حِجر در آیات قرآن کریم

این کلمه در قرآن در چهار سوره و پنج آیه آمده است: «وَقَالُواْ هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لاَّ یَطْعَمُهَا إِلاَّ مَن نّشَاء (انعام، 138)؛ «وَلَقَدْ کَذَّبَ أَصْحَابُ الحِجْرِ الْمُرْسَلِینَ
جمعه، 4 خرداد 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
حِجر در آیات قرآن کریم
 حِجر در آیات قرآن کریم

نویسنده: سید محمد حسینی
 

این کلمه در قرآن در چهار سوره و پنج آیه آمده است: «وَقَالُواْ هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لاَّ یَطْعَمُهَا إِلاَّ مَن نّشَاء (انعام، 138)؛ «وَلَقَدْ کَذَّبَ أَصْحَابُ الحِجْرِ الْمُرْسَلِینَ
» (الحجر، 80)؛ «لَا بُشْرَى یَوْمَئِذٍ لِّلْمُجْرِمِینَ وَیَقُولُونَ حِجْرًا مَّحْجُورًا
»؛ «... وَجَعَلَ بَیْنَهُمَا بَرْزَخًا وَحِجْرًا مَّحْجُورًا
» (فرقان، 22، 53)؛ «هَل فی ذَلِکَ قَسَمٌ لِذِی حِجرٍ» (الفجر، 5).
حِجر در لغت در اصل به معنی بازداشتن و جلوگیری کردن است و نیز در تنگنا قرار گرفتن. حَجَر علیه القاضی: قاضی وی را از تصرف در مال خود، جلوگیری کرد. حِجر کعبه یعنی د یوار دایره شکل سمت غربی کعبه را نیز با توجه به همین معنی، حِجر گفته‌اند، چون در طواف کعبه، نباید به درون آن دیوار بیایند و باید از پشت، گِرد آن طواف کنند (التبیان، شیخ طوسی، 483/7؛ النهایة فی غریب الحدیث، ابن اثیر، 341/1). به دامن پیراهن، اسب ماده‌ی (باردار) و هاله‌ی ماه نیز حِجر گفته‌اند (المفردات، راغب، 109؛ (به نقل از مبرِّد). حجر اسماعیل: خانه‌ی اسماعیل (علیه السلام) که قبر او و مادرش هاجر نیز در آنجا است (مجمع البحرین، 260/3). «حِجر» در آیه‌ی بالا از سوره‌ی انعام به معنی ممنوع و اختصاصی است؛ چون بت پرستان می‌گفتند: این چهارپایان و کشتزار، ویژه‌ی خدایان ماست و کسی حق تصرف در آنها ندارد (مجمع البیان، 372/2). در سوره‌ی «حِجر» این لفظ نام گروهی است که گفته‌های پیامبران خدا را تکذیب می‌کردند. و در آیه‌ی 53 فُرقان، به معنی بازداشتن و دور نگاه داشتن است یعنی خداوند از به هم آمیختن دو آب بسیار شور و شیرین، جلوگیری کرد. حِجر در سوره‌ی «فَجر» به معنی عقل و خرد است و «ذی حجر» یعنی خردمند. درباره‌ی معنی «حِجراً محجوراً» (فرقان، 22) مفسران قرآن، نظرهای گونه گون ولی تا اندازه‌ای نزدیک به هم دارند. مجاهد و ابن جُریح گفته‌اند: این، سخن مُجرمان است. آنان به شیوه‌ی این جهان که وقتی احساس می‌کردند ممکن است کسی با او روبرو شده‌اند، آنان را بکشد، می‌گفتند: «حجراً محجوراً» یعنی ریختن خون ما برای همیشه، کاری ناروا و حرام است، زمانی که فرشتگان عذاب را می‌بینند، به عادت خود در این جهان، در روز قیامت نیز به فرشتگان می‌گویند: «حِجراً محجوراً (التبیان، 483/7؛ الصحاح، جوهری، «حجر»). سپس این مفسران بیتهای زیر را به ترتیب از مُتَلَمِّس و شاعر دیگر جاهلی - اسلامی، برای تأیید نظر خود آورده‌اند:

جَنَّت الی النَّخلة القُصوَی فقُلتُ لَها
حِجرٌ حَرامٌ اَلا تِلکَ الدَّهاریسُ

وی آهنگ آن درخت خرمای دوردست کرد و به او گفتم: هان بدان این چنین بلاها و گرفتاریها، حرام و ممنوع است. حِجر در دو بیت بالا، چنانکه دیده می‌شود، به معنی «حرام» و ممنوع ا ست.
قَتاده و ضحّاک، این جمله را از گفته‌های فرشتگان به کافران و مجرمان دانسته و گفته‌اند: فرشتگان به آنها می‌گویند: شنیدن مژده‌ی بهشت بر شما حرام است و راهی به بهشت نخواهید یافت. بنابراین، معنی «حِجراً محجوراً» بدین گونه خواهد بود: «جَعَلَ اللهُ علیکم الجَنَّة حِجراً مَحجوراً» (خداوند برای همیشه، بهشت را بر شما حرام گردانیده است)(التبیان، همان؛ مجمع البیان، 165/4؛ روح الجنان و روح الجِنان، 73/4؛ مجمع البحرین، طریحی، 258/3).
کتابنامه :
لسان العرب، مجمع البیان؛ طبرسی؛ معانی القرآن؛ النهایة فی غریب الحدیث، ابن الاثیر.

منبع مقاله :
گروه نویسندگان، (1391)، دائرةالمعارف تشیع (جلد ششم)، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم