رفع ابهام: ديد در برابر شفافيت

تلسكوپي مي خريد. نه هر مدل دم دستي، يكي از آن گران قيمت هايي كه فناوري بالايي دارند. در نخستين شب بي ابر تلسكوپ جديدتان را به سوي مشتري نشانه مي رويد، از درون چشمي نگاه مي كنيد، فكوس مي كنيد، و... «اوه!اين چيه ديگه؟» آنچه مي بينيد حبابي نوسان دار از نور است. درك مي كنم كه عصباني هستيد و مي خواهيد هر طور شده تلسكوپ را پس بدهيد و پول تان را پس بگيريد.
دوشنبه، 15 اسفند 1390
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
رفع ابهام: ديد در برابر شفافيت

رفع ابهام: ديد در برابر شفافيت
رفع ابهام: ديد در برابر شفافيت


 

نويسنده: گلن چِيپِل
ترجمه: شادي حامدي آزاد



 

اين مقاله را بخوانيد تا بدانيد آنچه مانع از واضح ديدن اجرام آسماني مي شود، چيست
 

تلسكوپي مي خريد. نه هر مدل دم دستي، يكي از آن گران قيمت هايي كه فناوري بالايي دارند. در نخستين شب بي ابر تلسكوپ جديدتان را به سوي مشتري نشانه مي رويد، از درون چشمي نگاه مي كنيد، فكوس مي كنيد، و... «اوه!اين چيه ديگه؟» آنچه مي بينيد حبابي نوسان دار از نور است. درك مي كنم كه عصباني هستيد و مي خواهيد هر طور شده تلسكوپ را پس بدهيد و پول تان را پس بگيريد.
البته مشكل از تلسكوپ نيست. خيلي زود درمي يابيد كه بهترين ابزارهاي اُپتيكي در جهان هم نسبت به آن عامل دمدَمي، كه نور ستاره نخست با آن روبه رو مي شود، نقش دوم را بازي مي كنند: منظورم جوّ زمين است. اقيانوس همواره در تغيير هوا كه سياره ي ما را احاطه كرده ممكن است آرام يا آشفته، صاف يا گرفته باشد- و اين شرايط به طرز چشمگيري برآنچه در چشمي مي بينيم تأثير مي گذارد.
پايداري جوّ را در نجوم «ديد نجومي» (astronomical seeing) مي ناميم. ديد خوب براي ديدن اجرام آسماني كه به بزرگنمايي بالا نياز دارند لازم است، مانند ماه، سيارات، و ستاره هاي دوتايي نزديك به هم. اگر هوا آرام باشد مي توانيد از بيشترين حدّ بزرگنمايي ممكن در تلسكو پتان لذت ببريد. اما از ميان جوّي آشفته همان چيزي را تجربه مي كنيد كه داستانش را در ابتداي مقاله گفتم.
گروهي از عوامل در ايجاد شرايط ديد مشاركت دارند، از الگوهاي آب و هواي جهاني تا جريان هاي هوا درون لوله ي تلسكوپي كه هنوز با محيط بيرون از خانه هم دما نشده است. امواج حرارتي كه پس از غروب خورشيد از سطح زمين يا از ساختمان ها بلند مي شوند نيز ممکن است موج هاي مزاحم ايجاد كنند.
از ميان مقياس هاي گوناگوني كه براي رده بندي ديد وجود دارد، من مدل 1 (براي افتضاح) تا 5 (براي ايده آل) را براي نجوم آماتوري مقدماتي مفيد يافتم. فقط كافي است سرتان را بالا بگيريد و با اندازه گيري سرعت چشمك زدن ستاره ها به وضعيت ديد پي ببريد.

رفع ابهام: ديد در برابر شفافيت

راهي دقيق تر براي دست يابي به شرايط ديد نگاه كردن به تصوير ستاره اي پُرنور در بزرگنمايي بالاست. اگر ستاره بي وقفه چشمك مي زند نمره ي ديد 1 است. اگر تصوير پُرچين و شكن است و دورش را دايره هاي پايدار هم مركز (حلقه هاي پراش) فراگرفته اند، نمره ي ديد 5 است.
واژه ي «شفافيت» بيانگر وضوح تاريكي آسمان شب است. آسمان مه آلود حاصل بخار آب جوّي (معمول شب هاي گرم تابستان) يا ناخالصي هايي مانند دود، غبار، يا گرده ي گياهان است. حتي اگر هواي شب، واضح و خشك باشد نور خورشيد يا ماه در حال طلوع يا غروب يا نورهاي مصنوعي مزاحم ممكن است بر شفافيت تأثير بگذارند.
راهي ساده براي ارزيابي شفافيت نگاه كردن به بخشي از آسمان در نيمه راه افق تا سَرسو و دقت به قدر كم سو ترين ستاره ي قابل ديدن است. به اين ترتيب به مقياسي از صفر (كاملاً ابري) تا 6 (كم سوترين ستاره از مكاني تاريك ديده مي شود) مي رسيد. در نواحي دوردست، ممكن است اين مقياس به فراتر از 6 هم برود. اگر به شفافيت آسمان نمره ي 7 يا حتي 8 داديد، احتمالاً در بيابان هاي دورافتاده ي استراليا هستيد!
زاويه ي جرمي كه رصد مي كنيد نسبت به افق هم بر ديد و شفافيت تأثير مي گذارد. از سَرسو (بالاي سر) تاافق، شفافيت كاهش مي يابد. زيرا شما به ميان ستوني ضخيم تر از هوا مي نگريد. ديد هم به همين ترتيب تأثير مي گيرد.
اين واقعيتي نجومي است كه ديد خوب و شفافيت به ندرت همگام با هم اند. معمولاً شب هايي كه ديد مثال زدني است شفافيت كم است و برعكس. در عرض هاي جغرافيايي مياني، گاهي بهترين شرايط ديد در شب هاي گرم و مه آلود تابستان به وجود مي آيد، در حالي كه شب هاي زمستاني عموماً شفاف و واضح اما با هوايي ناپايدار- و به اين ترتيب ديد بد- هستند. در شب هاي بينابين بهار و پاييز معمولاً تركيبي دلچسب از هر دو را داريم.
هر فصلي كه باشد، شما دوست داريد ارزيابي شرايط آسمان را ياد بگيريد و سپس براي رصد با آن هماهنگ شويد. اگر ديدخوب باشد، ماه و سيارات را هدف بگيريد يا آن ستاره هاي دوتايي نزديكي كه تا به حال رصدشان نكرده ايد. آسمان شفاف فرصت رصد كهكشان ها و سحابي هاي كم فروغ است.
منبع: ماهنامه نجوم، شماره 206.



 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم