تاملی بر زیارت جامعه کبیره

زیارت جامعه کبیره که مصدر و مبدأش امام هادی(ع) است، درسی تربیتی و انسان ساز برای عموم شیعیان جهان است. در این مقاله سعی داریم به اختصار، جایگاه والای این زیارت معنوی را مورد بررسی قرار دهیم.
جمعه، 15 بهمن 1400
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: حسنیه صالحان
موارد بیشتر برای شما
تاملی بر زیارت جامعه کبیره
زیارت جامعه کبیره که مصدر و مبدأش امام هادی(ع) است و کلمات بلیغ و فصیح آن، برخوردار از اظهار ارادت و بیان فضایل و مکارم ائمه‌ی اطهار(ع) می‌باشد، درسی تربیتی و انسان ساز برای عموم شیعیان جهان است. در این مقاله سعی داریم به اختصار، جایگاه والای این زیارت معنوی را مورد بررسی قرار دهیم:

سند زیارت جامعه کبیره
این زیارت را شیخ طوسی در "تهذیب"[1] و شیخ صدوق در "من لا یحضره الفقیه"[2] به سند خود، از شخصی به نام موسی بن عبدالله نخعی نقل کرده‌اند که گفت: " به علی بن محمد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! مرا گفتاری بیاموز که هر وقت خواستم هر یک از شما را زیارت کنم همان سخن را در محضرش بگویم. پاسخ امام هادی(ع) چنین بود: هر زمانی که به آستان(امامی) رسیدی در آنجا بایست و شهادتین را در حال غسل و طهارت، بر زبان جاری کن. وقتی نگاهت به قبر افتاد نخست سی مرتبه الله اکبر بگو و چند قدم راه برو. البته با کمال وقار و آرامش بسیار. گام‌های خود را کوتاه بردار و بار دیگر بایست و سی مرتبه تکبیر بر زبان جاری کن. سپس نزدیک قبر شو و این بار چهل مرتبه تکبیر بگو تا یکصد مرتبه کامل شود. آنگاه او را با جملات زیر زیارت کن".

معنای زیارت جامعه کبیره
زیارت جامعه به زیارت‌هایی اطلاق می‌شود که با آن هر امام را به تنهایی و یا همه‌ی ائمه(ع) را با هم می‌توان زیارت کرد و از آنجا که این زیارت متنی مفصل‌تر از بقیه زیارتنامه‌ها دارد، به زیارت جامعه کبیره معروف شده است.[3]

سید بن طاووس معیار وصف این نوع زیارت به واژه‌ی جامعه را، نام بردن یکایک اهل بیت(ع) می‌داند.[4]

جایگاه زیارت جامعه کبیره
زیارت جامعه کبیره از دیگر زیارتهای جامعه، شهرت و مقبولیت بیشتری دارد و در بین شیعیان وقتی از زیارت جامعه سخن به میان می‌آید منظور همین زیارت جامعه کبیره است.
این زیارت از جهت سند، صحیح‌ترین و از جهت موارد شمولش نسبت به ائمه(ع)، شامل‌ترین و عام‌ترین زیارات و از جهت لفظ، روشن‌ترین و فصیح‌ترین و از جهت معنا و محتوا بلیغ‌ترین و از جهت شأن و مقام، عالی‌ترین زیارات استاین زیارت پر معنا به نظر علامه مجلسی و دیگران از بهترین زیارت‌هاست.[5] ایشان پس از نقل زیارت جامعه کبیره می‌فرمایند: " این زیارت از جهت سند، صحیح‌ترین و از جهت موارد شمولش نسبت به ائمه(ع)، شامل‌ترین و عام‌ترین زیارات و از جهت لفظ، روشن‌ترین و فصیح‌ترین و از جهت معنا و محتوا بلیغ‌ترین و از جهت شأن و مقام، عالی‌ترین زیارات است".[6]

مجلسی اول، پدر بزرگوار علامه مجلسی نیز در شرح من لا یحضره الفقیه می‌فرماید: "این زیارت، احسن و اکمل زیارات است  و من تا زمانی که در عتبات عتبات عالیات بودم زیارت نکردم ائمه را مگر به این زیارت".[7]

گوشه‌ای از معارف زیارت جامعه کبیره
زیارت جامعه کبیره گنجینه‌ی ارزشمندی است که نویسندگان و محققان بسیاری از زوایای مختلف به آن پرداخته‌اند.

اولین نکته در این زیارت توجه به اصل توحید و خداشناسی است. حضرت آیه الله جوادی آملی، در کتاب "ادب فنای مقربان" که در شرح زیارت جامعه کبیره نوشته شده است به این موضوع مهم اشاره کرده و می‌فرمایند: "زیارت جامعه کبیره که به مثابه تفسیر مقام عترت طاهرین(ع) و تحریر نبوت و امامت ارائه شده در جامه خلافت و شرح آنان در کسوت ولایت است، سهم شجره طوبای توحید را همچنان در رأس معارف خود قرار داده است. لذا پیش از عرض ادب در فنای مقربان معصوم(ع) چراغ توحید را بر‌افروخته است و آن حقیقت بی‌همتای معرفت را با تکبیر صدگانه تثبیت نموده است".[8]

زیارت جامعه کبیره در واقع توصیف بلند و بلیغی است از جوانب گوناگون اصل امامت که از نظر شیعه استمرار دین منوط به اعتقاد و تمسک به این اصل است. به دلیل محتوای این زیارت بر مضامین ناظر به مقامات امامان، امام هادی(ع) فرموده‌اند که پیش از خواندن این زیارت، زائر صد بار تکبیر بگوید تا دچار غلو در حق امامان نشود.[9]
امام هادی(ع) در این زیارتنامه به معرفی جایگاه وشناسایی ابعاد وجودی امامان در نظام آفرینش و نقش هدایت‌گرانه‌شان در به کمال رساندن استعدادهای بشر و سیراب نمودن تشنگان، از سرچشمه‌های زلال و معرفت و دانش پرداخته استامام هادی(ع) در این زیارتنامه به معرفی جایگاه وشناسایی ابعاد وجودی امامان در نظام آفرینش و نقش هدایت‌گرانه‌شان در به کمال رساندن استعدادهای بشر و سیراب نمودن تشنگان، از سرچشمه‌های زلال و معرفت و دانش پرداخته است.

در این زیارت در وصف ائمه هدی(ع) مطالب بلندی گفته شده است مانند: بِکُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَ بِکُمْ یَخْتِمُ [اللَّهُ ] وَ بِکُمْ یُنَزِّلُ الْغَیْثَ، وَ بِکُمْ یُمْسِکُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلا بِإِذْنِهِ...( خدا به واسطه شما آفرینش را آغاز کرد و به شما نیز به آفرینش پایان می‌دهد. به سبب  شما باران را فرو می‌ریزد و به سبب شما آسمان را از سقوط بر زمین نگه می‌دارد جز به اذن او...) لذا غرض آنکه اهل بیت(ع) آینه دار جلال و جمال حق‌اند. اهل بیت بنا بر مفاد زیارت جامعه و مانند آن نور واحدند.[10]

در زیارت جامعه کبیره، اهل بیت پیامبر(ص) جانشینان بر حق وی توصیف شده‌اند و به تمام آموزه‌های شیعی  از جمله به ارتباط ائمه با پیامبر اکرم(ص)، بر شمردن مقامات علمی و اخلاقی و سیاسی ائمه، اسوه بودن آنان، ارتباط امامت و توحید و رابطه امام شناسی به خدا شناسی به زبان فصیح اشاره شده است.

از دیگر مباحث مطرح در این زیارت، عصمت اهل بیت(ع)، یکپارچگی خلقت ایشان، تولی و تبری و رجعت و تسلیم می‌باشد.

زیارت جامعه علاوه بر بیان اصل امامت، مسئله‌ی مهدویت و دوران ظهور حضرت مهدی(عج) و رهاورد حکومت ایشان را مورد اشاره و توجه قرار داده است.

خلاصه آنکه به فرموده‌ی آیه الله جوادی آملی همان طور که دعای جوشن کبیر یک دوره کلاس توحید و خداشناسی است که معارف آن را امین وحی بر رسول اکرم(ص) القا کرده، زیارت جامعه نیز یک دوره امام شناسی است که هادی آل محمد(ص)، حضرت امام علی النقی(ع) به رهپویان مکتب امامت و سالکان طریق ولایت آموخته است.[11]

زیارت جامعه کبیره از منظر بزرگان
علما و بزرگان دین همواره در زندگی خویش به قرائت زیارت جامعه کبیره مداومت داشته و خواندن آن را به شاگردان خود نیز توصیه می‌نمودند.

در حالات شیخ انصاری(ره) که از بزرگان و علمای برجسته‌ی روزگار است آمده که این بزرگوار با وجود مشغله‌های علمی بسیار، هر روز علاوه بر خواندن جزئی از قرآن و نماز جعفر طیار، به خواندن زیارت جامعه کبیره نیز مداومت داشته است.[12]

حضرت آیه الله قاضی(ره) در ضمن توصیه به خواندن زیارات مختلف و توسل به ائمه هدی(ع)  شاگردان خود را به قرائت زیارت جامعه در هر روز جمعه سفارش می‌نمودند.[13]

حضرت آیه الله مرعشی نجفی(ره) نیز در وصیت نامه‌ی خود توصیه به قرائت این زیارت گهربار کرده و فرموده‌اند: "سفارش می‌کنم به مداومت قرائت زیارت جامعه کبیره اگر چه در هفته یکبار باشد."

حضرت آیه الله بهجت(ره) نیز در این زمینه می‌فرمایند: "خواندن زیارت جامعه و دعای کمیل در نجف و کربلا در شب‌های جمعه گویا بر اخیار لازم بود".[14]

در تشرف مرحوم سید احمد بن سید هاشم بن سید حسن موسوی رشتی خدمت امام زمان(عج)، آمده است که هنگامی که در مسافرت حج از قافله جدا شده و در راه گم می‌شود  آن حضرت به او فرمودند: نافله (نماز شب) بخوان تا راه را پیدا کنی. او نماز شب می‌خواند. بعد به او می‌فرمایند: زیارت جامعه را بخوان. ایشان زیارت جامعه را از حفظ می‌خواند. بعد می‌فرمایند: زیارت عاشورا بخوان. او زیارت عاشورا را نیز از حفظ با تمام صد لعن و سلام به همراه دعای علقمه می‌خواند. آنگاه او را سوار بر مرکب می‌کند و می‌فرمایند: چرا شما نافله نمی‌خوانید؟ نافله، نافله، نافله. و باز می‌فرمایند: چرا شما عاشورا نمی‌خوانید؟ عاشورا، عاشورا، عاشورا. بعد می‌فرمایند: چرا شما زیارت جامعه نمی‌خوانید؟ جامعه، جامعه، جامعه. سپس می‌فرمایند: اینها دوستان شما هستند که در کنار نهر آبی فرود آمده‌اند تا برای نماز صبح، وضو بگیرند.[15]

در حالات رهبرفقید انقلاب، امام خمینی(ره) نیز آمده است که ایشان به مدت پانزده سال در نجف، به طور مرتب هرشب و در یک ساعت معین در کنار قبر مطهر مولای متقیان می‎‌آمدند و زیارت جامعه کبیره می‌خواندند.( به استثنای شبهایی که به کربلا می‌رفتند و یا شدیدا بیمار بودند).[16]
______________________________________________
پی نوشت:
[1]. تهذیب، شیخ طوسی، ج6، ص96تا102

[2]. من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق، ج2، ص610

[3]. کلیات مفاتیح نوین،ناصر مکارم شیرازی، ص536

[4]. دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ذیل واژه جامعه زیارت، ص357

[5].کلیات مفاتیح نوین، ص242

[6]. بحارالانوار، ج99، ص144

[7]. روضه المتقین،محمد تقی مجلسی، ج5، ص452

[8]. ادب فنای مقربان، جوادی آملی، ج3، ص147

[9]. روضه المتقین، ج8، ص666

[10]. تفسیر انسان به انسان، جوادی آملی، ص261

[11]. ادب فنای مقربان، ج1، ص87

[12]. شط شراب، هفتصد و پنجاه کلمه در اخلاق و معارف از آیه الله بهجت، م.الف.گفتار 22، ص64

[13]. اسوه عارفان( گفته‌ها و ناگفته‌هایی درباره آیه الله قاضی)، صادق حسن زاده، ص 138

[14]. شط شراب، گفتار 368، ص255

[15]. نجم الثاقب، محدث نوری، ص 664

[16]. صحیفه دل، سید مجتبی رودباری، ج1، ص75

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم