وقتي همه خوابيم بعضي ها بيدارند!

موضوع ويژه:خواب و بي خوابي
مردم از قديم، خواب را به عنوان قطع زمان بيداري مي شناختند و تصورشان اين بود که وقتي مي خوابيم، مغز ما هم مثل ساير اعضاي بدن به استراحت مي پردازد، اما مطالعات زيادي که درباره خواب انجام شد، نشان داد که خواب ما داراي مراحل مشخصي است که در تمام مراحلش مغز ما فعال باقي مي ماند و البته در هر مرحله اي، اتفاقاتي مي افتد. بعضي از مراحل خواب براي بهره مندي از استراحت کامل و داشتن انرژي کافي در طول روز ضروري است، در حالي که بعضي مراحل ديگر کمک مي کنند تا حافظه مان تقويت شود و مواردي را به ياد بياوريم.در اصل، برخي از عملکردهاي حياتي در زمان خواب رخ مي دهند و ما را قادر مي کنند با حفظ سلامت جسمي و فکري، عملکردي مطلوب داشته باشيم. شايد شما جزو افرادي باشيد که هر شب به راحتي به خوابي شيرين فرو مي روند. شايد هم برعکس؛ وقتي زمان خواب مي رسد، غم دنيا به دلتان مي آيد که حالا چه طور با مشکلات خواب دست و پنجه نرم کنيد. به هر حال، دنياي خواب پر رمز و رازتر از آن است که فکر مي کنيد و مشکلات مربوط به خواب آن قدر متنوع و متعدد است که اگر آنها را بشناسيد، هر بار که راحت به خواب رفته و بيدار مي شويد، هزار بار خدا را شکر مي کنيد. خواب و دنياي عجيب و غريبش موضوع ويژه اين هفته ماست. با ما همراه شويد.

يک خواب و هزار ويک مشکل
آپنه يا قطع تنفس در خواب

بيمار، آقاي 43 ساله اي است که مي گويد: «هميشه خسته ام. نوعي خستگي که اصلاً قابل کنترل نيست. مجبورم حتي در محيط کار هم به گوشه اي بروم و نيم ساعتي چرت بزنم. اگر هم چرت نزنم، به زور کارهايم را انجام مي دهم. حتي گاهي پشت چراغ قرمز خوابم مي برد! حالا ماجرا بدتر شده چون ديگر تمام روز نمي توانم حتي چرت بزنم. همسرم شاکي است که من درطول شب زياد خرو پف مي کنم و ناگهان از خواب بيدار مي شوم...»
پزشکان تشخيص داده اند که اين آقا به آپنه يا قطع ناگهاني تنفس در حين خواب مبتلاست، افراد مبتلا به اين مشکل طي خواب دچار قطع تنفس مي شوند. بنابراين ناگهان با ولع شديد نفس کشيدن بيدار مي شوند و اين ماجرا صدها بار در خواب اتفاق مي افتد، اگر چه اين افراد بيدار شدنشان را در حين خواب به ياد نمي آورند.اين فراد به دليل بدخوابي بيشتر دچار تصادفات خياباني و يا بيماري هاي جدي مثل فشارخون بالا و چاقي مي شوند. احتمال مشکلات ارتباطي و حتي افسردگي هم در اين افراد وجود دارد. بي خوابي شديد، خروپف مکرر، قطع تنفس در خواب و سردردهاي صبحگاهي هم در اين افراد ديده مي شود. اين حالت در مردان ميانسال چاق بيشتر ديده مي شود. اين مشکل و عواقب و عوارض آن به درمان نياز دارد.

بي خوابي پاها

در طول روز چندان مشکل ندارم ولي وقتي براي استراحت به بستر مي روم، پاهايم آزارم مي دهد. دردناک شده و حالتي مثل گزگز پيدا مي کند، طوري که دايم آنها را تکان مي دهم تا کمي آرام بگيرد يا گاهي آنها را جمع کرده، روي پاهايم بالش سنگين گذاشته و يا با آب گرم ماساژ مي دهم اما فايده ندارد. اين حالت نمي گذارد بخوابم و کم کم بي خوابي هم به مشکل اضافه شده است. اين گرفتاري خانمي 32 ساله است که از شدت اين مشکل و بي خوابي در شرف از دست دادن شغل خود است. علت اين سندرم چندان مشخص نيست اما دربارداري، چاقي،مصرف سيگار، کم خوني، فقر آهن، بيماري عصبي، بيماري هاي هورموني، نارسايي کليه، کمبود ويتامين واملاح و مصرف بعضي داروها ديده مي شود. در صورت مختل شدن شديد خواب و فعاليت روزانه، بايد براي درمان اقدام کرد.

راه رفتن در خواب

حالتي است که در طي خواب فعاليت هايي انجام مي شود که مربوط به زمان بيداري است. دراين مشکل فرد درحين خواب و بدون بيدار شدن از بستر بلند شده و حرکت مي کند، راه مي رود و يا حتي کارهايي که در طول بيداري انجام مي داده تکرار مي کند معمولاً در افرادي ديده مي شود که استرس و اضطراب فراوان داشته و يا سابقه خانوادگي دارند. برخلاف تصور با کابوس و يا رويا ربطي ندارد. آدم ها در سنين مختلف با آن درگير مي شود و اعمال مختلفي از خود بروز مي دهند که غيرقابل باور است مثل خوردن، حمام کردن، دست شويي رفتن، صحبت کردن، لباس پوشيدن، رانندگي کردن، نقاشي کردن، سوت زدن، رقصيدن و حتي قتل!چشمان فرد در اين حالت کاملاً باز است. معمولاً بزرگ ترين مشکل اين افراد ايمني خودشان است که ممکن است به خطر بيفتد. در صورت تکرار و مساله ساز بودن اين وضع حتماً بايد براي درمان اقدام شود.

کم خوابي

مشکل من از 13 سالگي شروع شده است. در به خواب رفتن هيچ مشکلي ندارم ولي هرکاري مي کنم بيش از سه يا چهار ساعت نمي توانم بخوابم. در تمام طول روز خسته ام و اين خستگي شبانه روزي مرا از پا انداخته است. کم خوابي که با کم بودن شديد ساعات خواب همراه است مي تواند حاد يا مزمن باشد. در اين افراد که از خواب کافي محروم هستند مشکلاتي مثل درد عضله، سردرد، توهم، لرزش دست، تحريک پذيري، کاهش حافظه، بداخلاقي در کودکان و حتي روان پريشي ديده مي شود. کم خوابي در طول مدت روي مغز، رشد و فرآيند ترميم بدن تاثيرات منفي مي گذارد.

چرا خوابمان نمي برد؟

اين افراد در شروع حفظ خواب و يا هر دو مشکل دارند که عملکرد آنها را در طول روز با مشکل مواجه مي کند. اين مشکل بسيار شايع است و در 30 تا 50 درصد افراد ديده مي شود. اين مشکل در تمام رده هاي سني هست ولي در زنان شايع تر است. علل شايع بي خوابي شامل اين موارد است:
*ناراحتي جسمي (سرما، گرما، نور، صدا و محيط نامطلوب)، کار کردن در شيفت هاي متغير، شرايط پر تنش زندگي ، مصرف بعضي داروها، سيگار، کافئين و الکل.
*مشکل در بهداشت خواب مثل نامطلوب بودن محل خواب، خوردن و فعاليت بدني درست قبل از خواب، گرسنه بودن حين خواب و کار کردن و مشغوليت فکري در بستر.
*شرايط رواني و طبي مثل بيماري هاي تنفسي، نارسايي احتقاني قلب، بيماري انسدادي تنفسي، چاقي، ريفلاکس معده، پرکاري تيروييد، مشکلات ادراري، درد مزمن، پارکينسون، زوال عقل، افسردگي، سايکوز (روان پريشي)، مانيا(شيدايي)، اضطراب، اختلال استرس بعد از حادثه، يائسگي، عادت ماهيانه، بارداري و تب. بعضي مواقع بي خوابي دليل جسمي يا بيمارگونه ندارد بلکه عادات غلط افراد باعث آن مي شود. مثلاً بعضي ها عادت دارند در حين خواب به جاي ريلکس کردن خود به تمام موضوعات روز فکر کنند که اضطراب آنها را افزايش مي دهد.
به نشانه هاي بي خوابي توجه کنيد: اختلال در عملکرد روزانه، خستگي و خواب آلودگي در روز، تغييرات خلق، کاهش توجه و تمرکز، کاهش انرژي، اضطراب، کاهش عملکرد اجتماعي، سردرد و افزايش اشتباهات و خطاها. رفع اين مشکل به درمان و استفاده از راهکارهاي خاص نياز دارد.

نارکولپسي يا خواب آلودگي دايمي

يک بيماري مزمن سيستم عصبي مرکزي است که در آن فرد به شدت در طول روز خواب آلوده است و خود به خود و ناگهاني در مکان ها و شرايط نامعمول خوابش مي برد. در اين افراد تون عضله از بين رفته طوري که ناگهان روي زمين مي افتند. درک آنها دچار مشکل شده و دچار فلج خواب مي شوند، يعني به طور موقت درست قبل يا بعد از خواب به فلج بدن دچار مي شوند و حتي
توهماتي هم در آنها ديده شده است. در نارکولپسي، خواب شبانه مختل است و معمولاً در نوجواني و جواني بروز مي کند. اولين علامت آن خواب آلودگي شديد روزانه است و متاسفانه در اکثر مواقع سال ها تشخيص داده نمي شود. علت چندان مشخص نيست اما در تازه ترين بررسي ها مشخص شد در ساختار و عملکرد گروه ويژه اي از سلول هاي عصبي مغز، ناهنجاري هايي به وجود مي آيد. اين افراد ممکن است حين رانندگي، در جلسه اداري و حتي حين مکالمه با ديگران ناگهان افتاده و به خواب بروند خواب آلودگي شديد روزانه، زندگي، تمرکز و حافظه اين افراد را به هم مي زند و آنها را به شدت تحريک پذير مي کند.اين بيماري هم به تشخيص دقيق و درمان نياز دارد.

حمله شبانه

پرميس سه ساله، دختر بچه اي است که شب ها را براي خود و خانواده اش به يک کابوس دايمي تبديل کرده است. هر شب بعد از اينکه او به خواب مي رود همه اعضاي خانواده مضطرب هستند چون مي دانند او حدود يک ساعت بعد از خواب ناگهاني با جيغ و داد و گريه فراوان همه را بيدار مي کند و در حالي که نمي توان او را کامل بيدار کرد تا گريه اش قطع شود براي مدت طولاني فقط فرياد مي کشد و جالب اينکه بعد از اينکه دوباره به خواب رفت و صبح بعد از بيدار شدن معمولاً چيزي از اتفاق شب قبل را به ياد نمي آورد.
در حمله شبانه تمام اين اتفاقات مي افتد و فرد ناگهان از مرحله نخستين خواب که همان خواب با امواج آهسته است بيدار مي شود و شروع به جيغ و فرياد مي کند.اين مشکل با کابوس کاملاً متفاوت است اول اينکه در حمله شبانه هنوز فرد کاملاً به خواب نرفته است و برعکس کابوس هيچ چيز به ياد نمي آورد و هيچ دليل ترسناکي در حمله شبانه وجود ندارد بلکه يک حس دروني است. اين حالت معمولاً در کودکان دو تا شش ساله ديده مي شود اما بزرگسالان هم به آن مبتلا مي شوند. معمولاً عامل ارثي را در اين مورد دخيل مي دانند. عواملي ديگر هم دخيل هستند مثل تنش ها و استرس ها عاطفي در روز، تب بالا، يبوست و يا مشکلات روده اي. مشخصه ويژه اين مشکل بروز آن در اولين ساعت خواب است.
کودک در بستر مي ايستد و جيغ مي کشد به ظاهر بيدار است اما گيج و نسبت به زمان و مکان ناآگاه است و به محرکات پاسخ نمي دهد و معمولاً صحبت نمي کند. ضربان قلبش زياد شده و دچار تغيير تنفس و تعريق مي شود. اين حالت چند دقيقه طول مي کشد ولي ممکن است تا سه ساعت هم ادامه پيدا کند و گاهي بسته به سن و ماهيت، حمله، فرد ماجرا را به ياد مي آورد.
براي درمان توصيه مي شود از خستگي شديد در طول روز جلوگيري کرده و فرد را قبل از بروز حمله (حدود نيم ساعت بعد از خوابيدن) بيدار کنيد تا چرخه خواب قطع شده و حمله بروز نکند. در بزرگسالان بعضي علل زمينه اي بايد از بين بروند.

رکورد داران بي خوابي

بسته به تعريف کم خوابي و بي خوابي، آدم هاي زيادي هستند که مدعي اند در کم خوابي و بي خوابي رکورد دارند و حتي رکورد خودشان را به ثبت رسانده اند. شرح حال برخي از اين آدم ها را با هم مرور مي کنيم:

33سال بيداري

تاي آن گوک متولد 1942 در سال 2006 مدعي شد 33 سال و يا 11700 شب بيدار بوده است. گفته مي شود اين بي خوابي در او بعد از يک تب در سال 1973 اتفاق افتاده است.
او اصلاً بيمار نبوده، از نظر رواني سالم است و مي تواند 100کيلوگرم بار را تا چهار کيلومتر حمل کند.

20سال بيداري

فايودورنسترچاک اهل اوکراين بيش از 20 سال است که نخوابيده است. پزشک او مي گويد بيمارش را کاملاً معاينه کرده و هيچ راهي براي خوابيدن او پيدا نکرده است. اين در حالي است که اين کمبود خواب اصلاً او را آزار نمي دهد.البته پزشکان معتقدند طي محروميت از خواب افراد در دوره هايي کوتاه (چند ثانيه) مي خوابند اين درحالي است که اصلاً آن را به ياد نمي آورند.شايد اين دو نفر هم همين طور مي خوابند اما آن را به ياد نمي آورند.

264 ساعت بي خوابي

رندي گاردنر رکورد ثبت شده علمي را در طولاني ترين مدت نخوابيدن به صورت عمدي دارد. او بدون هيچ محرکي براي بيدارماندن حدود 264 ساعت نخوابيده است. رکورد قبلي متعلق به آقاي تام راوندز بوده است.
البته رکورد ثبت شده در رکوردهاي جهاني گينس مربوط به مارين وبستون است که در سال 1977 به مدت 449ساعت (18 روز و 17 ساعت)بيدار ماند.

2ساعت خواب در شبانه روز

پسر بچه اي سه ساله به نام رت لمب اهل فلوريدا وضعيت نادري دارد. او در روز فقط يک تا دو ساعت مي خوابد و سه سال است که اين چنين سپري مي شود. البته او به يک ناهنجاري نادر مبتلاست طوري که بافت مغز او به درون کانال نخاعي اش بيرون زده است. البته هنوز ثابت نشده اين کم خوابي به دليل بيماري اش باشد.

4پرسش خواب آلود

1-افرادي که شب کار هستند، آيا با مشکلي روبه رو مي شوند؟
افرادي که در شيفت هاي شب و يا متغير کار مي کنند، بيشتر با مشکل روبه رو مي شوند چون چرخه طبيعي خواب آنها به هم مي خورد و به علت خواب آلودگي احتمال وقوع سوانح و تصادفات در آنها بيشتر است، ضمن اينکه احتمال بيماري قلبي، اختلالات گوارشي، ناباروري و مشکلات عاطفي در اين افراد زيادتر است.
2-خواب متعادل چه ويژگي هايي دارد؟
گاهي از خود مي پرسيم راهي هست تا خواب را از زندگيمان حذف کنيم؟ و يا اينکه آنرا به حداقل زمان برسانيم؟ جواب. «نه» است چرا که براي داشتن تفکري سالم، واکنش سريع، به ياد آوردن خاطرات و تقويت حافظه به خواب نياز داريم.در اصل مسيرهاي مغزي که در يادگيري و به ياد آوردن مسايل به ما کمک مي کنند، در حين خواب بسيار فعال هستند.
خواب باعث مي شود در بيداري بتوانيم بهتر به حل مشکلات بپردازيم. کم خوابي و کاهش حتي يک ساعت خواب مي تواند تمرکز را مختل کرده، زمان پاسخ دهي ذهن را کند کرده و قدرت تصميم گيري درست را از فرد بگيرد. کم خوابي و يا مختل شدن خواب باعث تحريک پذيري فرد شده، رفتار او مشکل دار مي شود و در ارتباط اختلال ايجاد مي شود. مشکلات خواب در دراز مدت با بروز افسردگي ارتباط دارد.
خواب مختل با افزايش فشارخون، بيماري قلبي و ساير مشکلات پزشکي مرتبط است. طي خواب، هورمون هاي مهمي ترشح مي شوند. خواب عميق باعث ترشح يشتر هورمون رشد مي شود که در رشد کودکان و ساخت عضله و ترميم سلول ها و بافت ها در کودکان و بزرگسالان ضروري است. هورمون ديگري که درخواب افزايش پيدا مي کند، براي جنگ عليه عفونت ها به کمک بدن مي آيد.کم خوابي باعث چاقي و اضافه وزن مي شود؟
3-چرا بايد بخوابيم؟
نياز به خواب در افراد مختلف است اما در بالغان بين هفت تا هشت ساعت خواب شبانه روز طبيعي است. براي نوزادان 16 تا 18 ساعت، کودکان قبل از سن مدرسه 10 تا 12 ساعت درروز و در سن مدرسه و نوجواني حداقل 9 ساعت خواب لازم است. در افراد سالمند نياز به خواب کمتر نمي شود و حتي گاه آنها به خواب بيشتري نياز دارند چرا که مشکلات خواب در آنها بيشتر است و سريع تر از سايرين از خواب بيدار مي شوند.
4-چگونه به خواب مي رويم؟
درون مغز انسان ها ساعتي بيولوژيک وجود دارد که دسته ظريفي ازسلول هاست و به پيام هاي فوري وارده که از چشم ها پاسخ داده و بيداري را باعث مي شوند.بر اساس زمان بندي اين ساعت و ساير فرآيندهاي بدن افراد به طور معمول از نيمه شب تا هفت صبح خواب آلوده مي شوند.اين اتفاق بين يک تا چهار بعدازظهر هم رخ مي دهد.
منبع:روزنامه سلامت شماره 228
/خ