كتاب درسي را چگونه بخوانيم؟

تحليل يادگيري يكي از موضوعات اساسي در روانـشناسي است. در اين نوشتار بدون هيچ توضيح نظري اضافه، روشي بنام پس خبا ( پ س خ ب ا ) براي خواندن و مطالعه مطالب كتاب‌هاي درسي ارائه مي‌شود كه به نظر مي‌رسد شيوه موثري براي بهتر فهميدن و بهتر حفظ كردن مفاهيم و اطلاعات كليدي است.
نــام اين روش (‏PQRST‏) برگرفته از نخستين حرف نام هريك از مراحل پنجگانه در مطالعه متون است: پيشخواني ( ‏Preview‏ )سئوال كردن ( ‏Question‏ )خواندن ( ‏Reading‏ )به خــود پـس دادن ( ‏Self - recitation‏ )آزمون ( ‏Test‏ )دو ــمرحله اول و آخر ( پيشخواني - آزمون ) ويژه هر فصل از كتاب هستند،‌ و سه مرحه مياني (‌سئوال كردن - خواندن - به خود پس دادن ) اختصاص به هر بخش اصلي از هر فصل دارند.

1- مرحله پ ( پيشخواني )
 

نخست به مرور كلي فصل معيني از كتاب مي‌پردازيد تا با موضوعات كلي مورد بحث آشنا شويد. براي اين منظور فهرست مطالب فصل را مي‌خوانيد. سپس مطالب فصل را مرور مي‌كنيد كه طي آن، عناوين بخش‌هاي اصلي و فرعي فصل را مورد توجه قرار مي‌دهيد، و تصاوير و نمودارها را از نظر مي‌گذرانيد.
مهمترين نكته در مرحله پيشخواني اين است كه پس از مرور مطالب فصل، چكيده اوليه يا پاياني فصل را ( در صورت وجود ) با دقت مطالعه كنيد و روي هر يك از نكاتي كه در آن آمده تامل كنيد. در اين مرحله ممكن است،‌ سئوال‌هايي به ذهنتان خطور كند كه پس از خواندن متن كامل فصل بتوانيد به آنها پاسخ دهيد. اين مرحله، تصوير كلي از مطالب فصل و سازمان بندي آن به دست مي‌دهد.

2- مرحله س ( سئوال كردن )
 

همانطور كه قبلا گفته شد مراحل سئوال كردن،‌ خواندن و به خود پس دادن، ويژه هر بخش از هر فصل است. فصل‌هاي كتاب را يكي يكي در نظر بگيريد.
هر سه مرحله سئوال كردن، خواندن و به خود پس دادن را در مورد هر بخش اعمال كنيد و بعد، به بعدي بپردازيد. قبل از مطالعه مطالب هر بخش، نخست عنوان آن بخش و عنوان‌هاي فرعي آن را بخوانيد.
سپس در حين خواندن مطالب هر بخش، موضوعات مهم آن را به صورت يك يا چند سئوال در نظر بگيريد كه بعدا بايد به آنها پاسخ دهيد. از خود بپرسيد: مولف در اين بخش چه مفاهيم مهمي را در نظر داشته است؟ مقصود از مرحله سئوال كردن نيز همين است.

3- مرحله خ ( خواندن )
 

در اين مرحله، مطالب هر بخش از فصل را براي آگاهي از معني آن با دقت بخوانيد و ضمن خواندن، سعي كنيد به سئوال‌هايي كه در مرحله سئوال كردن مطرح شده بود، پاسخ دهيد. در باره مطالبي كه مي‌خوانيد تامل كنيد و بكوشيد بين آن مطالب و اطلاعات قبلي خود ارتباط بر قرار كنيد.
مي‌توانيد زير واژه‌ها يا عبارات كليدي خط بكشيد. اما ميزان آن از 10 تا 15 درصد متن تجاوز نكند. اگر مقصود از خط كشيدن زير مطالب، مشخص كردن واژه‌ها يا عبارات كليدي براي مرور بعدي باشد، خط كشيدن زيادي زير مطالب، مغاير با چنين هدفي است.
تا وقتي تمام مطالب بخش معيني را نخوانده‌ايد يا با همه مفاهيم كليدي آشنا نشده‌ايد و اهميت نسبي آنها را ارزيابي نكرده‌ايد، يادداشت بر نداريد. در پايان خلاصه فصل را از زبان خودتان نوشته و اشكالات احتمالي را با مرور فصل بر طرف كنيد.

4- مرحله ب ( به خود پس دادن )
 

پس از خواندن هر بخش، سعي كنيد مفاهيم اصلي را به خاطر آوريد و اطلاعات را از حفظ با خود بگوئيد.
مفاهيم را به زبان خود بازگو كنيد و اطلاعات را ترجيحا با صداي بلند ( و اگر تنها نيستيد، زير لب ) تكرار كنيد. مطالبي را كه به ياد مي‌آوريد با متن كتاب تطبيق دهيد تا مطمئن شويد كه آنها را كامل و درست حفظ كرده ايد.
به خود پس دادن مطلب كمك مي‌كند كه به كمبود اطلاعات خود پي ببريد و آن را در ذهن خود سازماندهي كنيد. پس از آنكه بخشي از فصل را به اين شيوه مطالعه كرديد، به بخش بعدي بپردازيد و دوباره مراحل سئوال كردن، خواندن و به خود پس دادن را تكرار كنيد.

5-مرحله آ ( آزمون )
 

پس از خواندن مطالب فصل بايد به آزمون و مرور مطالب بپردازيد. با مراجعه به يادداشتهايتان، ببينيد چه مقدار از مفاهيم اصلي را به ياد داريد. سعي كنيد بفهميد چه پيوندي بين مطالب مختلف وجــود دارد و ايـن مطالب چگونه در فصل، سازمان بندي شده اند.
در مرحله آزمون ممكن است مجبور شويد فصل را ورق بزنيد تا صحت مفاهيم و مطالب كليدي حفظ شده را وارسي كنيد در اين مرحله بايد چكيده فصل را بخوانيد و ضمن آن جزئيات مربوط به هر يك از نكات چكيده را در نظر آوريد.
مرحله آزمون را هرگز به شب امتحان موكول نكنيد. نخستين مرور، مطالب فصل بايد بلافاصله پس از خواندن انجام شود.
پژوهش‌ها حاكي از آن است كه روش «پس خبا» روش بسيار مفيدي است و مسلما كارآمدتر از روش روخواني ساده مطالب است.
در اين روش مخصوصا به خود پس دادن مطالب نقش بسيار مهمي دارد. اختصاص بخش عمده زمان مطالعه به ياد آوري فعال مطالب بهتر از آن است كه تمام وقت خود را صرف خواندن و بازخواني مطلب كنيد. بررسي‌ها مويد اين نكته‌اند كه خواندن چكيده فصل بيش از مطالعه سراسر فصل، كارآمدي دارد.
خــواندن چـكيده پيش از خواندن فصل، چشم اندازي كلي از فصل فراهم مي‌كند كه خواننده را در سازماندهي مطالب در حين خواندن مطالب فصل ياري مي‌دهد.
حتي اگر نخواهيد روش پس خبا را به طور كامل دنبال كنيد بهتر است از فوايد به خود پس دادن مطلب و نيز مطالعه چكيده فصل پيش از خواندن مطالب فصل، غفلت نورزيد.
اين نكات را فراموش نكنيد:
براي اينكه مطالبي در ذهن بماند بايد سازمان بندي شود - با مطالب قبلي پيوند زده شود - تكرار شود ـ به خود پس داده شود - خلاصه بندي و يادداشت شود. و مجددا يادآوري شود.
منبع:http://www.ettelaat.com
ارسال توسط کاربر محترم سایت :hasantaleb