![تغذيه و گروههاي در معرض خطر تغذيه و گروههاي در معرض خطر](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/460c52c0-85df-49aa-83d4-58bd40910621.jpg)
تغذيه و گروههاي در معرض خطر
به طور معمول بيشترين آسيبهاي تغذيهاي در موارد خاص و بحراني متوجه گروههايي از جمعيت است که به آنها گروههاي آسيبپذير ميگوييم. به همين دليل شناسايي اين گروهها و تبيين و آمادهسازي برنامههاي حمايتي که در مواقع لزوم مورد استفاده قرار ميگيرد از اولويتهاي نظام بهداشتي در هر کشور است. براي آشنايي با اين گروهها و نيز شناخت بيشتر نياز تغذيهاي آنها در اين مقاله به اين گروهها پرداختهايم.
نوجوانان: به خصوص دختران به دليل جهش رشد دوران بلوغ
زنان باردار: به دليل رشد سريع جنين
زنان شيرده: به دليل شير دادن
سالمندان: به علت تغيير در نيازمنديهاي تغذيهاي آنان
شير مادر از لحاظ تغذيهاي براي شيرخوار كامل است و تمام مواد مغذي مورد نياز كودك را به مقدار مناسب برايش فراهم ميكند. شيرخوار در شش ماه اول زندگي به هيچ چيز جز شير مادر احتياج ندارد كه به آن تغذيه انحصاري با شير مادر ميگويند.
• ابتدا شير كم است، ولي مكيدن پستان مادر به وسيله نوزاد موجب زياد شدن آن ميشود.
• تغذيه با شير مادر در هر ساعت از شب يا روز كه شيرخوار احساس گرسنگي يا نياز كند، بايد انجام شود.
• به شيرخواري كه شير مادر ميخورد، نبايـــد شير بطري داده شود زيرا سبب كم شدن شير مادر ميشود.
• اگر كودك گريه ميكند بايد پستان بيشتر به دهان او گذاشته شود.
• در زمان شير دادن، مادر بايد از قرص ضدبارداري مخصوص اين دوران استفاده كند و اگر حامله شد، نبايد شيردادن را قطع كند. بهتر است مادر تا پايان دوره شيردهي حامله نشود.
• بهترين كار براي اين كه بفهميم كودك بهاندازه كافي شير ميخورد، اندازه گيري رشد او است. با وزن كردن منظم كودك به رشد او پي ميبريم.
• كودكي كه شير كافي نميخورد مقدار ادرارش كم ميشود. (كمتر از شش بار در روز)
• نوزاد در روزهاي اول پس از تولد به طور طبيعي كميوزن از دست ميدهد و نبايد آن را به كمبود شير مادر نسبت داد.
• مدفوع شيرخواراني كه از شير مادر تغذيه ميكنند، شلتر و دفعات آن بيشتر از كودكاني است كه شير غير مادر ميخورند و اين نوع دفع مدفوع را نبايد با اسهال اشتباه كرد.
• مكيدن پستان بستگي به توان و نياز شيرخـــوار دارد و در اوايل هر پستان را 10 تا 15 دقيقه ميمكد.
• تركيب شير مادر همراه با رشد شيرخوار تغيير پيدا ميكند و همچنين چربي شير مادر در شروع هر وعده شير كمتر است و سپس ميزان آن به تدريج بيشتر ميشود. اين تغييرها كمك بزرگي به سير نگهداشتن شيرخوار ميكند.
سوء تغذيه طولاني در دوران پيش از بارداري و بارداري، ميتواند موجب سوءتغذيه جنين شود و در نتيجه ممكن است وزن نوزاد هنگام تولد از حداقل قابل قبول (2500 گرم) كمتر باشد. با وجود اين، داشتن رژيم مخصوص و جداگانه براي زنان باردار لازم نيست و آنها ميتوانند از غذاي خانواده به مقدار كمي بيشتر از برخي گروههاي غذايي نسبت به دوران پيش از بارداري مصرف كنند.
در صورتي كه مادر غذاي كافي و مناسب بخورد، روند وزن گيري او در دوران بارداري مطلوب خواهد بود و افزايش اشتهاي مادر در اين دوران راهنماي خوبي است.
• انرژي كافي مورد نياز را براي انجام كارهاي ديگري غير از مراقبت از كودك تامين ميکند.
• از مصرف بافتهاي بدن براي ايجاد انرژي و توليد شير جلوگيري ميكند.
• مادر را براي حاملگيهاي بعدي همراه با سلامت و ذخيره كافي مواد غذايي آماده ميكند.
• متناسب با سن كودك تغيير كنند.
• تازه و بدون آلودگي باشند و پاكيزه و بهداشتي تهيه شوند.
• مواد اوليه آن در دسترس بوده و امكان تهيه آن براي خانواده وجود داشته باشد.
• ترتيب دادن غذاهاي كمكي به شيرخوار بسيار مهم است و بايد از هفته اول ماه هفتم تولد مرحله به مرحله غذاهاي خاصي را به شيرخوار داد.
• پس از شروع غذاي كمكي، به كودك آب سالم و بهداشتي بدهيد.
• پيش از يك سالگي، تا آنجا كه ممكن باشد، شكر، نمك و ادويه به غذاي كودك اضافه نكنيد.
• از روز پانزدهم تولد بايد قطره ويتامين A به علاوه D يا مولتيويتامين (25 قطره در روز) و هم زمان با شروع تغذيه تكميلي قطره آهن (15 قطره در روز) به كودك بدهيد.
• براي جلوگيري از تغيير رنگ دندانها، توصيه ميشود قطره آهن را در عقب دهان شيرخوار بچكانيد و يا پس از مصرف، مقداري آب به او بدهيد.
• پيش از يك سالگي از دادن اسفناج، عسل و سفيده تخممرغ، شير گاو، توت فرنگي، گيلاس، آلبالو، كيوي، خربزه به كودك خودداري كنيد.
• هرگز به زور به كودك غذا ندهيد.
• به ساعتهاي خواب و استراحت كودكان توجه كنيد.
• به كودك مبتلا به اسهال و يا هر نوع بيماري عفوني ديگر، غذاي كافي بدهيد.
سنين ميان 10 تا20 سالگي دوره نوجواني ناميده ميشود كه مانند پل دوران كودكي را به بزرگسالي متصل ميكند. تغييراتي كه در اين دوران از نظر جسميو روحي ايجاد ميشود، در نهايت بلوغ جسمي و احساس استقلال در زندگي را به دنبال دارد. اصطلاح بلوغ به رشد جسميسريع، تغيير در تركيب بدن و بلوغ جنسي كه در نهايت باروري را بــه دنبال دارد اشاره ميكند. تنظيم برنامه غذايي آنها با توجه به الگوي رشد سريع بايد به گونهاي باشد كه ضمن تامين نياز براي جهش رشد نوجواني، سلامت بدن را نيز حفظ كند.
• تغيير در عادات غذايي
• ورزش، ازدواج و بارداري كه ممكن است در اين دوران اتفاق بيفتد.
به علت كمبود آهن و كمخوني ناشي از آن در دختران نوجوان، ذخاير آهن بدن آنها تخليه ميشود. اين دختران اغلب پـس از ازدواج و در دوران بـــارداري از كمبود شديد آهن رنج ميبرند و در اين مادران نه تنها خطر مرگ و مير به علت خونريزي هنگام زايمان افزايش مييابد بلكه نوزاداني كه به دنيا ميآورند كم وزن يا نارس بوده وذخاير آهن كافي ندارند. كمخوني فقر آهن در دوران بارداري و دو سال اول زندگي آثار جبرانناپذيري بر رشد و تكامل مغزي كودكان دارد و موجب كاهش بهره هوشي به ميزان 5 تا 10 امتياز ميشود.
آمــوزش تغذيه در اين دوران بسيار اهميت دارد. آنها بايد به نيازهاي تغذيهاي خود در دورانهاي متفـاوت رشــد، بلوغ، حاملگي و شيردهي آشنا شوند، تغييرات فيزيولوژيك زنان در دورانهاي زندگي تفاوت آشكاري با مردان دارد از طرف ديگر به عنوان مادران آينده دختران بايد به نقش خود به عنوان مادر در شكستن زنجيره عادات نادرستي كه ممكن است خانواده را معرض كمبودها و عوارض ناشي از آن قرار دهد، آگاه باشند.
افراد سالمندي كه از رژيم غذايي سالم و متعادل پيروي ميكنند، احتمال بيشتري دارد كه در طولانيمدت سالمتر و فعالتر باقي بمانند. احتياجات افراد سالمند به طور معمول كمتر از ميانسالان است اما آنان حداقل از نظر ميزان نياز به پروتئين و ريزمغذيها مشابه جوانترها هستند. افراد سالمند ممكن است اشتهاي كمتري داشته باشند از اين رو نياز به غذاهاي غني از مواد مغذي نياز دارند. با افزايش سن افراد تمايل به كمتر غذا خوردن پيدا ميكنند، اين امر بهخصوص هنگامي مهم است كه افراد سالمند غذاهاي غني از مواد مغذي را انتخاب ميكنند در اين صورت با غذاي كمتر ميتوانند مواد مغذي كافي به دست آورند.
• فقير و يا ناتوان باشند و كسي براي كمك به آنها در خريد و تهيه غذاي كافي وجود نداشته باشد.
• در مراكزي زندگي ميكنند كه غذاهاي نامناسب طبخ ميشود.
• از نوههاي خود با حداقل امكانات مالي حمايت ميكنند.
• تعدادي از افراد سالمند داراي اضافه وزن يا چاقي هستند چون قادر به فعاليت نيستند.
• آنها را تشويق به ورزش كنيد. ورزش اشتها را افزايش ميدهد و به سلامت بيشتر و شاد شدن بيشتر افراد و نيز به پيشگيري از افزايش وزن و چاقي كمك ميكند.
• به آنها در درمان زخمهاي لثه و ساير بيماريهايي كه اشتها را كاهش ميدهد كمك كنيد.
• از افرادي كه تامين مخارج افراد سالمند را برعهده دارند، بخواهيد ترتيبي دهند تا فردي به آنها در خريد و تهيه غذاي سالم در صورت لزوم كمك كند.
• از ساير افراد بخواهيد كه به افراد سالمند نيازمند و تنها در انجام امور خانه، خريد و پخت و پز كمك كنند.
• فعاليتهاي درآمدزاي جامعه را به افراد سالمند اختصاص دهيد تا فرصتي براي كسب پول و احساس مفيدبودن داشته باشند يا اينكه پول را براي خريد غذاهاي مغذي در اختيار آنها قرار دهيد.
منبع: http://www.salamat.com
ae
گروههاي آسيبپذير
علت آسيبپذيري آنها عبارتند از:
نوجوانان: به خصوص دختران به دليل جهش رشد دوران بلوغ
زنان باردار: به دليل رشد سريع جنين
زنان شيرده: به دليل شير دادن
سالمندان: به علت تغيير در نيازمنديهاي تغذيهاي آنان
تغذيه کودکان
شير مادر از لحاظ تغذيهاي براي شيرخوار كامل است و تمام مواد مغذي مورد نياز كودك را به مقدار مناسب برايش فراهم ميكند. شيرخوار در شش ماه اول زندگي به هيچ چيز جز شير مادر احتياج ندارد كه به آن تغذيه انحصاري با شير مادر ميگويند.
نكات مهم درباره تغذيه با شير مادر
• ابتدا شير كم است، ولي مكيدن پستان مادر به وسيله نوزاد موجب زياد شدن آن ميشود.
• تغذيه با شير مادر در هر ساعت از شب يا روز كه شيرخوار احساس گرسنگي يا نياز كند، بايد انجام شود.
• به شيرخواري كه شير مادر ميخورد، نبايـــد شير بطري داده شود زيرا سبب كم شدن شير مادر ميشود.
• اگر كودك گريه ميكند بايد پستان بيشتر به دهان او گذاشته شود.
• در زمان شير دادن، مادر بايد از قرص ضدبارداري مخصوص اين دوران استفاده كند و اگر حامله شد، نبايد شيردادن را قطع كند. بهتر است مادر تا پايان دوره شيردهي حامله نشود.
• بهترين كار براي اين كه بفهميم كودك بهاندازه كافي شير ميخورد، اندازه گيري رشد او است. با وزن كردن منظم كودك به رشد او پي ميبريم.
• كودكي كه شير كافي نميخورد مقدار ادرارش كم ميشود. (كمتر از شش بار در روز)
• نوزاد در روزهاي اول پس از تولد به طور طبيعي كميوزن از دست ميدهد و نبايد آن را به كمبود شير مادر نسبت داد.
• مدفوع شيرخواراني كه از شير مادر تغذيه ميكنند، شلتر و دفعات آن بيشتر از كودكاني است كه شير غير مادر ميخورند و اين نوع دفع مدفوع را نبايد با اسهال اشتباه كرد.
• مكيدن پستان بستگي به توان و نياز شيرخـــوار دارد و در اوايل هر پستان را 10 تا 15 دقيقه ميمكد.
• تركيب شير مادر همراه با رشد شيرخوار تغيير پيدا ميكند و همچنين چربي شير مادر در شروع هر وعده شير كمتر است و سپس ميزان آن به تدريج بيشتر ميشود. اين تغييرها كمك بزرگي به سير نگهداشتن شيرخوار ميكند.
زنان و آسيبهاي تغذيهاي
تغذيه دوران بارداري
سوء تغذيه طولاني در دوران پيش از بارداري و بارداري، ميتواند موجب سوءتغذيه جنين شود و در نتيجه ممكن است وزن نوزاد هنگام تولد از حداقل قابل قبول (2500 گرم) كمتر باشد. با وجود اين، داشتن رژيم مخصوص و جداگانه براي زنان باردار لازم نيست و آنها ميتوانند از غذاي خانواده به مقدار كمي بيشتر از برخي گروههاي غذايي نسبت به دوران پيش از بارداري مصرف كنند.
در صورتي كه مادر غذاي كافي و مناسب بخورد، روند وزن گيري او در دوران بارداري مطلوب خواهد بود و افزايش اشتهاي مادر در اين دوران راهنماي خوبي است.
توجه به نيازهاي تغذيهاي مادر شيرده:
• انرژي كافي مورد نياز را براي انجام كارهاي ديگري غير از مراقبت از كودك تامين ميکند.
• از مصرف بافتهاي بدن براي ايجاد انرژي و توليد شير جلوگيري ميكند.
• مادر را براي حاملگيهاي بعدي همراه با سلامت و ذخيره كافي مواد غذايي آماده ميكند.
تغذيه كودك از 6 تا 12 ماهگي
مناسبترين غذاها براي تغذيه تكميلي، غذاهايي هستند كه:
• متناسب با سن كودك تغيير كنند.
• تازه و بدون آلودگي باشند و پاكيزه و بهداشتي تهيه شوند.
• مواد اوليه آن در دسترس بوده و امكان تهيه آن براي خانواده وجود داشته باشد.
• ترتيب دادن غذاهاي كمكي به شيرخوار بسيار مهم است و بايد از هفته اول ماه هفتم تولد مرحله به مرحله غذاهاي خاصي را به شيرخوار داد.
• پس از شروع غذاي كمكي، به كودك آب سالم و بهداشتي بدهيد.
• پيش از يك سالگي، تا آنجا كه ممكن باشد، شكر، نمك و ادويه به غذاي كودك اضافه نكنيد.
• از روز پانزدهم تولد بايد قطره ويتامين A به علاوه D يا مولتيويتامين (25 قطره در روز) و هم زمان با شروع تغذيه تكميلي قطره آهن (15 قطره در روز) به كودك بدهيد.
• براي جلوگيري از تغيير رنگ دندانها، توصيه ميشود قطره آهن را در عقب دهان شيرخوار بچكانيد و يا پس از مصرف، مقداري آب به او بدهيد.
• پيش از يك سالگي از دادن اسفناج، عسل و سفيده تخممرغ، شير گاو، توت فرنگي، گيلاس، آلبالو، كيوي، خربزه به كودك خودداري كنيد.
• هرگز به زور به كودك غذا ندهيد.
• به ساعتهاي خواب و استراحت كودكان توجه كنيد.
• به كودك مبتلا به اسهال و يا هر نوع بيماري عفوني ديگر، غذاي كافي بدهيد.
تغذيه نوجوانان
سنين ميان 10 تا20 سالگي دوره نوجواني ناميده ميشود كه مانند پل دوران كودكي را به بزرگسالي متصل ميكند. تغييراتي كه در اين دوران از نظر جسميو روحي ايجاد ميشود، در نهايت بلوغ جسمي و احساس استقلال در زندگي را به دنبال دارد. اصطلاح بلوغ به رشد جسميسريع، تغيير در تركيب بدن و بلوغ جنسي كه در نهايت باروري را بــه دنبال دارد اشاره ميكند. تنظيم برنامه غذايي آنها با توجه به الگوي رشد سريع بايد به گونهاي باشد كه ضمن تامين نياز براي جهش رشد نوجواني، سلامت بدن را نيز حفظ كند.
نياز به انرژي و مواد مغذي در دوران بلوغ به دلايل زير افزايش مييابد:
• تغيير در عادات غذايي
• ورزش، ازدواج و بارداري كه ممكن است در اين دوران اتفاق بيفتد.
اهميت تغذيه در دختران در سنين بلوغ
به علت كمبود آهن و كمخوني ناشي از آن در دختران نوجوان، ذخاير آهن بدن آنها تخليه ميشود. اين دختران اغلب پـس از ازدواج و در دوران بـــارداري از كمبود شديد آهن رنج ميبرند و در اين مادران نه تنها خطر مرگ و مير به علت خونريزي هنگام زايمان افزايش مييابد بلكه نوزاداني كه به دنيا ميآورند كم وزن يا نارس بوده وذخاير آهن كافي ندارند. كمخوني فقر آهن در دوران بارداري و دو سال اول زندگي آثار جبرانناپذيري بر رشد و تكامل مغزي كودكان دارد و موجب كاهش بهره هوشي به ميزان 5 تا 10 امتياز ميشود.
آمــوزش تغذيه در اين دوران بسيار اهميت دارد. آنها بايد به نيازهاي تغذيهاي خود در دورانهاي متفـاوت رشــد، بلوغ، حاملگي و شيردهي آشنا شوند، تغييرات فيزيولوژيك زنان در دورانهاي زندگي تفاوت آشكاري با مردان دارد از طرف ديگر به عنوان مادران آينده دختران بايد به نقش خود به عنوان مادر در شكستن زنجيره عادات نادرستي كه ممكن است خانواده را معرض كمبودها و عوارض ناشي از آن قرار دهد، آگاه باشند.
تغذيه سالمندان
افراد سالمندي كه از رژيم غذايي سالم و متعادل پيروي ميكنند، احتمال بيشتري دارد كه در طولانيمدت سالمتر و فعالتر باقي بمانند. احتياجات افراد سالمند به طور معمول كمتر از ميانسالان است اما آنان حداقل از نظر ميزان نياز به پروتئين و ريزمغذيها مشابه جوانترها هستند. افراد سالمند ممكن است اشتهاي كمتري داشته باشند از اين رو نياز به غذاهاي غني از مواد مغذي نياز دارند. با افزايش سن افراد تمايل به كمتر غذا خوردن پيدا ميكنند، اين امر بهخصوص هنگامي مهم است كه افراد سالمند غذاهاي غني از مواد مغذي را انتخاب ميكنند در اين صورت با غذاي كمتر ميتوانند مواد مغذي كافي به دست آورند.
تعدادي از افراد سالمند بهاندازه كافي غذا نميخورند در نتيجه لاغر و كمخون باقي ميمانند زيرا آنها:
• فقير و يا ناتوان باشند و كسي براي كمك به آنها در خريد و تهيه غذاي كافي وجود نداشته باشد.
• در مراكزي زندگي ميكنند كه غذاهاي نامناسب طبخ ميشود.
• از نوههاي خود با حداقل امكانات مالي حمايت ميكنند.
• تعدادي از افراد سالمند داراي اضافه وزن يا چاقي هستند چون قادر به فعاليت نيستند.
افراد سالمند ممكن است قادر به تغذيه بهتر و بهتر خوردن باشند اگر شما:
• آنها را تشويق به ورزش كنيد. ورزش اشتها را افزايش ميدهد و به سلامت بيشتر و شاد شدن بيشتر افراد و نيز به پيشگيري از افزايش وزن و چاقي كمك ميكند.
• به آنها در درمان زخمهاي لثه و ساير بيماريهايي كه اشتها را كاهش ميدهد كمك كنيد.
• از افرادي كه تامين مخارج افراد سالمند را برعهده دارند، بخواهيد ترتيبي دهند تا فردي به آنها در خريد و تهيه غذاي سالم در صورت لزوم كمك كند.
• از ساير افراد بخواهيد كه به افراد سالمند نيازمند و تنها در انجام امور خانه، خريد و پخت و پز كمك كنند.
• فعاليتهاي درآمدزاي جامعه را به افراد سالمند اختصاص دهيد تا فرصتي براي كسب پول و احساس مفيدبودن داشته باشند يا اينكه پول را براي خريد غذاهاي مغذي در اختيار آنها قرار دهيد.
منبع: http://www.salamat.com
ae