![جنگ و صلح در احادیث (1) جنگ و صلح در احادیث (1)](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/b655a19e-ac90-4c78-af5d-7baa802f5d51.jpg)
![جنگ و صلح در احادیث (1) جنگ و صلح در احادیث (1)](/_WebsiteData/Article/ArticleImages/2/1389/10%20Mordad/10/0008723.jpg)
جنگ و صلح در احادیث (1)
چکیده :
نوشتار حاضر مشتمل بر گزیدهای از قواعد، احکام، آیین جنگ و صلح و دیگر آموزههای نظامی اسلام با تمرکز بر روایات موسوعه بزرگ حدیثی «بحارالانوار» میباشد. لازم به ذکر است در ارجاعات احادیث به منابع اصلی، از تخریج بحارالانوار که در پینوشت آن آمده استفاده شده است.
کلمات کلیدی : جنگ، جهاد ، مرابطه ، فرماندهی ، مقابله به مثل ، جنگ روانی ، اخلاق و جنگ ، منافقان ، بغات ، سیره نظامی معصومین(علیهم السلام) .
مقدمه
در این نوشتار مهمترین موضوعات و مسائل جهاد را از منظر اخبار و احادیث ائمه(علیه السلام) مورد مطالعه و بررسی قرار میدهیم. مباحثی از قبیل: جایگاه جهاد در نظام سیاسی اسلام ، اصل دعوت ، انواع جهاد ، اهداف جهاد، شرایط جهاد ، وجوب جهاد، آیین جهاد ، صلح و صلحگرایی ، عقد أمان و عهد ذمه و احکام و حقوق اسیران و مانند آن.
1. جایگاه جهاد در اسلام
1 - 1. جهاد، عامل اصلاح و سعادتمندی جامعه
حدیث اول:
حدیث دوم:
حدیث سوم:
حدیث چهارم:
2 - 1. جایگاه ارتش در نظام سیاسی اسلام
حدیث اول:
حدیث دوم:
3 - 1. تقدیس شهادت و شهیدان
حدیث اول:
حدیث دوم:
4 - 1. آمادگی نظامی «مرابطه»
مفهوم مرابطه
علامه مجلسی در تعریف رباط و مرابطه مینویسد:
الرباط فی الأصل الأقامة علی جهاد العدوّ بالحرب، و ارتباط الخیل و إعدادها... قال القتیبی: أصل المرابطة أن یربط الفریقان خیولهم فی ثغره و کلٌّ منهما معدّ لصاحبه، فسمّی المقام فی الثغور رباطاً.(11)
وی در جای دیگر میگوید:
والمرابطة: الأرصاد لحفظ الثغر.(12)
آیه «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللّهِ وَ عَدُوَّکُمْ»، قانون کلی برای آمادگی نظامی برای همه دورانها بیان کرده است.(13)
مجلسی در تفسیر این آیه از میان اقوال چندگانه، اولین قولی که نقل کرده همان معنای عام و تعمیم مفهوم قوّه بر مصادیق متعدد آن است. وی در این باره مینویسد:
... و اعدّوا لهم ما استطعتم من قوّة «قیل: ای کل ما یتقوّی به فی الحرب».(14)
همچنین آیه: «اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا» بنابر بعضی از تفاسیر به مرابطه تطبیق داده شده است.(15)
علامه مجلسی اعداد نیرو بر حسب توان را اختصاص به عصر حضور ندانسته و آن را به عصر غیبت نیز تعمیم داده و بر رجحان مرابطه در زمان غیبت امام نظر میدهد:
اقول: خصوص السبب لا یدلّ علی خصوص الحکم، ویدلّ علی رجحان رباط الخیل للجهاد، و لأرهاب اعداء اللَّه، و ان کان فی زمن غیبة الامام(علیه السلام) توقّعاً لظهوره کما ورد فی الأخبار.(16)
چنانچه وی نظر علامه در منتهی را که فتوا به استحباب مرابطه داده است نقل کرده است.
ذکر العلّامة قدس سرّه فی المنتهی... و قال: ویستحبّ اتخاذ الخیل وارتباطها استحباباً مؤکّداً.(17)
و اما درباره احادیثی که در خصوص اهمیّت مرابطه و رجحان آن رسیده، باید به این نکته توجه داشت که این احادیث در عصر حضور صادر شده است. و لذا اصطلاحاتی که در آنها به کار رفته از قبیل: خیل و مانند آن ناظر به اصطلاحات رائج در عرف و فرهنگ عصر حضور میباشد.
حدیث اول:
حدیث دوم:
حدیث سوم:
5 - 1. ترک جهاد و آثار آن
[عن الصادق](علیه السلام) قال: قال رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله و سلم) :... فمن ترک الجهاد البسه اللَّه ذلّاً فی نفسه، وفقراً فی معیشته، ومحقاً فی دینه، إنّ اللَّه تبارک و تعالی، أعزّ امّتی بسنابک خیلها، ومراکز رماحها.(21)
6 - 1. حرمت فرار از جنگ
دخل عمرو بن عبید علی الصادق(علیه السلام) وقرأ «إِنْ تَجْتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ»(22) و قال: أحبّ أن أعرف الکبائر من کتاب اللَّه فقال: نعم یا عمرو، ثم فصّله بأنّ الکبائر... و الفرار من الزحف ومن یولّهم یومئذٍ دبره.(23)(24)
2. اهداف جنگ
حدیث اول:
حدیث دوم:
قال [الحسین](علیه السلام) فی مسیره إلی کربلا:... ألا ترون أنّ الحق لا یعمل به و أنّ الباطل لا ینتهی عنه، لیرغب المؤمن فی لقاء اللَّه محقّاً، فأنّی لا أری الموت إلّا الحیاة، ولا الحیاة مع الظالمین إلّا بَرَماً... .(26)
ادامه دارد ...
پي نوشت :
1) بخشی از پروژه بزرگ احادیث سیاسی است که در پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی در دست انجام است.
2) حجة الاسلام سلطان محمدی پژوهشگر پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی.
3) بحارالانوار، ج 97، ص 9، ح 10؛ أمالی الصدوق، ص 578.
4) بحارالانوار، ج 97، ص 8 - 7، ح 2؛ نهج البلاغة «عبده»، ج 1، ص 63.
5) بحارالانوار، ج 97، ص 15، ح 38؛ نوادر الراوندی، ص 21.
6) بحارالانوار، ج 96، ص 10، ح 28.
7) بحار الانوار، ج 75، ص 83، ح 78.
8) بحارالانوار، ج 33، ص 603، ح 744؛ نهج البلاغه، نامه 53.
9) بحارالانوار، ج 71، ص 61 - 60، ح 25؛ الکافی، ج 2، ص 348.
10) بحارالانوار، ج 97، ص 40، ح 44؛ نهج البلاغة، ج 2، ص 3؛ بحارالانوار، ج 33، ص 455، ح 672.
11) بحارالانوار، ج 77، ص 311؛ بیان؛ بحارالانوار، ج 55، ص 26، بیان.
12) بحارالانوار، ج 57، ص 228، بیان؛ بحارالانوار، ج 32، ص 262، بیان.
13) بحارالانوار، ج 97، ص 62؛ همچنین به آیه: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا» نیز در باب مرابطه استناد شده است؛ آل عمران (3)، آیه 200. آیه مذکور در متن، آیه 60 سوره انفال است.
14) بحارالانوار، ج 61، ص 159 - 158، تفسیر.
15) بحارالانوار، ج 68، ص 195، ح 3؛ الکافی، ج 2، ص 81.
16) بحارالانوار، ج 61، ص 159 - 158تفسیر.
17) بحارالانوار، ج 61، ص 216، بیان.
18) بحارالانوار، ج 61، ص 159، تفسیر؛ مجمع البیانج 4، ص 555.
19) بحارالانوار، ج 61، ص 165، ح 9، مجالس ابن الشیخ، ص 244.
20) بحارالانوار، ج 61، ص 174، ح 29؛ نوادر الراوندی، ص 34.
21) بحارالانوار، ج 97، ص 9 - 8، ح 6؛ أمالی الصدوق، ص 577.
22) نساء (4)، آیه 31.
23) أنفال (8)، آیه 16.
24) بحارالانوار، ج 47، ص 216، ح 4؛ المناقب، ج 3، ص 375؛ بحارالانوار، ج 65، ص 260، ح 18؛ الکافی، ج 2، ص 280؛ بحارالانوار، ج 85، ص 25، بیان؛ همان، ص 27 - 25، بیان.
25) بحارالانوار، ج 65، ص 242، ح 2.
26) بحارالانوار، ج 75، ص 117 - 116، ح 1؛ المجالس، ص 362.
منبع:فصلنامه علوم سیاسی ، شماره 34
/ن