اتحادیه اروپا در حال ایجاد محیطهای آزمون قانونمند هوش مصنوعی است تا امکان توسعه و آزمایش سامانههای هوش مصنوعی فراهم شود. این محیطها برای هر ارائهدهندهای که معیارهای صلاحیت را رعایت کند، باز خواهند بود.
فرآیند درخواست، مشارکت و خروج از محیط آزمون ساده و بهصورت شفاف اطلاعرسانی خواهد شد. دسترسی به این محیطها برای شرکتهای کوچک و متوسط و استارتآپها رایگان خواهد بود.
محیطهای آزمون همچنین به ارائهدهندگان کمک میکنند تا با مقررات انطباق پیدا کنند و همکاری با سایر بازیگران اکوسیستم هوش مصنوعی را تشویق میکنند. مدت زمان مشارکت در محیط آزمون متناسب با پیچیدگی پروژه تعیین خواهد شد. علاوه بر این، محیطهای آزمون توسعه ابزارها و زیرساختهای لازم برای آزمایش و ارزیابی سامانههای هوش مصنوعی را تسهیل میکنند.
متن ماده قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 6 - ماده 58:
۱. تصویب اقدامات اجراییبه منظور جلوگیری از پراکندگی در سراسر اتحادیه، کمیسیون موظف است اقدامات اجرایی را برای تعیین ترتیبات تفصیلی در زمینه ایجاد، توسعه، اجرای، بهرهبرداری و نظارت بر محیطهای آزمون قانونمند هوش مصنوعی تصویب کند. این اقدامات اجرایی باید اصول مشترکی در موضوعات زیر ارائه دهند:
الف) معیارهای صلاحیت و انتخاب برای مشارکت در محیط آزمون؛
ب) رویههای درخواست، مشارکت، نظارت، خروج و خاتمه از محیط آزمون، شامل طرح محیط آزمون و گزارش خروج؛
ج) شرایط و ضوابط قابل اعمال برای شرکتکنندگان.
این اقدامات اجرایی باید مطابق با «رویه بررسی» مندرج در ماده ۹۸(۲) تصویب شوند.
۲. الزامات اقدامات اجرایی
اقدامات اجرایی مذکور در بند ۱ باید اطمینان دهند که:
الف) محیطهای آزمون برای هر ارائهدهنده یا ارائهدهنده بالقوه سامانه هوش مصنوعی که معیارهای صلاحیت و انتخاب را رعایت میکند، باز هستند و مقامات صلاحیتدار ملی باید تصمیم خود را ظرف سه ماه از زمان درخواست به متقاضیان اطلاع دهند؛
ب) محیطهای آزمون امکان دسترسی گسترده و برابر فراهم کنند و با تقاضای مشارکت هماهنگ باشند؛ ارائهدهندگان میتوانند بهصورت مشارکت با بهرهبرداران یا سایر اشخاص ثالث مرتبط نیز درخواست دهند؛
.png "قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 6 - ماده 58: چارچوب و عملکرد محیطهای آزمون قانونمند هوش مصنوعی")
ج) ترتیبات تفصیلی و شرایط مربوط به محیطهای آزمون، انعطاف کافی را برای مقامات صلاحیتدار ملی جهت ایجاد و بهرهبرداری از محیطهای خود فراهم کنند؛
د) دسترسی به محیطهای آزمون برای شرکتهای کوچک و متوسط، از جمله استارتآپها، رایگان باشد، بدون خدشه به هزینههای استثنایی که مقامات ملی میتوانند بهطور منصفانه و متناسب دریافت کنند؛
ه) محیطهای آزمون با ارائه دستاوردهای یادگیری، به ارائهدهندگان و ارائهدهندگان بالقوه در رعایت تعهدات ارزیابی انطباق تحت این مقرره و اجرای داوطلبانه کدهای رفتاری مندرج در ماده ۹۵ کمک کنند؛
و) محیطهای آزمون مشارکت سایر بازیگران ذیربط اکوسیستم هوش مصنوعی از جمله نهادهای ارزیاب، سازمانهای استانداردسازی، شرکتهای کوچک و متوسط، استارتآپها، بنگاهها، نوآوران، مراکز آزمایش و تحقیق، مراکز نوآوری دیجیتال اروپایی، مراکز برتری و پژوهشگران مستقل را تسهیل کنند ؛
ز) رویهها، فرآیندها و الزامات اداری درخواست، انتخاب، مشارکت و خروج باید ساده، قابل فهم و شفاف باشند تا مشارکت شرکتهای کوچک و متوسط و استارتآپها با ظرفیت حقوقی و اداری محدود تسهیل شود؛ همچنین مشارکت در یک محیط آزمون ایجادشده توسط یک دولت عضو یا ناظر اروپایی حفاظت از داده باید بهطور متقابل و یکنواخت به رسمیت شناخته شود و آثار حقوقی یکسان در سراسر اتحادیه داشته باشد؛
ح) مدت مشارکت در محیط آزمون باید متناسب با پیچیدگی و وسعت پروژه باشد و امکان تمدید آن توسط مرجع صلاحیتدار ملی وجود داشته باشد؛
ط) محیطهای آزمون توسعه ابزارها و زیرساختهای لازم برای آزمون، ارزیابی، مقایسه و توضیح ابعاد سامانههای هوش مصنوعی از جمله دقت، پایداری، امنیت سایبری و اقدامات کاهش ریسک برای حقوق بنیادین و جامعه را تسهیل کنند.
.png "قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 6 - ماده 58: چارچوب و عملکرد محیطهای آزمون قانونمند هوش مصنوعی")
۳. هدایت ارائهدهندگان بالقوه به خدمات پیش از استقرار
ارائهدهندگان بالقوه، بهویژه شرکتهای کوچک و متوسط و استارتآپها، ، از جمله راهنمایی در اجرای مقرره، استفاده از اسناد استانداردسازی و صدور گواهی، امکانات آزمایش و تحقیق، مراکز نوآوری دیجیتال اروپایی و مراکز برتری در صورت اقتضاء به خدمات پیش از استقرار هدایت میشوند.
۴. آزمون در شرایط واقعی
در صورتی که مقامات ملی صلاحیتدار تصمیم به اجازه آزمون در شرایط واقعی تحت چارچوب محیط آزمون بگیرند، باید شرایط و ضوابط این آزمون، بهویژه تضمینهای مناسب برای حفاظت از حقوق بنیادین، سلامت و ایمنی را با شرکتکنندگان توافق کنند. همچنین در صورت اقتضاء، باید با سایر مقامات ملی همکاری کنند تا رویهها در سراسر اتحادیه هماهنگ و یکنواخت باشد.
تحلیل و تفسیر بند به بند:
بند اول: تصویب اقدامات اجرایی توسط کمیسیون
این بند مشخص میکند که برای جلوگیری از پراکندگی مقررات در اتحادیه، کمیسیون موظف است اقدامات اجرایی تصویب کند که شامل ایجاد، توسعه، اجرا، بهرهبرداری و نظارت بر محیطهای آزمون قانونمند هوش مصنوعی است.
تحلیل حقوقی: این بند، نقش کمیسیون را بهعنوان نهاد هماهنگکننده و تنظیمکننده جزئیات عملیاتی محیطهای آزمون مشخص میکند. هدف جلوگیری از تفاوت رویهها در کشورهای عضو است و شفافیت در معیارها و فرایندها را تضمین میکند.
بند دوم: الزامات اقدامات اجرایی
این بند به تفصیل تعیین میکند که اقدامات اجرایی باید شامل چه مواردی باشد:
- الف) محیطهای آزمون باید برای هر ارائهدهنده یا ارائهدهنده بالقوه که معیارهای صلاحیت و انتخاب را رعایت میکند، باز باشند و تصمیم در مورد درخواست ظرف ۳ ماه اعلام شود.
تفسیر: این بند شفافیت، عدالت و فرصت برابر برای همه متقاضیان را تضمین میکند و مانع تبعیض میشود. - ب) دسترسی گسترده و برابر و هماهنگی با تقاضای مشارکت، از جمله مشارکت در قالب همکاری با بهرهبرداران و اشخاص ثالث.
تفسیر: این بند توسعه اکوسیستم هوش مصنوعی و همکاری بینشرکتی را تشویق میکند. - ج) انعطاف کافی برای مقامات ملی جهت راهاندازی و مدیریت محیطهای خود.
تفسیر: کشورهای عضو میتوانند ساختار و جزئیات محیط را با توجه به شرایط ملی خود تطبیق دهند، بدون اینکه هماهنگی اتحادیه را نقض کنند. - د) دسترسی رایگان برای شرکتهای کوچک و متوسط و استارتآپها، با امکان دریافت هزینههای استثنایی به شکل منصفانه و متناسب.
تفسیر: این بند حمایت از نوآوری و کاهش موانع مالی برای کسبوکارهای کوچک را تضمین میکند. - ه) استفاده از دستاوردهای یادگیری محیط برای تسهیل رعایت تعهدات ارزیابی انطباق و کدهای داوطلبانه.
تفسیر: محیط آزمون نقش آموزشی و تسهیلکننده انطباق قانونی را ایفا میکند.
- و) تسهیل مشارکت سایر بازیگران اکوسیستم، شامل نهادهای استانداردسازی، مراکز تحقیق، نوآوران و استارتآپها.
تفسیر: این بند تعامل میان بخش خصوصی، دانشگاهها و نهادهای استانداردسازی را ارتقا میدهد و نوآوری جمعی را تقویت میکند. - ز) سادهسازی رویهها، شفافیت الزامات اداری و بهرسمیت شناختن متقابل مشارکتها در سطح اتحادیه.
تفسیر: این بند مانع از پراکندگی و اختلاف رویه بین کشورهای عضو میشود و مشارکت متقابل را تضمین میکند. - ح) محدودیت مدت مشارکت متناسب با پیچیدگی و مقیاس پروژه، با امکان تمدید توسط مقامات ملی.
تفسیر: این بند امکان مدیریت زمانبندی پروژهها و جلوگیری از طولانی شدن بیمورد مشارکت را فراهم میکند. - ط) تسهیل توسعه ابزارها و زیرساختها برای آزمون، مقایسه و توضیح ابعاد سامانههای هوش مصنوعی، شامل دقت، پایداری، امنیت سایبری و کاهش ریسکها.
تفسیر: این بند محیط آزمون را به محلی برای یادگیری عملی و جمعآوری شواهد علمی برای بهبود مقررات تبدیل میکند.
بند سوم: هدایت ارائهدهندگان بالقوه به خدمات پیش از استقرار
این بند بر حمایت ارائهدهندگان، به ویژه SMEs و استارتآپها، تاکید دارد و آنها را به خدماتی مانند راهنمایی اجرایی، استانداردسازی، صدور گواهی، آزمایشگاهها و مراکز نوآوری دیجیتال هدایت میکند.
تحلیل: هدف این بند کاهش موانع ورود به بازار و افزایش ظرفیت انطباق و نوآوری برای کسبوکارهای کوچک است.
بند چهارم: آزمون در شرایط واقعی
این بند شرایط آزمون در محیط واقعی تحت چارچوب محیط آزمون را مشخص میکند و تأکید دارد که مقامات باید تضمینهای لازم برای حفاظت از حقوق بنیادین، سلامت و ایمنی را با شرکتکنندگان توافق کنند و در صورت نیاز با دیگر مقامات ملی همکاری نمایند تا رویهها در سراسر اتحادیه هماهنگ شود.
تحلیل حقوقی: این بند تعادل میان آزمایش واقعی و حفاظت قانونی را برقرار میکند و نقش مقامات ملی در تضمین رعایت حقوق بنیادین و هماهنگی اتحادیه را برجسته میسازد.
