به وعده غذایی که پیش از روزه در هنگام سحر می خورند سحری و به وعده ای که در هنگام غروب آفتاب روزه خود را با آن می گشایند؛ افطار گفته می شود.
در طول زمان روزه داری، مسلمانان غیر از خوردن و آشامیدن، از سیگار و قلیان کشیدن و انجام گناه نیز نهی شده و در عوض به نماز و قرآن خواندن و دعا کردن توصیه شده اند.
عید فطر که پایان ماه رمضان و آغاز شوال، ماه قمری بعدی است، پس از رویت هلال ماه یا بعد از اتمام سی روز روزه در صورت عدم مشاهده ماه اعلام می شود.
این ماه به عنوان خجسته ترین و بهترین ماه در اسلام شناخته می شود. مسلمانان از این ماه به عنوان ماه میهمانی خدا نیز نام می برند.
رمضان یکی از چهار ماهی است که خداوند جنگ را در آن حرام کرده است.
مسلمانان اعتقاد دارند در این ماه کتاب های قرآن، انجیل، تورات، صحف و زبور نازل شدهاست.
مسلمانان شب قدر را مهمترین شب سال می باشد، یکی از سوره های قرآن بنام سوره قدر به توصیف این شب پرداخته است ولی در قرآن بهطور صریح به شماره شب آن در ماه رمضان اشاره نشده است.
در شب نوزدهم این ماه حضرت علی علیه السلام به دست یکی از خوارج یعنی ابن ملجم مرادی زخمی شد و بعد از سه شب در بیست و یکم رمضان درگذشت.
آداب و رسوم گیلانی ها در ماه مبارک رمضان
از روزهای گذشته تاکنون ماه رمضان در نزد مسلمانان و همچنین مردم گیلان دارای فضائل و جایگاه خاصی بوده است که سبب به وجود آمدن برخی آداب و رسوم مخصوص گیلانی ها گردیده است که در ادامه به شرح برخی از آنها پرداخته ایم:رسم پیشاشو و آشتی کنان
روزه گرفتن در روزهای پایانی ماه شعبان و وصل آن به ماه مبارک رمضان یکی از آداب و رسوم گیلانی ها از دیرباز تا به امروز بوده که از آن با عنوان پیشاشو یاد می کنند، قدیمی ها معتقد بودند با روزه گرفتن در روزهای پایانی ماه شعبان و اتصال آن به رمضان روح و جان خود را برای بهره بردن از معنویات رمضان آماده می کنند.همچنین قبل از ورود به این ماه بزرگترهای فامیل و یا بزرگان یک محل و روستا به سراغ افرادی می رفتند که با هم کدورت داشته و قهر بودند. زن و شوهرها و یا فامیل، دوست و همسایه هر کسی که با هم کدورت داشت توسط بزرگان فامیل یا محل به مناسبت ورود به ماه مبارک رمضان آشتی داده می شدند زیرا معتقد بودند نباید با کینه و کدورت وارد این ماه معنوی شد. البته این روزها با توجه به مشکلات فراوان زندگی دیگر کمتر کسی به این موارد در آستانه ماه مبارک رمضان فکر می کند.
رسم عشرخوانی
بعد از مناجات دعای سحر می خوانند و اذان می گویند و اغلب برای نماز صبح به مساجد می روند. بعد از نماز صبح به خانه برمی گردند و تا ساعت ده صبح می خوابند. سپس مردها به دنبال کار روزانه می روند و زنهای محله در خانه ای جمع می شوند و عشرخوانی یا قرآن خوانی می کنند. مردم بعد از انجام فرایض نماز ظهر و عصر را بدون وقفه می خوانند و به خانه برمی گردند و می خوابند. یکی دو ساعت مانده به افطار بیدار می شوند و به مسجد می روند و بعد از نماز مغرب و عشا افطار می کنند.در گذشته روزه داران با تاریک شدن هوا یا به قول محلی ها با گرگ و میش شدن هوا یعنی زمانی که تشخیص گرگ از میش مشکل می شد یا اولین بانگ خروس یا سوکله اول) افطار می کردند و در شهر رشت و توابع آن با صدای توپی که هر روز موقع افطار شلیک می شد افطار می کردند.
امروز مردم گیلان نخست با نمک یا چای یا آب داغ روزه خود را باز می کنند و غذاهای مرسوم افطار آنها نان، پنیر و سبزی خوردن، لوبیا پخته، کباب، آش کشک، شامی، فرنی و حلوا است.
برای افطار نیز در گیلان رسمهای وجود دارد. افطاری دادن به عنوان نذری و دعوت از خویشاوندان عروس یا داماد به ویژه در دوران نامزدی تقریبا در تمام نقاط استان گیلان در ماه مبارک رمضان معمول است. در برخی مناطق و روستاهای استان گیلان مانند نومندان برای خیرات به اصطلاح احسان آش می پزند و افطار آشی می دهند.
بعد از افطار بچه های کوچک و عده ای از زنان و مردان می خوابند، گروهی به حمام می روند ولی در حدود 50 درصد مردم شهر اعم از مردان، نوجوانان و پیران به خیابان می آیند یا در چایخانه ها، مغازه دوستان و آشنایان می نشینند.
گردش مردم در شب های ماه رمضان
شاید گیلان تنها منطقه ایران باشد که جنب و جوش و گردش مردم در شبهای ماه رمضان بیش از روزهای آن است. آلبالو، اخته، آلو و انجیر خیس کرده به مقدار زیاد عرضه و خورده می شود، تقریبا کمتر کسی است که بعد از افطار به خیابان و بازار بیاید و انجیر و آلبالوی خیس کرده نخورد.نیم ساعت بعد از افطار بچه های بزرگتر زولبیا، بامیه و رشته خشکار را در سینی می چینند و برای فروش در کوچه ها به راه می افتند و عده ای نیز پس از صرف افطاری به مسجد می روند و به سخنان واعظ یا امام جماعت گوش می دهند.
هدیه به روزه اولی ها
در ماه رمضان رسم پسندیده ای در مناطق مختلف گیلان مرسوم است که نوجوانانی که برای اولین بار روزه می گیرند از سوی بزرگ خانواده مورد تشویق قراره گرفته و از سوی آنها هدیه دریافت می کنند و این اقدام باعث افزایش انگیزه روزه داری در نوجوانان می شود. در مناطق کوهستانی از جمله شهرستان تالش که از شهرهای منطقه غرب گیلان است و مردم بیشتر دامدار هستند، نوجوان بعد از خوردن سحری و خواندن نماز صبح اولین روزه زندگی خود را می گیرد. پدر بزرگ یا پدر خانواده در نزدیکی های اذان مغرب از مادر خانواده می پرسد که آیا آن نوجوان روزه را به طور کامل گرفته است یا نه؟ اگر جواب مثبت بود پدر بزرگ یا پدر خانواده نصف سهم گاو و گوساله را به نام نوجوان روزه دار می کند و قبل از افطار دست او را می گیرد و به طرف طویله می برد، گاوی که با او شریک شده را به نوجوان نشان می دهد و به این صورت هدیه نوجوان روزه دار قبل از افطار به او داده می شود.سر دادن بانگ سحر خوران ویریزید
در گذشته هنگام سحر افرادی در کوچه ها و محله ها بانگ سحر خوران ویریزید به معنی سحر شده است بیدار شوید سر می دادند و با سر دادن این بانگ تلاش می کردند تا برادر مسلمان خود را به هنگام سحر بیدار کنند تا کسی از خوردن سحری جا نماند.بانگ خروس سفید
در برخی نقاط گیلان مردم در سالهای گذشته هنگام سحر به بانگ خروس سفید که در اصطلاح محلی به آن سوکله سوم یا خروس خوان) گفته می شد، گوش می دادند و از آن برای تعیین وقت سحر و اذان استفاده می کردند. آنها با نخستین آواز خروس از جا بر می خاستند و با آواز دوم خروس غذایشان را روی آتش می گذاشتند و با آواز سوم دست از غذا خوردن می کشیدند. در گذشته های دور آواز خروس سفید را در گیلان خوش یمن می دانستند و در مرغدانی های اغلب خانه های روستایی حداقل یک خروس سفید وجود داشت.ستاره میزان
از دیگر رسوم منسوخ شده ماه رمضان در گیلان تنظیم وقت سحر با ستاره میزان است. برخی از کوه نشینان استان گیلان چشم بر ستاره میزان یا ششه که مجموعا شش ستاره است داشتند که وقتی از شرق آسمان طلوع می کرد، زمان بیداری بود و چون یک سوم آسمان را طی می کرد، غذا بر آتش می نهادند و وقتی در افق مغرب غروب می کرد دیگر باید دست از غذا خوردن بر می داشتند.از آنجا که در گذشته وسایل ارتباط جمعی مانند رادیو، تلویزیون و حتی ساعت وجود نداشت مردم گیلان با استفاده از روش هایی که در بالا به آنها اشاره شد و همچنین صدای شلیک توپ از خواب بیدار می شدند. اما امروزه در همه جا گردش عقربه های ساعت جای بانگ خروس و صدای شلیک توپ و حساب گردش ستاره را گرفته و جعبه جادویی رادیو و تلویزیون نیز آوای مناجات را هنگام سحر به در خانه ها می برد. همچنین در هنگام سحر از گلدسته تمامی مساجد گیلان بانگ مناجات و دعای سحر بر می خیزد، به گونه ای که مردم روستایی برای شنیدن بانگ این مناجات، سفره سحری خود را بر روی ایوان ها پهن می کنند.
غذاهای محلی
مردم گیلان در هنگام سحر به طور معمول بیشتر برنج کته و انواع خورشت های محلی چون باقلا قاتوق، ترش تره، فسنجان و اناربیج مصرف می کنند و در این ماه در استان گیلان مصرف میوه ها و سبزی ها در هنگام سحر بیشتر می شود.رسم افطاری
مردم استان گیلان عمدتاً با نمک، خرما، چای یا آب گرم روزه خود را باز می کنند و غذاهای مرسوم سفره افطار گیلانیان نان، پنیر، سبزی خوردن، کوکو، آش رشته، آش فاطمه زهرا (سلام الله علیه) شامی، فرنی، رشته خشکار و حلوا است. یکی از رسم های ماه رمضان در گیلان، دعوت از آشنایان و فامیل به هنگام افطاری است .در برخی از مناطق اهالی از یکدیگر در مسجد برای افطار پذیرایی می کنند، افطاری دادن به عنوان نذری و دعوت از خویشاوندان عروس یا داماد به ویژه در دوران نامزدی تقریبا در تمام نقاط گیلان در ماه مبارک رمضان معمول است. در برخی مناطق و روستاهای استان مانند نومندان برای خیرات به اصطلاح احسان آش می پزند و افطار آشی می دهند.در مناطقی همچون رضوانشهر و لاهیجان هر خانواده ای با توجه به توانایی مالی خود علاوه بر این که در طول ماه رمضان در خانه اش از روزه داران پذیرایی و برای آنها سفره افطاری پهن می کرد، گزیده ای از آن چه را که بر سفره افطار خود داشت در طبقی بزرگ که در گیلان به آن مجمعه گویند می گذاشت و برای عبادت کنندگان در مساجد می فرستاد.
این رسم هنوز در مناطقی از رضوانشهر و پاشاکی لاهیجان وجود دارد و انجام این رسم، نشأت گرفته از این روحیه اعتقادی است که اگر افطاری بدهند برکت و روزی خانواده زیاد خواهد شد و در ثواب روزه داران سهیم خواهند شد.
آش نذری
پخت انواع آش های نذری خانگی خصوصا آش فاطمه زهرا (سلام الله علیه) در ماه مبارک رمضان از عمده رسومات مردم گیلان است و بانوان گیلانی با پخت انواع آش ها و توزیع آن در بین اهالی محل برای اموات خود خیرات می کنند. نوعی آش مخصوص گیلان به نام ترش آش نیز وجود دارد که این آش با لوبیا چیتی و لوبیای مازندرانی پخته می شود و ترشی آن بهخاطر آبغوره آن است.شیرینی رشته خشکار
رشته خشکار نوعی شیرینی محلی گیلانی مخصوص ماه رمضان است که به همراه زولبیا و بامیه، سفره های افطار مردم گیلان را زینت می بخشد. رشته و خشکار، شیرینی اصلی تمامی سفره های افطار در گیلان است. این شیرینی ۳۰۰ سال قدمت دارد و از بخش طاهرگوراب صومعه سرا سرچشمه گرفته است اما در بازار رشت رونق خوبی بهدست آورد.گیلانی ها رشته خشکار را با مهارت و ذوق فراوان تهیه می کنند و برای این شیرینی سنتی، ارزش زیادی قائل هستند؛ خیلی ها نیز در این روزها با تهیه این شیرینی امرارمعاش می کنند . این شیرینی سنتی از آرد برنج، شکر، مغز گردو و جوز سابیده تهیه می شود.همه ساله بهمنظور استقبال از ماه مبارک رمضان جشنواره شیرینی سنتی رشته و خشکار در شهرستان صومعهسرا استان گیلان برگزار می شود و این جشنواره همواره میزبان میهمانان و گردشگران زیادی است.
عید فطر
گیلانی ها رسم دارند قبل از اذان مغرب آخرین شب ماه رمضان به خانه کسی نروند. اگرهم به دلایلی مهمان خانه ای باشند، قبل از اقامه اذان مغرب از خانه مورد نظرخارج می شوند تا اذان مغرب اقامه شود. زیرا معتقدند اگر این کار را نکنند، صاحب خانه عهده دار پرداخت زکات فطریه آنها می شود.مردم روزه دار گیلان همچنین رسم دارند در آخرین شب ماه رمضان زکات فطریه را کنار بگذارند. همچنین برخی هم عادت دارند مثل روزهای قبل، مراسم سحری را برگزار و خود را برای شرکت در نماز عید فطر آماده کنند. بعد از خواندن نماز عید فطر هم رسم است که به دیدار بزرگان فامیل بروند و عید را به آنها تبریک بگویند.اعمال مشترک ماه رمضان در شهرهای مختلف
در ماه مبارک رمضان یک سری اعمال سفارش شده است که اعمال مشترک هستند و برای تمام روزهای ماه مبارک است و برخی اعمال مخصوص همان روز بخصوص ماه رمضان است.اعمال مخصوص شب و روز ماه رمضان
سید بن طاوس از حضرت امام جعفر صادق و امام موسی کاظم ـ علیهم السلام ـ روایت کرده که فرمودند:پس از هر نماز در ماه رمضان دعای ذیل را بخوانید:اَللّـهُمَّ ارْزُقْنی حَجَّ بَیْتِکَ الْحَرامِ فِی عامی هذا وَفی کُلِّ عامٍ ما اَبْقَیْتَنی فی یُسْرٍ مِنْکَ وَعافِیَةٍ، وَسَعَةِ رِزْقٍ، وَلا تُخْلِنی مِنْ تِلْکَ الْمواقِفِ الْکَریمَةِ، وَالْمَشاهِدِ الشَّریفَةِ، وَزِیارَةِ قَبْرِ نَبِیِّکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَفی جَمیعِ حَوائِجِ الدُّنْیا وَالاَْخِرَةِ فَکُنْ لی، اَللّـهُمَّ اِنّی اَساَلُکَ فیـما تَقْضی وَتُقَدِّرُ مِنَ الاََمْرِ الَْمحْتُومِ فی لَیْلَةِ الْقَدْرِ، مِنَ الْقَضاءِ الَّذی لا یُرَدُّ وَلا یُبَدَّلُ، اَنْ تَکْتُبَنی مِنْ حُجّاجِ بَیْتِکَ الْحَرامِ، الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ، الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمْ، الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ، الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئاتُهُمْ، واجْعَلْ فیـما تَقْضی وَتُقَدِّرُ، اَنْ تُطیلَ عُمْری، وَتُوَسِّعَ عَلَیَّ رِزْقی، وَتُؤدِّی عَنّی اَمانَتی وَدَیْنی آمینَ رَبَّ الْعالَمین.
خدایا! در این سال و هر سال، تا زمانی که عمرم باقی است و در آسایش و گشایش روزی به سر می برم، زیارت خانه ات ـ بیت الحرام ـ را نصیبم گردان. و مرا از درک موقف های گرامی و دیدن مکان های شریف و زیارت قبر پیغمبرت ـ که درودت بر او و آلش باد ـ محروم مکن.
و در برآوردن جمیع احتیاجات دنیا و آخرتم یاریام کن. ای خدا! از تو درخواست می کنم هر آنچه از قضا و قَدَرت را که در شب قدر حتمی قرار دادی و دیگر برگشت و تغییری نمی پذیرد، مرا از حجاج بیت الحرامت قرار دهی. حاجیانی که حجشان پسندیده، سعیشان پذیرفته، گناهانشان آمرزیده و اعمال بدشان بخشیده شده است. و عمر طولانی در راه بندگی ات و روزیام را فراوان قرار ده و امانت ها و قرضم را ادا فرما.
هم چنین بعد از نمازها این دعا خوانده شود:
یا عَلِیُّ یا عَظیمُ، یا غَفُورُ یا رَحیمُ، اَنْتَ الرَّبُّ الْعَظیمُ الَّذی لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیءٌ وَهُوَ السَّمیعُ الْبَصیرُ، وَهذا شَهْرٌ عَظَّمْتَهُ وَکَرَّمْتَهْ، وَشَرَّفْتَهُ وَفَضَّلْتَهُ عَلَی الشُّهُورِ، وَهُوَ الشَّهْرُ الَّذی فَرَضْتَ صِیامَهُ عَلَیَّ، وَهُوَ شَهْرُ رَمَضانَ، الَّذی اَنْزَلْتَ فیهِ الْقُرْآنَ، هُدیً لِلنّاسِ وَبَیِّناتٍ مِنَ الْهُدی وَالْفُرْقانَ، وَجَعَلْتَ فیهِ لَیْلَةَ الْقَدْرِ، وَجَعَلْتَها خَیْراً مِنْ اَلْفِ شَهْرٍ، فَیا ذَا الْمَنِّ وَلا یُمَنُّ عَلَیْکَ، مُنَّ عَلَیَّ بِفَکاکِ رَقَبَتی مِنَ النّارِ فیمَنْ تَمُنَّ عَلَیْهِ، وَاَدْخِلْنِی الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ .
ای خدای بلند مقام, ای بزرگوار, ای آمرزنده,ای مهربان! تویی خدای بزرگ که هیچ مانندی ندارد و به گفتار و کردار خلق شنوا و بینا است. و این ماهی که مقامش را بلند گردانیدی و بر دیگر ماه ها کرامت و شرافت بخشیدی, و روزه اش را بر من واجب گردانیدی, ماه رمضان است.
ماهی که در آن قرآن را برای راهنمایی مردم و نشان دادن راه هدایت و جدا نمودن حق از باطل فرو فرستادی و شب قدر را در این ماه مقرر داشتی و نیز آن شب را بر هزار ماه برتری دادی; پس ای خدای صاحب منت که هیچ کس بر تو منت ندارد, در میان آن همه بندگانت که منت گزارده ای بر من منت گزار و از آتش دوزخ نجات بخش و به بهشت همیشگی داخل گردان! به حق رحمت بی پایانت ای مهربان ترین مهربانان.
شیخ کفعمی در مصباح و بلدالامین و شیخ شهید در مجموعه از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) نقل کرده اند که آن حضرت فرمود:هر که این دعا را در ماه رمضان بعد از هر نماز واجبی بخواند، حق تعالی گناهان او را تا روز قیامت بیامرزد، و دعا این است:
اَللّـهُمَّ اَدْخِلْ عَلی اَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ اَللّـهُمَّ اَغْنِ کُلَّ فَقیرٍ، اَللّـهُمَّ اَشْبِعْ کُلَّ جائِعٍ، اَللّـهُمَّ اکْسُ کُلَّ عُرْیانٍ، اَللّـهُمَّ اقْضِ دَیْنَ کُلِّ مَدینٍ، اَللّـهُمَّ فَرِّجْ عَنْ کُلِّ مَکْرُوبٍ، اَللّـهُمَّ رُدَّ کُلَّ غَریبٍ، اَللّـهُمَّ فُکَّ کُلَّ اَسیرٍ، اَللّـهُمَّ اَصْلِحْ کُلَّ فاسِدٍ مِنْ اُمُورِ الْمُسْلِمینَ، اَللّـهُمَّ اشْفِ کُلَّ مَریضٍ، اللّهُمَّ سُدَّ فَقْرَنا بِغِناکَ، اَللّـهُمَّ غَیِّر سُوءَ حالِنا بِحُسْنِ حالِکَ، اَللّـهُمَّ اقْضِ عَنَّا الدَّیْنَ وَاَغْنِنا مِنَ الْفَقْرِ، اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ .
ای خدا تو بر اهل قبرها نشاط و شادمانی عطا کن؛ فقیران را بی نیاز گردان؛ خدایا گرسنگان را سیر گردان؛ برهنگان را لباس بپوشان؛ خدا بدهی برهکاران را ادا فرما؛ سوگواران را دل شاد ساز؛ خدایا هر غریبی را به وطن باز رسان؛ هر اسیری را آزادی بخش؛ خدایا فسادگران در کار مسلمانان را اصلاح فرما؛ بیماران را شفا عنایت کن؛ ای خدا به غنای خود جلو فقر ما را ببند؛ بدی های ما را به خوبی صفات خودت تغییر ده؛ خدایا دیَن ما را ادا فرما و ناداری ما را به دارایی و بی نیازی بدل گردان که تو بر هر چیز توانایی.
استغفار کردن و دعا و نیایش
ماه رمضان ماه دعا و استغفار است. از امام زین العابدین (علیه السلام) روایت شده است که در ماه رمضان جز به دعا و تسبیح و استغفار و تکبیر لب نمی گشود چرا که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند: دعای روزه دار رد نمی شود.در رابطه با دعا کردن در ماه رمضان روایات بسیاری از ائمه علیهم السلام آمده است که به برخی از آنها اشاره می کنیم
1- از ابن عبّاس روایت کرده اند که حضرت رسول صلّی الله علیه و آله فضیلت بسیار از برای روزه هر روز ماه مبارک رمضان بیان فرمود و از برای هر روز دعای مخصوصی با فضیلت و ثواب بسیار از برای آن دعا ذکر کرده اند.
2- خواندن هر روز این دعا :
اللّٰهُمَّ هٰذَا شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِى أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ هُدىً لِلنَّاسِ وَبَیِّناتٍ مِنَ الْهُدىٰ وَالْفُرْقانِ، وَهٰذَا شَهْرُ الصِّیامِ، وَهٰذَا شَهْرُ الْقِیامِ، وَهٰذَا شَهْرُ الْإِنابَةِ، وَهٰذَا شَهْرُ التَّوْبَةِ، وَهٰذَا شَهْرُ الْمَغْفِرَةِ وَالرَّحْمَةِ، وَهٰذَا شَهْرُ الْعِتْقِ مِنَ النَّارِ وَالْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ، وَهٰذَا شَهْرٌ فِیهِ لَیْلَةُ الْقَدْرِ الَّتِى هِىَ خَیْرٌ مِنَ أَلْفِ شَهْرٍ .
خدایا؛ این ماه رمضان است که قرآن را در آن فرو فرستادی، برای راهنمایی مردم و دلایلی روشن از هدایت و تشخیص بین حق و باطل و این است ماه روزه و این است ماه بپاداری نماز و این است ماه بازگشت و این است ماه توبه و این است ماه آمرزش و رحمت و این است ماه رهایی از آتش دوزخ و رسیدن به بهشت و این ماهی است که شب قدر در آن است؛ شبی که از هزار ماه بهتر است.
اللّٰهُمَّ فَصَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَعِنِّى عَلَىٰ صِیامِهِ وَقِیامِهِ، وَسَلِّمْهُ لِى وَسَلِّمْنِى فِیهِ، وَأَعِنِّى عَلَیْهِ بِأَفْضَلِ عَوْنِکَ، وَ وَفِّقْنِى فِیهِ لِطاعَتِکَ وَطاعَةِ رَسُولِکَ وَ أَوْلِیائِکَ صَلَّى اللّٰهُ عَلَیْهِمْ، وَفَرِّغْنِى فِیهِ لِعِبادَتِکَ وَدُعائِکَ وَتِلاوَةِ کِتابِکَ، وَأَعْظِمْ لِى فِیهِ الْبَرَکَةَ، وَأَحْسِنْ لِى فِیهِ الْعافِیَةَ ، وَأَصِحَّ فِیهِ بَدَنِى، وَأَوْسِعْ فِیهِ رِزْقِى، وَاکْفِنِى فِیهِ مَا أَهَمَّنِى، وَاسْتَجِبْ فِیهِ دُعائِى، وَبَلِّغْنِى فِیهِ رَجائِى؛
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مرا بر روزه و شبزندهداری در این ماه یاری فرما، آن را برایم سالم بدار و مرا بر آن سلامتی ده و مرا بر آن به بهترین یاریات یاری ده و مرا در آن بر طاعتت و طاعت رسول و اولیایت که درود خدا بر آنان باد، توفیق ده و در آن برای بندگیات و خواندن دعا و تلاوت قرآنت آسودگیام بخش و در این ماه برکت را برایم بزرگ گردان و تندرستیام را در آن نیکو بدار و تنم را در آن قرین سلامت فرما و روزیام را در آن وسعت بخش و آنچه برایم در آن مهم است کفایت کن و دعایم را در آن اجابت فرما و به آرزویم برسان؛
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِمُحَمَّدٍ وَأَذْهِبْ عَنِّى فِیهِ النُّعاسَ وَالْکَسَلَ وَالسَّأْمَةَ وَالْفَتْرَةَ وَالْقَسْوَةَ وَالْغَفْلَةَ وَالْغِرَّةَ، وَجَنِّبْنِى فِیهِ الْعِلَلَ وَالْأَسْقامَ وَالْهُمُومَ وَالْأَحْزانَ وَالْأَعْراضَ وَالْأَمْراضَ وَالْخَطایا وَالذُّنُوبَ، وَاصْرِفْ عَنِّى فِیهِ السُّوءَ وَالْفَحْشاءَ وَالْجَهْدَ وَالْبَلاءَ وَالتَّعَبَ وَالْعَناءَ إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعاءِ .
خدایا؛ بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و در این ماه این امور را از من برطرف کن، خوابآلودگی و کسالت و خستگی و سستی و قساوت و غفلت و غرور را و در این ماه برکنارم دار از دردها و بیماریها و اندوهها و غصّهها و پیشآمدها و مریضیها و خطاها و گناهان و در این ماه از من دور کن بدی و زشتکاری و رنج و بلا و زحمت و مشقت را، همانا تو شنوای دعایی.
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَعِذْنِى فِیهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ وَهَمْزِهِ وَلَمْزِهِ وَنَفْثِهِ وَنَفْخِهِ وَوَسْوَسَتِهِ وَتَثْبِیطِهِ وَبَطْشِهِ وَکَیْدِهِ وَمَکْرِهِ وَحَبائِلِهِ وَخُدَعِهِ وَأَمانِیِّهِ وَغُرُورِهِ وَفِتْنَتِهِ وَشَرَکِهِ وَأَحْزابِهِ وَأَتْباعِهِ وَأَشْیاعِهِ وَأَوْلِیائِهِ وَشُرَکائِهِ وَجَمِیعِ مَکائِدِهِ .
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و پناهم ده در این ماه از شیطان رانده شده و طعنهزنی و عیبجویی و دمیدن زشت او باد انداختن در دماغ به وسیلۀ او و وسوسهانگیزیاش و بازداشتن و نیرنگش و مکرش و دامهایش و فریبهایش و آرزوهای بیجایش و گول زدنهایش و فتنهانگیزیهایش و دامگستریهایش و دارو دستهاش و پیروان و دنبالهروهایش و دوستان و شریکانش و تمام حیلهگریهایش؛
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارْزُقْنا قِیامَهُ وَصِیامَهُ وَبُلُوغَ الْأَمَلِ فِیهِ وَفِى قِیامِهِ وَاسْتِکْمالَ مَا یُرْضِیکَ عَنِّى صَبْراً وَاحْتِساباً وَإِیماناً وَیَقِیناً، ثُمَّ تَقَبَّلْ ذٰلِکَ مِنِّى بِالْأَضْعافِ الْکَثِیرَةِ، وَالْأَجْرِ الْعَظِیمِ، یَا رَبَّ الْعالَمِینَ؛
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و روزی ما کن شبزندهداری و روزه ماه رمضان را و رسیدن به آرزوهایمان را در این ماه و بپاداری نماز و کامل کردن آنچه تو را از من خشنود میسازد که آنها همانا صبر و خوشخویی و ایمان و باور است، سپس آن را از من بپذیر به چند برابر بیشتر و مزدی بزرگ، ای پروردگار جهانیان؛
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارْزُقْنِى الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَالْجِدَّ وَالاجْتِهادَ وَالْقُوَّةَ وَالنَّشاطَ وَالْإِنابَةَ وَالتَّوْبَةَ وَالتَّوْفِیقَ وَالْقُرْبَةَ وَالْخَیْرَ الْمَقْبُولَ وَالرَّغْبَةَ وَالرَّهْبَةَ وَالتَّضَرُّعَ وَالْخُشُوعَ وَالرِّقَّةَ وَالنِّیَّةَ الصّادِقَةَ، وَصِدْقَ اللِّسانِ، وَالْوَجَلَ مِنْکَ، وَالرَّجاءَ لَکَ، وَالتَّوَکُّلَ عَلَیْکَ، وَالثِّقَةَ بِکَ، وَالْوَرَعَ عَنْ مَحارِمِکَ مَعَ صالِحِ الْقَوْلِ، وَمَقْبُولِ السَّعْىِ، وَمَرْفُوعِ الْعَمَلِ، وَمُسْتَجابِ الدَّعْوَةِ،
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و روزیام گردان حج و عمره و کوشش و نیرو و شادابی و بازگشت بهسوی حق و توبهکردن و مقام قرب و خیر پذیرفته و شوق به بهشت و ترس از دوزخ و زاری و خشوع و پاکدلی و نیت صادقانه و راستی زبان و بیم از خودت و امید به حضرتت و اعتماد بر وجودت و اطمینان به جنابت و پرهیز از محرمات همراه با گفتار شایسته و سعی پذیرفته و عمل بالارفته و دعای اجابت شده
وَلَا تَحُلْ بَیْنِى وَبَیْنَ شَىْءٍ مِنْ ذٰلِکَ بِعَرَضٍ وَلَا مَرَضٍ وَلَا هَمٍّ وَلَا غَمٍّ وَلَا سُقْمٍ وَلَا غَفْلَةٍ وَلَا نِسْیانٍ، بَلْ بِالتَّعاهُدِ وَالتَّحَفُّظِ لَکَ وَفِیکَ وَالرِّعایَةِ لِحَقِّکَ وَالْوَفاءِ بِعَهْدِکَ وَوَعْدِکَ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرّاحِمِینَ؛
و میان من و اینها فاصله نگذار به حادثهای و مرضی و نه اندوهی و غمی و دردی و غفلتی و فراموشی بلکه توجهی کن که با عهدهپذیری و خویشتنداری برای تو و درباره تو و توجه به حق تو و وفاکردن به پیمان و وعدهات، بهحق رحمتت ای مهربانترین مهربانان؛
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاقْسِمْ لِى فِیهِ أَفْضَلَ مَا تَقْسِمُهُ لِعِبادِکَ الصَّالِحِینَ، وَأَعْطِنِى فِیهِ أَفْضَلَ مَا تُعْطِى أَوْلِیاءَکَ الْمُقَرَّبِینَ مِنَ الرَّحْمَةِ وَالْمَغْفِرَةِ وَالتَّحَنُّنِ وَالْإِجابَةِ وَالْعَفْوِ وَالْمَغْفِرَةِ الدَّائِمَةِ وَالْعافِیَةِ وَالْمُعافاةِ وَالْعِتْقِ مِنَ النَّارِ وَالْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ وَخَیْرِ الدُّنْیا وَالْآخِرَةِ .
خدایا؛ بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و در این ماه روزی من گردان برترین چیزی که آن را نصیب بندگان شایستهات میکنی و به من در آن عطا کن برترین چیزی را که عطا میکنی به اولیای مقرّبت از رحمت و آمرزش و مهربانی و اجابت دعا و گذشت و امرزش همیشگی و سلامتی کامل و تندرستی دنیا و آخرت و آزادی از آتش دوزخ و رسیدن به بهشت و خیر دنیا و آخرت.
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاجْعَلْ دُعائِى فِیهِ إِلَیْکَ واصِلاً، وَرَحْمَتَکَ وَخَیْرَکَ إِلَىَّ فِیهِ نازِلاً، وَعَمَلِى فِیهِ مَقْبُولاً، وَسَعْیِى فِیهِ مَشْکُوراً، وَذَنْبِى فِیهِ مَغْفُوراً، حَتّىٰ یَکُونَ نَصِیبِى فِیهِ الْأَکْثَرُ، وَحَظِّى فِیهِ الْأَوْفَرُ؛
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و دعایم را در این ماه به پیشگاهت برسان و رحمت و خیرت را در این ماه بر من فرو فرست و عملم را در آن مقبول و سعیام را پذیرفته و گناهم را آمرزیده قرار ده تا سهمم در این ماه بیشتر و بهرهام کاملتر گردد؛
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَوَفِّقْنِى فِیهِ لِلَیْلَةِ الْقَدْرِ عَلَىٰ أَفْضَلِ حالٍ تُحِبُّ أَنْ یَکُونَ عَلَیْها أَحَدٌ مِنْ أَوْ لِیائِکَ وَأَرْضاها لَکَ، ثُمَّ اجْعَلْها لِى خَیْراً مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ، وَارْزُقْنِى فِیها أَفْضَلَ مَا رَزَقْتَ أَحَداً مِمَّنْ بَلَّغْتَهُ إِیَّاها وَأَکْرَمْتَهُ بِها، وَاجْعَلْنِى فِیها مِنْ عُتَقائِکَ مِنْ جَهَنَّمَ، وَطُلَقائِکَ مِنَ النَّارِ، وَسُعَداءِ خَلْقِکَ بِمَغْفِرَتِکَ وَرِضْوانِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ .
خدایا؛ بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مرا در این ماه برای درک شب قدر توفیق ده، به برترین حالی که دوست داری یکی از اولیایت بر آن حال باشد و پسندیدهترین حال برای تو، سپس شب قدر را برای من بهتر از هزار شب قرار ده و در آن شب روزی من کن برترین چیزی که روزی کردی یکی از کسانی که او را به آن روزی رساندی و به آن گرامیاش داشتی و در آن شب قرارم ده از آزادشدگانت از دوزخ و رهاشدگانت از آتش و سعادتمندان از بندگانت به آمرزش و خوشنودیات، ای مهربانترین مهربانان.
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارْزُقْنا فِى شَهْرِنا هٰذَا الْجِدَّ وَالاجْتِهادَ وَالْقُوَّةَ وَالنَّشاطَ وَمَا تُحِبُّ وَتَرْضىٰ . اللّٰهُمَّ رَبَّ الْفَجْرِ وَلَیالٍ عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ، وَرَبَّ شَهْرِ رَمَضانَ وَمَا أَنْزَلْتَ فِیهِ مِنَ الْقُرْآنِ، وَرَبَّ جَبْرَئِیلَ وَمِیکائِیلَ وَ إِسْرافِیلَ وَعِزْرائِیلَ وَجَمِیعِ الْمَلائِکَةِ الْمُقَرَّبِینَ؛
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و روزی ما کن در این ماه کوشش و تلاش و توانمندی و شادابی و آنچه دوست داری و میپسندی. خدایا ای پروردگار سپیدهدم و شبهای دهگانه و زوج و فرد و پروردگار ماه رمضان و آنچه از قرآن در آن نازل کردی و پروردگار جبرییل و میکائیل و اسرافیل و عزراییل و تمام فرشتگان مقرّب؛
وَرَبَّ إِبْراهِیمَ وَإِسْمٰعِیلَ وَإِسْحٰقَ وَیَعْقُوبَ، وَرَبَّ مُوسىٰ وَعِیسىٰ وَجَمِیعِ النَّبِیِّینَ وَالْمُرْسَلِینَ، وَرَبَّ مُحَمَّدٍ خاتَمِ النَّبِیِّینَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ، وَأَسْأَلُکَ بِحَقِّکَ عَلَیْهِمْ وَبِحَقِّهِمْ عَلَیْکَ وَبِحَقِّکَ الْعَظِیمِ لَمَّا صَلَّیْتَ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَعَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ، وَنَظَرْتَ إِلَىَّ نَظْرَةً رَحِیمَةً تَرْضىٰ بِها عَنِّى رِضىً لَاسَخَطَ عَلَىَّ بَعْدَهُ أَبَداً، وَأَعْطَیْتَنِى جَمِیعَ سُؤْلِى وَرَغْبَتِى وَأُمْنِیَتِى وَ إِرادَتِى، وَصَرَفْتَ عَنِّى مَا أَکْرَهُ وَأَحْذَرُ وَأَخافُ عَلَىٰ نَفْسِى وَمَا لَاأَخافُ وَعَنْ أَهْلِى وَمالِى وَإِخْوانِى وَذُرِّیَّتِى .
و پروردگار ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و پروردگار موسی و عیسی و همه پیامبران و رسولان و پروردگار محمّد، خاتم پیامبران، درودهایت بر او و بر همه آنان باد و از تو درخواست میکنم بهحقت بر ایشان و بهحق ایشان بر تو و بهحق بزرگت که درود فرستی بر او و خاندان او و بر همه آنان و نظر کنی بر من نظری از روی مهر که به آن نظر از من خشنود شوی، خشنودشدنی که هرگز پس از آن خشمی بر من نباشد و عطا کنی به من همه خواهش و خواسته و آرزو و درخواستم را و از من بگردانی آنچه را ناخوش دارم و از آن پرهیز میکنم و بر خود میترسم و نمیترسم و نیز همه آنها را بگردانی از خانواده و مال و برادران و فرزندانم.
اللّٰهُمَّ إِلَیْکَ فَرَرْنا مِنْ ذُنُوبِنا فَآوِنا تائِبِینَ، وَتُبْ عَلَیْنا مُسْتَغْفِرِینَ، وَاغْفِرْ لَنا مُتَعَوِّذِینَ، وَأَعِذْنا مُسْتَجِیرِینَ، وَأَجِرْنا مُسْتَسْلِمِینَ، وَلَا تَخْذُلْنا راهِبِینَ، وَآمِنَّا راغِبِینَ، وَشَفِّعْنا سائِلِینَ، وَأَعْطِنا إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعاءِ قرِیبٌ مُجِیبٌ؛
خدایا از گناهانمان به سوی تو گریختیم، ما را درحالیکه توبهکنندهایم جای ده و توبهمان را درحالیکه آمرزش میطلبیم بپذیر و درحالیکه پناهندهایم بیامرز و درحالیکه پناهجوییم پناهمان ده و درحالیکه تسلیمیم نجاتمان بخش و درحالیکه هراسناکیم وامگذار و درحالیکه مشتاقیم امانمان ده و درحالیکه خواهندهایم شفاعتمان را بپذیر و به ما عطا کن که تو شنوای دعایی و نزدیک و اجابت کنندهای؛
اللّٰهُمَّ أَنْتَ رَبِّى وَأَنَا عَبْدُکَ وَأَحَقُّ مَنْ سَأَلَ الْعَبْدُ رَبَّهُ وَلَمْ یَسْأَلِ الْعِبادُ مِثْلَکَ کَرَماً وَجُوداً، یَا مَوْضِعَ شَکْوَى السَّائِلِینَ، وَیَا مُنْتَهىٰ حاجَةِ الرَّاغِبِینَ، وَیَا غِیاثَ الْمُسْتَغِیثِینَ، وَیَا مُجِیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّینَ، وَیَا مَلْجَأَ الْهارِبِینَ، وَیَا صَرِیخَ الْمُسْتَصْرِخِینَ، وَیَا رَبَّ الْمُسْتَضْعَفِینَ، وَیَا کاشِفَ کَرْبِ الْمَکْرُوبِینَ، وَیَا فارِجَ هَمِّ الْمَهْمُومِینَ، وَیَا کاشِفَ الْکَرْبِ الْعَظِیمِ،
خدایا؛ تویی پروردگارم و من بنده توأم و شایستهترین کسی که بنده از او بخواهد پروردگار اوست، بندگان درخواست نکردند از کسی که در کرم و جود چون تو باشد، ای جایگاه شکایت درخواست کنندگان، ای نهایت حاجت مشتاقان، ای فریادرس فریادخواهان، ای اجابت کننده دعای بیچارگان، ای پناهگاه گریختگان، ای دادرس دادخواهان، ای پروردگار مستضعفان، ای برطرف کننده نگرانی غمزدگان، ای گشاینده اندوه اندوهندگان، ای برطرف کننده ناراحتی بزرگ،
یَا اللّٰهُ یَا رَحْمٰنُ یَا رَحِیمُ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاغْفِرْ لِى ذُنُوبِى وَعُیُوبِى وَإِساءَتِى وَ ظُلْمِى وَ جُرْمِى وَ إِسْرافِى عَلَىٰ نَفْسِى، وَارْزُقْنِى مِنْ فَضْلِکَ وَرَحْمَتِکَ فَإِنَّهُ لَایَمْلِکُها غَیْرُکَ، وَاعْفُ عَنِّى، وَاغْفِرْ لِى کُلَّ مَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِى؛
ای خدا، ای بخشنده، ای مهربان، ای مهربانترین مهربانان درود فرست بر محمّد و خاندان محمّد و گناهان و عیبها و بدرفتاری و ستم و جرم و زیادهروی مرا بر خودم بیامرز و از احسان و رحمتت روزی من کن که آن را کسی جز تو مالک نیست، از من درگذر و همه آنچه از گناهانم گذشته بیامرز؛
وَاعْصِمْنِى فِیما بَقِىَ مِنْ عُمْرِى، وَاسْتُرْ عَلَىَّ وَعَلَىٰ والِدَىَّ وَ وُ َلَدِى وَقَرابَتِى وَأَهْلِ حُزانَتِى وَمَنْ کانَ مِنِّى بِسَبِیلٍ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِناتِ فِى الدُّنْیا وَالْآخِرَةِ، فَإِنَّ ذٰلِکَ کُلَّهُ بِیَدِکَ وَأَنْتَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ فَلا تُخَیِّبْنِى یَا سَیِّدِى، وَلَا تَرُدَّ دُعائِى وَلَا یَدِى إِلىٰ نَحْرِى حَتّىٰ تَفْعَلَ ذٰلِکَ بِى وَتَسْتَجِیبَ لِى جَمِیعَ مَا سَأَلْتُکَ وَتَزِیدَنِى مِنْ فَضْلِکَ، فَإِنَّکَ عَلَىٰ کُلِّ شَىْءٍ قَدِیرٌ، وَنَحْنُ إِلَیْکَ راغِبُونَ .
و در باقیمانده عمرم مرا حفظ کن و پردهپوشی کن بر من و پدر و مادر و فرزندان و نزدیکان و اهل و عیالم و هرکه به من نسبت داشته از مردان و زنان مؤمن در دنیا و آخرت پردهپوشی کن، زیرا همه این امور به دست توست و تو گسترنده آمرزشی ای آقای من، مرا محروم مکن و دعایم را بدون پاسخ و دستم را خالی بهسوی سینهام بازنگردان تا آنکه آنچه را خواستم در حقم انجام دهی و همه درخواستهایم را اجابت کنی و از احسانت بر من بیفزایی که تو به هر کاری توانایی، مشتاق بهسوی توییم،
اللّٰهُمَّ لَکَ الْأَسْماءُ الْحُسْنىٰ ، وَالْأَمْثالُ الْعُلْیا، وَالْکِبْرِیَاءُ وَالْآلاءُ، أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ إِنْ کُنْتَ قَضَیْتَ فِى هٰذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلائِکَةِ وَالرُّوحِ فِیها أَنْ تُصَلِّىَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَجْعَلَ اسْمِى فِى السُّعَداءِ، وَرُوحِى مَعَ الشُّهَداءِ؛
خدایا نامهای نیکو و نمونههای برتر و بزرگمنشی و نعمتها برای توست، از تو درخواست میکنم بهحق نامت «بسم الله الرّحمن الرّحیم» اگر در این شب فرود آمدن فرشتگان و روح را حتم کرده باشی، اینکه بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی و قرار دهی نامم را در شمار خوشبختان و روحم را با شهیدان؛
وَإِحْسانِى فِى عِلِّیِّینَ، وَإِسَاءَتِى مَغْفُورَةً، وَأَنْ تَهَبَ لِى یَقِیناً تُباشِرُ بِهِ قَلْبِى، وَإِیماناً لَایَشُوبُهُ شَکٌّ، وَرِضىً بِما قَسَمْتَ لِى، وَآتِنِى فِى الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِى الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنِى عَذابَ النّارِ، وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ قَضَیْتَ فِى هٰذِهِ اللَّیْلَةِ تَنَزُّلَ الْمَلائِکَةِ وَالرُّوْحِ فِیها فَأَخِّرْنِى إِلىٰ ذٰلِکَ، وَارْزُقْنِى فِیها ذِکْرَکَ وَشُکْرَکَ وَطاعَتَکَ وَحُسْنَ عِبادَتِکَ، وَصَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ بِأَ فْضَلِ صَلَواتِکَ یَا أَرْحَمَ الرّاحِمِینَ،
و کار نیکم را در برترین جای بهشت و بدکاریام را آمرزیده و به من عطا کنی باوری که دلم آن را لمس کند و ایمانی که به دودلی آمیخته نشود و خشنودی به آنچه نصیبم کردی و به من در دنیا نیکی و در آخرت نیکی عنایت کن و از شکنجه دوزخ حفظ فرما و اگر نزول فرشتگان و روح را در این شب حتم نکرده باشی، عمر مرا تا آن زمان که نازل شوند به تأخیر انداز و در آن شب ذکر و شکر و طاعت و نیکو بندگی کردنت را روزی من کن و بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست به برترین درودهایت ای مهربانترین مهربانان،
یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا رَبَّ مُحَمَّدٍ اغْضَبِ الْیَوْمَ لِمُحَمَّدٍ وَلاِ َبْرارِ عِتْرَتِهِ، وَاقْتُلْ أَعْداءَهُمْ بَدَداً، وَأَحْصِهِمْ عَدَداً، وَلَا تَدَعْ عَلَىٰ ظَهْرِ الْأَرْضِ مِنْهُمْ أَحَداً، وَلَا تَغْفِرْ لَهُمْ أَبَداً، یَا حَسَنَ الصُّحْبَةِ، یَا خَلِیفَةَ النَّبِیِّینَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ، الْبَدِىءُ الْبَدِیعُ الَّذِى لَیْسَ کَمِثْلِکَ شَىْءٌ وَالدَّائِمُ غَیْرُ الْغافِلِ، وَالْحَىُّ الَّذِى لَایَمُوتُ؛
ای یکتا، ای مقصود نیازمندان، ای پروردگار محمّد، امروز به خاطر محمّد و خوبان از عترتش خشم کن و دشمنانشان را در پریشانی و پراکندگانی به قتل برسان و آنان را یکبهیک [برای عذاب شدن] برشمار و بر روی زمین احدی از آنان را باقی مگذار و آنان را هرگز نیامرز، ای نیکو همنشین، ای جانشین پیامبران در کارهاشان، تو مهربانترین مهربانانی، ای آغازگر آفرینش، ای آفریننده که چیزی مانند تو نیست و جاودان غیر غافل و زندهای که هرگز نمیمیرد؛
أَنْتَ کُلَّ یَوْمٍ فِى شَأْنٍ، أَنْتَ خَلِیفَةُ مُحَمَّدٍ، وَناصِرُ مُحمَّدٍ، وَمُفَضِّلُ مُحَمَّدٍ، أَسْأَلُکَ أَنْ تَنْصُرَ وَصِىَّ مُحَمَّدٍ وَخَلِیفَةَ مُحَمَّدٍ وَالْقائِمَ بِالْقِسْطِ مِنْ أَوْصِیاءِ مُحَمَّدٍ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ، اعْطِفْ عَلَیْهِمْ نَصْرَکَ، یَا لَا إِلٰهَ إِلّا أَنْتَ بِحَقِّ لَاإِلٰهَ إِلّا أَنْتَ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاجْعَلْنِى مَعَهُمْ فِى الدُّنْیا وَالْآخِرَةِ،
تو هر روز در کاری هستی، تو خلیفه محمّد و یاور محمّد و برتریدهنده محمّدی، از تو میخواهم که یاری رسانی بر وصی محمّد و جانشین محمّد و قیام کننده به عدالت از جانشینان محمّد، درودت بر او و بر ایشان، یاریات را متوجّه ایشان کن، ای که معبودی جز تو نیست، بهحق اینکه معبودی جز تو نیست، بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مرا در دنیا و آخرت همراه ایشان قرار ده
وَاجْعَلْ عاقِبَةَ أَمْرِى إِلىٰ غُفْرانِکَ وَرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ، وَکَذٰلِکَ نَسَبْتَ نَفْسَکَ یا سَیِّدِى بِاللَّطِیفِ، بَلَىٰ إِنَّکَ لَطِیفٌ فَصَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَالْطُفْ لِما تَشاءُ، اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارْزُقْنِى الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فِى عامِنا هٰذَا، وَتَطَوَّلْ عَلَىَّ بِجَمِیعِ حَوائِجِى لِلْآخِرَةِ وَالدُّنْیا؛
و پایان کارم را به آمرزش و رحمتت رسان. ای مهربانترین مهربانان و همچنانکه ای آقای من خود را به مهربانی و خوبی نسبت دادی، آری همانا مهربان و خوبی، پس بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و به هرچه خواهی بر من مهربانی و خوبی کن. خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و در این سال، حج و عمره روزی من فرما و با برآوردن همه حاجات دنیوی و اخرویام بر من منّت گذار؛
پس «سه مرتبه» بگوید:
أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّى وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّى قَرِیبٌ مُجِیبٌ، أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّى وَأَ تُوبُ إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّى رَحِیمٌ وَدُودٌ، أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّى وَأَتُوبُ إِلَیْهِ إِنَّهُ کانَ غَفَّاراً . اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِى إِنَّکَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ، رَبِّ إِنِّى عَمِلْتُ سُوءاً وَظَلَمْتُ نَفْسِى فَاغْفِرْ لِى إِنَّهُ لَایَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ الَّذِى لَاإِلٰهَ إِلّا هُوَ الْحَىُّ الْقَیُّومُ الْحَلِیمُ الْعَظِیمُ الْکَرِیمُ الْغَفَّارُ لِلذَّنْبِ الْعَظِیمِ وَأَتُوبُ إِلَیْهِ، أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کانَ غَفُوراً رَحِیماً.
از خدای پروردگارم درخواست آمرزش میکنم و بهسوی او باز میگردم که پروردگارم نزدیک و اجابتکننده است، از خداوند پروردگارم درخواست آمرزش میکنم و بهسوی او باز میگردم که او مهربان و با محبّت است، از خدای پروردگارم درخواست آمرزش میکنم و بهسوی او باز میگردم که بسیار آمرزنده است، خدایا مرا بیامرز که تو مهربانترین مهربانانی، پروردگارا من بد کردم و به خود ستم نمودم پس مرا بیامرز که کسی جز تو گناهان را نیامرزد، از خدا درخواست آمرزش میکنم که معبودی جز او نیست زنده و به خود پاینده است، بردبار و بزرگ و مهماننواز و آمرزنده گناهان بزرگ است و بهسوی او باز میگردم، از خدا درخواست آمرزش میکنم که همانا او بسیار آمرزنده و مهربان است.
پس این دعا را بخواند:
اللّٰهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّىَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَنْ تَجْعَلَ فِیما تَقْضِى وَتُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْعَظِیمِ الْمَحْتُومِ فِى لَیْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضاءِ الَّذِى لَایُرَدُّ وَلَا یُبَدَّلُ أَنْ تَکْتُبَنِى مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِکَ الْحَرامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمُ، الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمُ، الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمُ، الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئاتُهُمْ، وَأَنْ تَجْعَلَ فِیما تَقْضِى وَتُقَدِّرُ أَنْ تُطِیلَ عُمْرِى، وَتُوَسِّعَ رِزْقِى، وَتُؤَدِّىَ عَنِّى أَمانَتِى وَدَیْنِى، آمِینَ رَبَّ الْعالَمِینَ .
خدایا؛ از تو میخواهم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی و در آنچه حکم میکنی و مقدّر مینمایی از فرمان بزرگ حتمی در شب قدر، از حکمی که بازگشت و تغییری برای آن نیست، اینکه مرا از زیارتکنندگان خانه کعبه بنویسی، آنانکه حجّشان پذیرفته و تلاششان قبول و گناهانشان آمرزیده و از بدیهایشان گذشت شده و در آنچه حکم میکنی و مقدّر فرمایی این که عمرم را طولانی کنی و در روزیام وسعت بخشی و امانت و دینم را ادا کنی، آمین ای پروردگار جهانیان.
اللّٰهُمَّ اجْعَلْ لِى مِنْ أَمْرِىَ فَرَجاً وَمَخْرَجَاً، وَارْزُقْنِى مِنْ حَیْثُ أَحْتَسِبُ وَمِنْ حَیْثُ لَاأَحْتَسِبُ، وَاحْرُسْنِى مِنْ حَیْثُ أَحْتَرِسُ وَمِنْ حَیْثُ لَاأَحْتَرِسُ، وَصَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَسَلِّمْ کَثِیراً.
خدایا، در کارم گشایش و راه نجاتی قرار ده و از جایی که گمان میبرم و از جایی که گمان نمیبرم، مرا روزی بخش و از جایی که خود را حفظ میکنم و از جایی که خود را حفظ نمیکنم مرا محافظت کن، بر محمّد و خاندان محمّد درود و سلام بسیار فرست.
3- هر که این دعا را در هر روز ماه رمضان بخواند حق تعالی گناهان چهل ساله او را بیامرزد :
اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرآنَ وَ افْتَرَضْتَ عَلَی عِبَادِکَ فِیهِ الصِّیَامَ ارْزُقْنِی حَجَّ بَیْتِکَ الْحَرَامِ فِی هَذَا الْعَامِ وَ فِی کُلِّ عَامٍ وَ اغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الْعِظَامَ فَإِنَّهُ لَا یَغْفِرُهَا غَیْرُکَ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَام.
غسل کردن
غسل کردن در ماه مبارک رمضان ثواب بسیار دارد.افطار کردن
1- افطار مستحب است بعد از نماز, صورت گیرد; مگر آن که ضعف بر او غلبه کرده باشد یا جمعی منتظر باشند.2- با مواد غذایی پاکیزه و حلال و به دور از شبهات افطار نماید بهتر آن است که با خرمای حلال افطار کند تا ثواب نمازش چهارصد برابر گردد. اگر با خرما، آب، رطب، شیر، حلوا ، نبات و با آب گرم، و یا هر کدام از این ها افطار کند، نیز خوب است.
3- هنگام افطار دعاهای وارده در این باره را بخواند؛ از جمله آن که بگوید:
اللهم لک صمت و علی رزقک افطرت و علیک توکلت(خدایا برای تو روزه گرفتم و با روزی تو افطار می کنم و بر تو توکل دارم.
تا خدا ثواب هر کسی را که در این روز روزه داشته است، به او عطا کند، و اگر دعای اللهم رب النور العظیم را که سید و کفعمی روایت کرده اند بخواند، فضیلت بسیار یابد.
روایت شده است که حضرت امیر المومنین علی (علیه السلام) هر گاه می خواست افطار کند می فرمود :
بسم الله; اللهم لک صمنا و علی رزقک افطرنا, فتقبل منا انک السمیع العلیم.
به نام خدا، خدایا برای تو روزه گرفتیم و به روزی تو افطار کردیم؛ پس از ما قبول کن، زیرا که تو شنوای دانایی.
4- هنگام لقمه اول بگوید:
بسم الله الرحمن الرحیم; یا واسع المغفرة اغفر لی
به نام خداوند بخشاینده مهربان؛ ای که آمرزش باو گسترده است, بیامرز مرا. تا خدا او را بیامرزد.
و در روایت آمده است که در آخر هر روز از روزهای ماه رمضان، خدا هزاران هزار نفر را از آتش جهنم آزاد می کند؛ پس از حق تعالی بخواه که تو را یکی از آن ها قرار دهد.
5-در وقت افطار سوره قدر بخواند.
6- در وقت افطار صدقه بدهد و سپس روزه داران را افطار دهد؛ اگر چه به چند دانه خرما یا شربتی آب باشد. و از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) روایت شده کسی که روزه داری را افطار دهد, مثل اجر آن روزه دار برای وی خواهد بود; بدون آن که چیزی از آن کم شود. و نیز از آن او خواهد بود ثواب کار نیکویی که به جا آورد. همچنین فرمود:مومنی که لقمه ای را در ماه رمضان به مومنی بدهد، حق تعالی برای او اجر کسی را می نویسد که سی بندهء مومن آزاد کرده باشد و نیز از آن او است نزد حق تعالی یک دعای پذیرفته شده.
7- در هر شب خواندن هزار مرتبه انا انزلناه آمده است.
ماه رمضان در وقت افطار سوره قدر بخواند
8- اگر ممکن باشد در هر شب صد مرتبه سوره حم دخان را بخواند.
9- در هر شب از ماه رمضان دعای افتتاح بخواند.
10- در روایت آمده که هر کس در هر شب از ماه رمضان سوره انا فتحنا را در نماز مستحبی بخواند آن سال حفاظت می گردد. و از اعمالی که مستحب است در شب های ماه رمضان به جا آورده شود، خواندن هزار رکعت نماز در سرتاسر این ماه است.
و این مطلب را عالمان بزرگ و فقیهان وارسته در کتاب های خود اشاره کرده و نوشته اند.
اعمال مربوط به سحرهای ماه مبارک رمضان
خوردن سحری، سحری را ترک نکند, اگر چه با یک دانه خرمای یا یک لیوان آب باشد. و بهترین سحری ها، سویق یعنی قاووت و خرما است. در روایات آمده است که حق تعالی و ملائکه صلوات می فرستند بر کسانی که در سحرها استغفار می کنند، و سحری می خورند.2- سوره انا انزلناه، در وقت سحرها بخواند، که هر کس این سوره را در وقت افطار کردن و سحر بخواند گویی ثواب کسی را دارد که در راه خدا در خون خود بغلتد.
3- خواندن نماز، خواندن نماز شب و نافله، دعا و استغفار و… از دیگر اعمال سحر است.
4- بخواند دعای شریفی را که از حضرت امام رضا (علیه السلام) نقل شده که فرموده اند:
این دعایی است که حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) در سحرهای ماه رمضان (دعای سحر) می خواندند.
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهَائِکَ بِأَبْهَاهُ وَ کُلُّ بَهَائِکَ بَهِیٌّ ... یَا اللَّهُ ؛ پس هر حاجت که داری از خدا بطلب که البتّه برآورده است.
5- خواندن دعای ابو حمزه ثمالی، روایت شده از ابو حمزه ثمالی که حضرت امام زین العابدین علیه السّلام در ماه رمضان بیشتر شب را نماز می خواندند و چون سحر می شد این دعا می خواند :إِلَهِی لَا تُؤَدِّبْنِی بِعُقُوبَتِکَ وَ لَا تَمْکُرْ بِی فِی حِیلَتِکَ ...
اعتکاف در ماه رمضان
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرمایند:اعتکاف عشر فی شهر رمضان تعدل حجتین و عمرتین. اعتکاف در یک دهه از ماه مبارک رمضان برابر با ثواب دو حج و دو عمره است.
افطاری و دادن صدقه در ماه رمضان
امام محمد باقر (علیه السلام) فرمودند:یا سدیر، هل تدریای لیال هذه؟ فقال له نعم. جعلت فداک ان هذه لیالی شهر رمضان فما ذاک؟ فقال له اتقدر علی ان تعتق کل لیلة من هذه اللیالی عشر رقاب من ولد اسمعیل؟ فقال له سدیر بابی انت و امی لا یبلغ مالی ذاک، فما زال ینقص حتی بلغ به رقبة واحدة فی کل ذلک یقول: لا اقدر علیه فقال له:افما تقدر ان تفطر فی کل لیلة رجلا مسلما؟فقال له:بلی و عشرة فقال له (علیه السلام):فذاک الذی اردت یا سدیر، ان افطارک اخاک المسلم یعدل عتق رقبة من ولد اسماعیل علیه السلام.ای سدیر! آیا میدانی چه شبهایی است این شبها؟
سدیر گفت: بلی فدایت گردم این شب ها شب های ماه رمضان است، مگر این شب ها چگونه است؟
امام باقر (علیه السلام) فرمودند: آیا قدرت داری هر شب از این شب ها ده بنده از فرزندان اسماعیل (علیه السلام) را آزاد کنی؟
پس سدیر عرض کرد: پدر و مادرم به فدایت، ثروتم کفاف نمیدهد، پس امام پیوسته تعداد بندهها را کم کرد، تا رسید به یکی در تمام این ماه، سدیر گفت:قدرت ندارم.
پس امام باقر (علیه السلام) به او فرمود: آیا قدرت نداری هر شب یک مسلمان روزه داری را افطار دهی؟ سدیر عرض کرد: بلی تا ده نفر را هم می توانم افطاری بدهم، پس امام به او فرمود: ای سدیر همان است که اراده کردی یعنی با افطاری دادن ده روزه دار به ثواب عتق و آزاد کردن ده بنده از اولاد اسماعیل (علیه السلام) نایل می گردی.
امام حسین (علیه السلام) نیز می فرمایند:
من تصدق فی شهر رمضان بصدقة صرف الله عنه سبعین نوعا من البلاء. هر کس در ماه رمضان صدقه ای بدهد خداوند هفتاد نوع بلا را از او دور می کند.
تلاوت قرآن
بهترین اعمال در شب ها و روزهای ماه مبارک رمضان، تلاوت قرآن است. اگر چه تلاوت قرآن در تمام اوقات ثواب دارد، ولی با توجه به اینکه قرآن در ماه رمضان نازل شده است، از اجر و ثواب ویژه ای برخوردار است.با وجود اینکه خواندن قرآن در همه اوقات ثواب دارد اما ماه رمضان، بهار قرآن است و ثواب خواندن یک آیه از آن برابر است با ثواب تلاوت کل قرآن در سایر ماه های سال.چنانچه امام باقر (علیه السلام) فرمودند:
لکل شیء ربیع و ربیع القرآن شهر رمضان، برای هر چیزی بهاری است و بهار قرآن رمضان است.
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نیز می فرمایند:
من تلافیه آیة من القرآن کان له مثل اجر من ختم القرآن فی ... من الشهور، اگر کسی در این ماه یک آیه از قرآن تلاوت کند، ثوابش مثل کسی است که در غیر ماه رمضان یک ختم قرآن کرده است.
منبع: دین پژوهی راسخون
