| جز غم نبود بهره ز چرخ ستمگرم | | تا آمد از عدم به وجود اصل پيکرم |
| بيخار غم ز گلشن شادي گلي برم | | خون شد دلم در آرزوي آنکه يک نفس |
| گويي به کام دل نفسي کي برآورم | | پيموده گشت عمر به پيمانهي نفس |
| جز نو عروس غم نشد از عمر همسرم | | کردم نظر به فکر در احکام نه فلک |
| بيبر بود نهال اميدي که پرورم | | هستم يقين که در چمن باغ روزگار |
| جز خون دل ز دست زمانه نميخورم | | در بزمگاه محنت گيتي به جام عمر |
| پر خون دل شود ز ره ديده ساغرم | | زيرا که تا برآرم از انديشه يک نفس |
| روشن شود چو اختر طبع منورم | | از کحل شب چو ديدهي ناهيد شب گمار |
| تا کان لعل گردد بالين و بسترم | | خورشيد غم ز چشمهي دل سر برآورد |
| درويشم از نشاط و زانده توانگرم | | حالم مخالف آمد از آن در جهان عمر |
| زيرا که چون قلم به صفت سخت لاغرم | | دست زمانه جدول انده به من کشيد |
| گويي عرض گشاده شد از بند جوهرم | | ناچيز شد وجودم از اشکال مختلف |
| پيوسته بيقرار چو سيماب و اخگرم | | از روشنان شب که چو سيماب و اخگرند |
| بر تخته نرد رنج و بلا در مششدرم | | وز بازي سپهر سبکبار بوالعجب |
| در عشق او رواست که بنشيند آذرم | | بيآب شد چو چشمهي خورشيد روزگار |
| کز خانهي حوادث چون حلقه بر درم | | بر من در حوادث و انده از آن گشاد |
| علمم وبال شد که فلک نيست ياورم | | خواندم بسي علوم وليکن به عاقبت |
| چشم عقيق بارم و روي مزعفرم | | کوته کنم سخن چو گواه دل منند |
| از رنج دل به پاي نفس زود بسپرم | | صحراي عمر اگر چه خوش آمد به چشم عقل |
| وين دهر توسن است و نگردد مسخرم | | کين چرخ سرکشست و نباشد موافقم |
| شد زهر با وجود تو در کام شکرم | | اي چرخ سفلهپرور دلبند جانشکر |
| فاسد شدست اصل مزاجت گمان برم | | واقف نميشوي تو بر اسرار خاطرم |
| در حلق و در مشام تو چون مشک اذفرم | | گر خشک شد دماغ نهادت عجب مدار |
| درياب پيش از آنکه رسد جان به غرغرم | | اي بيوفا جهان دلم از درد خون گرفت |
| از بار غم دوتا شده بر شکل چنبرم | | يکتا شدم به تاب هواي تو تاکنون |
| آهستهتر که چرخ جفا را نه محورم | | اي روزگار شيفته چندين جفا مکن |
| راه وفا سپر که جفا نيست درخورم | | چون آمدم بر تو که پايم شکسته باد |
| بر آتش نهيب مسوزان چو عنبرم | | در آب فتنه خفته چو نيلوفرم مدار |
| چون خاک خيره طبعم و چون باد مضمرم | | وز ثقل رنج و خفت ضعف تنم مکن |
| تاري چرا شود ز تو اين چشم اخترم | | چون روشن است چشم جهان از وجود من |
| در علم هر زمان به تفکر فزونترم | | در عيش اگر کم آمدم از طبع ناخوشست |
| در باغ فکر ديده گشاده چو عبهرم | | زان کز براي ديدن گلهاي معرفت |
| هستم ذليل گر ملک هفت کشورم | | ملک خرد چو نيست مقرر به نام من |
| بادي گرفت در سر يعني که من زرم | | از شرم آفتاب رخ خاک زرد شد |
| همت در آن نبندم و جز خاک نشمرم | | اوتاد هفت کشور اگر کان زر شوند |
| با روشنان چرخ به همت برابرم | | گشتم غلام همت خويش از براي آنک |
| بيبار چون چنارم و بيبر چو عرعرم | | چرخ ار نمود بر چمن باغ روزگار |
| هر ساعتي بساط قناعت بگسترم | | در صفهي دل از پي آزادي جهان |
| بندد ز اختران خردبخش زيورم | | روح آرزو کند که چون اين چرخ لاجورد |
| کز باد و خاک و آتش و آبست پيکرم | | ليکن چو زهره بر شرف چرخ چون شوم |
| گردون به بندگي ننهد دست بر سرم | | تا از حد جهان ننهم پاي خود برون |
| من چون خيال بستهي تمثال آزرم | | حوران همه گشاده نقاب از جمال خويش |
| بر فرق خود نهاده ز افلاک منبرم | | در آرزوي لفظ فلکساي من جهان |
| گفت اين سخن وليک نميگشت باورم | | با من سپهر آينه کردار چند بار |
| در عالم خيال چه باشد چو بنگرم | | گيرم کنون چو صبح گريبان آسمان |
| استاد غيب تختهي تهديد در برم | | در مکتب ادب ز وراي خرد، نهاد |
| فهرست نه فلک ز خرد کرد مسطرم | | چون خواستم که ثبت کنم بر بياض دل |
| چون طوبي از بهشتم و چون جان ز کشورم | | داند که از مکارم اخلاق در صفا |
| با دست کار گردش چرخ مدورم | | بر کارگاه پنج حواس و چهار طبع |
| کز عنصر لطيف وز پاکيزه گوهرم | | از من بدي نيامد و نايد ز من بدي |
| چون مشتري به نور خرد سعد اکبرم | | بر آسمان مکرمت از روشنان علم |
| چون بنگرم به عقل فلک را چو دلبرم | | از بهر ديدنم همه تن چشم شد فلک |
| بر تارک زمان ز فصاحت چو افسرم | | در ديدهي جهان ز لطافت چو لعبتم |
| بر آسمان فضل چو خورشيد ازهرم | | در آشيان عقل چو عنقاي مغربم |
| عقل است همنشينم اگرچه مصورم | | روحست هم عنانم اگرچه مرکبم |
| در منزل محاوره فضلست رهبرم | | در مجلس مذاکره علمست مونسم |
| در پردهام چه دارد آخر نه دخترم | | از خلق روزگار نيايد چو من پسر |
| در پردهي جهان چو حوادث مسترم | | از اختران فضل چو مهرم جدا کنند |
| در چشم کان فضل چو ياقوت احمرم | | داند يقين که از نظر آفتاب عقل |
| بر آسمان جان چو عطارد سخنورم | | در دانشي که آن خردم را زيان شدست |
| عنقاي آشيان خرد را چو شهپرم | | گلهاي بوستان سخن را چو گلبنم |
| وز بحر طبع با صدف لل ترم | | از باغ فضل با لطف دستهي گلم |
| گويي بر آسمان سخن چشمهي خورم | | ماه سخن شده است ز من روشن اي عجب |
| تا مضمر آنچه بود کنون گشت مظهرم | | زاول به پاي فکر شدم در جهان علم |
| زين نظم جانفزاي جهان گشت چاکرم | | بر من چو باز شد در بستانسراي جان |
| سرمست ميخرامد بر روي دفترم | | بادهي لطيف نظم مرا بين که کلک چون |
| سوگند خورد و گفت به زلف معنبرم | | معشوق دلبرم چو خط دلبرم بديد |
| پيدا نشد ز عارض خورشيد پيکرم | | کز خط روزگار چنين خط دلرباي |
| اسباب يک مراد نگردد ميسرم | | با اين کفايت و هنرم در نهاد عمر |
| بگذارم اين سراي مجازي و بگذرم | | هم بگذرد مدار غم اي جان چو عاقبت |