| روان ز ديدهي افلاکيان شود جيحون |
|
چو از حرارت ميدلبرم لبان ليسد |
| به خاک خفتهي تيغ تو از حلاوت زخم |
|
نصال تيرت اگر قبضهي کمان ليسد |
| ملکا، جشن مهرگان آمد |
|
زبان برآورد و زخم را دهان ليسد |
| خز به جاي ملحم و خرگاه |
|
جشن شاهان و خسروان آمد |
| مورد به جاي سوسن آمد باز |
|
بدل باغ و بوستان آمد |
| تو جوانمرد و دولت تو جوان |
|
مي به جاي ارغوان آمد |
| گل دگر ره به گلستان آمد |
|
مي به بخت تو نوجوان آمد |
| وار آذر گذشت و شعلهي او |
|
وارهي باغ و بوستان آمد |
| دير زياد! آن بزرگوار خداوند |
|
شعلهي لاله را زمان آمد |
| دايم بر جان او بلرزم، زيراک |
|
جان گرامي به جانش اندر پيوند |
| از ملکان کس چنو نبود جواني |
|
مادر آزادگان کم آرد فرزند |
| کس نشناسد همي که: کوشش او چون؟ |
|
راد و سخندان و شيرمرد و خردمند |
| دست و زبان زر و در پراگند او را |
|
خلق نداند همي که بخشش او چند |
| در دل ما شاخ مهرباني به نشاست |
|
نام به گيتي نه از گزاف پراگند |
| همچو معماست فخر و همت او شرح |
|
دل نه به بازي ز مهر خواسته برکند |
| گر چه بکوشند شاعران زمانه |
|
همچو ايستاست فضل و سيرت اوزند |
| سيرت او تخم کشت و نعمت او آب |
|
مدح کسي را کسي نگويد مانند |
| سيرت او بود وحي نامه به کسري |
|
خاطر مداح او زمين برومند |
| سيرت آن شاه پندنامهي اصليست |
|
چون که به آيينش پندنامه بياگند |
| هر که سر از پند شهريار بپيچيد |
|
ز آنکه همي روزگار گيرد ازو پند |
| کيست به گيتي خمير مايهي ادبار؟ |
|
پاي طرب را به دام کرد درافگند |
| هر که نخواهد همي گشايش کارش |
|
آن که به اقبال او نباشد خرسند |
| اي ملک، از حال دوستانش همي ناز |
|
گو: بشو و دست روزگار فروبند |
| آخر شعر آن کنم که اول گفتم: |
|
اي فلک، از حال دشمنانش همي خند |
| جز آن که مستي عشقست هيچ مستي نيست |
|
دير زياد! آن بزرگوار خداوند |
| خيال رزم تو گر در دل عدو گردد |
|
همين بلات بسست، اي بهر بلا خرسند |
| ز عدل تست به هم باز و صعوه را پرواز |
|
ز بيم تيغ تو بندش جدا شود از بند |
| به خوشدلي گذران بعد ازين، که باد اجل |
|
ز حکم تست شب و روز را به هم پيوند |
| هميشه تا که بود از زمانه نام و نشان |
|
درخت عمر بدانديش را ز پا افگند |
| به بزم عيش و طرب باد نيکخواه تو شاد |
|
مدام تا که بود گردش سپهر بلند |
| نيز ابا نيکوان نمايدت جنگ فند |
|
حسود جاه تو بادا ز غصه زار و نژند |
| قند جداکن از وي، دور شو از زهر دند |
|
لشکر فريادني، خواستهني سودمند |
| صرصر هجر تو، اي سرو بلند |
|
هر چه به آخر بهست جان ترا آن پسند |
| پس چرا بستهي اويم همه عمر؟ |
|
ريشهي عمر من از بيخ بکند |
| به يکي جان نتوان کرد سال: |
|
اگر آن زلف دوتا نيست کمند |
| بفگند آتش اندر دل حسن |
|
کز لب لعل تو يک بوس به چند؟ |
| مهتران جهان همه مردند |
|
آن چه هجران تو از سينه فگند |
| زير خاک اندرون شدند آنان |
|
مگر را سر همه فرو کردند |
| از هزاران هزار نعمت و ناز |
|
که همه کوشکها برآوردند |
| بود از نعمت آن چه پوشيدند |
|
نه به آخر به جز کفن بردند؟ |
| مرا تو راحت جاني، معاينه، نه خبر |
|
و آن چه دادند و آن چه را خوردند |
| سپر به پيش کشيدم خدنگ قهر ترا |
|
کرا معاينه آيد خبر چه سود کند؟ |
| تا کي گويي که: اهل گيتي |
|
چو تير بر جگر آيد سپر چه سود کند؟ |
| چون تو طمع از جهان بريدي |
|
درهستي و نيستي ليمند؟ |
| اگر چه عذر بسي بود روزگار نبود |
|
داني که: همه جهان کريمند |
| خداي را بستودم، که کردگار منست |
|
چنان که بود به ناچار خويشتن بخشود |
| همه به تنبل و بندست بازگشتن او |
|
زبانم از غزل و مدح بندگانش نسود |
| بنفشهاي طري خيل خيل بر سرکوه |
|
شرنگ نوش آميغست و روي زراندود |
| بياروهان بده آن آفتاب کش بخوري |
|
چو آتشي که به گوگرد بردويد کبود |
| مرابسود و فرو ريخت هرچه دندان بود |
|
ز لب فروشود و از رخان برآيد زود |
| سپيد سيم رده بود، در و مرجان بود |
|
نبود دندان، لابل، چراغ تابان بود |
| يکي نماند کنون زان همه، بسود و بريخت |
|
ستارهي سحري بود و قطره باران بود |
| نه نحس کيوان بود و نه روزگار داز |
|
چه نحس بود، همانا که نحس کيوان بود |
| جهان هميشه چو چشميست گرد و گردانست |
|
چو بود؟ منت بگويم: قضاي يزدان بود |
| همان که درمان باشد، به جاي درد شو |
|
هميشه تا بود آيين گرد، گردان بود |
| کهن کند به زماني همان کجا نو بود |
|
و باز درد، همان کز نخست درمان بود |
| بسا شکسته بيابان، که باغ خرم بود |
|
و نو کند به زماني همان که خلقان بود |
| همي چه داني؟ اي ماهروي مشکين موي |
|
و باغ خرم گشت آن کجا بيابان بود |
| به زلف چوگان نازش همي کني تو بدو |
|
که حال بنده ازين پيش برچه سامان بود؟ |
| شد آن زمانه که رويش بسان ديبا بود |
|
نديدي آن گه او را که زلف چوگان بود |
| چنان که خوبي مهمان و دوست بود عزيز |
|
شد آن زمانه که مويش بسان قطران بود |
| بسا نگار، که حيران بدي بدو در، چشم |
|
بشد که بازنيامد، عزيز مهمان بود |
| شد آن زمانه، که او شاد بود و خرم بود |
|
به روي او در، چشمم هميشه حيران بود |
| همي خريد و همي سخت، بيشمار درم |
|
نشاط او به فزون بود و بيم نقصان بود |
| بسا کنيزک نيکو، که ميل داشت بدو |
|
به شهر هر که يکي ترک نار پستان بود |
| به روز چون که نيارست شد به ديدن او |
|
به شب ز ياري او نزد جمله پنهان بود |
| نبيذ روشن و ديدار خوب و روي لطيف |
|
نهيب خواجهي او بود و بيم زندان بود |
| دلم خزانهي پرگنج بود و گنج سخن |
|
اگر گران بد، زي من هميشه ارزان بود |
| هميشه شاد و ندانستمي که، غم چه بود؟ |
|
نشان نامهي ما مهر و شعر عنوان بود |
| بسا دلا، که بسان حريرکرده به شعر |
|
دلم نشاط وطرب را فراخ ميدان بود |
| هميشه چشم زي زلفکان چابک بود |
|
از آن پس که: به کردار سنگو سندان بود |
| عيال نه، زن و فرزند نه، معونت نه |
|
هميشه گوش زي مردم سخندان بود |
| تو رودکي را، اي ماهرو، همي بيني |
|
ازين همه تنم آسوده بود و آسان بود |
| بدان زمانه نديدي که در جهان رفتي |
|
بدان زمانه نديدي که اين چنينان بود |
| شد آن زمان که به او انس رادمردان بود |
|
سرود گويان، گويي هزاردستان بود |
| هميشه شعر ورا زي ملوک ديوانست |
|
شد آن زمانه که او پيشکار ميران بود |
| شد آن زمانه که شعرش همه جهان بنوشت |
|
هميشه شعر ورا زي ملوک ديوان بود |
| کجا به گيتي بودست نامور دهقان |
|
شد آن زمانه که او شاعر خراسان بود |
| کرا بزرگي و نعمت زاين و آن بودي |
|
مرا به خانهي او سيم بود و حملان بود |
| بداد مير خراسانش چل هزار درم |
|
ورا بزرگي و نعمت ز آل سامان بود |
| ز اولياش پراگنده نيز هشت هزار |
|
درو فزوني يک پنج مير ماکان بود |
| چو مير ديد سخن، داد داد مردي خويش |
|
به من رسيد، بدان وقت، حال خوب آن بود |
| کنون زمانه دگر گشت و من دگر گشتم |
|
ز اولياش چنان کز امير فرمان بود |
| مي آرد شرف مردي پديد |
|
عصا بيار، که وقت عصا و انبان بود |
| مرگ چنان خواجه نه کاريست خرد |
|
مرد مرادي، نه همانا که مرد |
| کالبد تيره به مادر سپرد |
|
جان گرامي به پدر باز داد |
| زنده کنون شد که تو گويي: بمرد |
|
آن ملک با ملکي رفت باز |
| آب نبد او، که به سرما فسرد |
|
کاه نبد او، که به بادي پريد |
| دانه نبود او، که زمينش فشرد |
|
شانه نبود او، که به مويي شکست |
| کو دو جهان را به جوي ميشمرد |
|
گنج زري بود درين خاکدان |
| جان و خرد سوي سماوات برد |
|
قالب خاکي سوي خاکي فگند |
| مصقلهاي کرد و به جانان سپرد |
|
جان دوم را، که ندانند خلق |
| بر سر خم رفت و جدا شد زدرد |
|
صاف بد آميخته با درد مي |
| مروزي و رازي و رومي و کرد |
|
در سفر افتند به هم، اي عزيز |
| اطلس کي باشد همتاي برد؟ |
|
خانهي خود باز رود هر يکي |
| نام تو از دفتر گفتن سترد |
|
خامش کن چون نفط، ايرا ملک |
| خال ترا نقطهي آن جيم کرد |
|
زلف ترا جيم که کرد؟ آن که او |
| دانگکي نار به دو نيم کرد |
|
وآن دهن تنگ تو گويي کسي |
| آزاده نژاد از درم خريد |
|
فرشته را ز حلاوت دهان پر آب شود |
| فراوان هنرست اندرين نبيد |
|
مي آزاده پديد آرد از بداصل |
| خاصه چو گل و ياسمن دميد |
|
هرآن گه که خوري مي خوش آن گهست |
| بسا کرهي نوزين، که بشکنيد |
|
بسا حصن بلندا، که مي گشاد |
| کريمي به جهان در پراگنيد |
|
بسا دون بخيلا، که مي بخورد |
| حال شاديست، شاد باشي، شايد |
|
کار همه راست، آن چنان که ببايد |
| دولت خود همان کند که ببايد |
|
انده و انديشه را دراز چه داري؟ |
| هر چه صوابست بخت خود فرمايد |
|
راي وزيران ترا به کار نيابد |
| و آن که ترا زاد نيز چون تو نزايد |
|
چرخ نيارد بديل تو ز خلايق |
| تا صد دگر به بهتري نگشايد |
|
ايزد هرگز دري نبندد بر تو |
| مردم ميان دريا و آتش چگونه پايد؟ |
|
دريا دو چشم و آتش بر دل همي فزايد |
| ندهم، که ناگوارد، کايدون نه خردخايد |
|
نيش نهنگ دارد، دل را همي خسايد |
| مرگ از پس ديدنش روا باشد و شايد |
|
اندي که امير ما باز آيد پيروز |
| باز آمد، تا هر شفکي ژاژ نخايد |
|
پنداشت همي حاسد: کو باز نيايد |
| با بوي گل و مشک و نسيم سمن آيد |
|
هر باد، که از سوي بخارا به من آيد |
| گويي: مگر آن باد همي از ختن آيد |
|
بر هر زن و هر مرد، کجا بروزد آن باد |
| کان باد همي از بد معشوق من آيد |
|
ني ني، ز ختن باد چنو خوش نوزد هيچ |
| زيرا که سهيلي و سهيل از يمن آيد |
|
هر شب نگرانم به يمن تا: تو برآيي |
| تا نام تو کم در دهن انجمن آيد |
|
کوشم که: بپوشم، صنما، نام تو از خلق |
| اول سخنم نام تو اندر دهن آيد |
|
با هر که سخن گويم، اگر خواهم وگر ني |
| که چابکيش نيايد همي به لفظ پديد |
|
دريغ! مدحت چون درو آبدار غزل |
| ز آلت سخن آمد همي همه مانيذ |
|
اساس طبع ثنايست، بل قويتر ازان |
| شود سرخ رو در دو گيتي به آور |
|
کسي را که باشد بدل مهر حيدر |
| که: فرغند آسا بپيچم به توبر |
|
ايا سر و بن، در تک و پوي آنم |