پرکاري تيروئيد

غده ي تيروئيد، غده اي پروانه اي شکل کوچکي است که در جلوي گردن قرار دارد. اين غده عليرغم کوچکي اندازه اش، نقش بسيار عمده و حياتي در سلامت کامل بدن دارد. غده تيروئيد مسئول توليد و ترشح هورمون هايي به نام هاي تيروکسين و تري يدوتيرونين است، که ميزان سوخت و ساز بدن يا سرعت مصرف انرژي و سرعت رشد و بلوغ را تنظيم مي کنند. به طور کلي ترشح منظم اين هورمون ها بسياري از اعمال و ساختار بدن را از ميزان ضربان قلب گرفته تا ساختار پوست، تحت تاثير قرار مي دهد. به علاوه هورمون کلسيتونين که در سوخت و ساز کلسيم و فسفر شرکت مي کند، از اين غده ترشح مي شود. عملکرد طبيعي غده ي تيروئيد به عوامل متعددي از جمله عملکرد صحيح هيپوتالاموس ، غده هيپوفيز، دريافت کافي يد و تبديل هورمون تيروکسين به تري يد و تيرونين بستگي دارد. هنگامي که هر يک از عوامل فوق به هر دليلي از تعادل خارج شوند، فرد مبتلا به پرکاري يا کم کاري تيروئيد خواهد شد. اختلال در ميزان توليد و ترشح هورمون هاي تيروئيد از شايع ترين بيماري هاي مربوط به غده ي تيروئيد است.

شيوع بيماري
 

پر کاري تيروئيد در بين زنان شايع تر از مردان (4 به 1) است و بيشتر در سنين 40-20 سالگي بروز مي کند.

علايم پرکاري تيروئيد
 

کاهش وزن سريع (علي رغم افزايش اشتها و حتي مصرف زياد غذا) بي حوصلگي و تحريک پذيري شديد، کاهش تمرکز، ايجاد حالات و تنش هاي عصبي، اضطراب و نگراني، اختلال خواب، افزايش ضربان و تپش قلب به دنبال انجام کارهاي معمول، افزايش فشار خون، تعريق بيش از حد، ضعف عضلاني لرزش و تنش هاي غير ارادي، (خصوصا در دستان و انگشتان) مشکلات بينايي و بيرون زدگي غير طبيعي کره چشم يا اگزوفتالمي، گواتر يا بزرگ شدن غده ي تيروئيد، افزايش حساسيت و تحريک پذيري نسبت به گرما، تغيير حرکات طبيعي روده ي بزرگ، (اسهال و يبوست) و ريزش مو.

درمان
 

بيمار به محض تشخيص، بايد تحت درمان قرار گيرد. معمولا از يد راديواکتيو، داروهاي ضد تيروئيد و در برخي از موارد از روش هاي جراحي براي برداشتن بخشي از غده، استفاده مي شود. هر يک از اين روش هاي درماني ؛ تغيير شيوه ي زندگي، تغيير و اصلاح رژيم غذايي و تطابق فعاليت مي تواند نقش بسيار مهمي در جهت بهبود بيمار داشته باشد.

رژيم غذايي
 

1- از آنجا که ميزان انرژي مورد نياز در اين شرايط 60-50 درصد افزايش مي يابد، بيماران بايد از رژيم کالري (حدود 40 کيلو کالري به ازاي هر کيلوگرم وزن بدن) استفاده نمايند. بهتر است بيماران تعداد وعده هاي غذايي را افزايش دهند و در مقابل، از حجم هر وعده مقداري کم کنند.
2- دريافت پروتئين نيز بايد بين 1/75 -1 گرم به ازاي هر کيلوگرم وزن بدن) افزايش يابد. گنجاندن تخم مرغ، گوشت قرمز، گوشت ماکيان و ترکيب غلات و حبوبات در رژيم غذايي براي تامين نياز پروتئيني توصيه مي شود.
3- با توجه به افزايش نياز به ويتامين ها، استفاده از ويتامين C، ويتامين B کمپلکس همراه رژيم غذايي بسيار مفيد است. ميوه هايي همچون انبه، مرکبات، کيوي و جوانه هاي حبوبات و همچنين شير و فرآورده هاي آن و ماهي منابع غني از ويتامين C و B مي باشند.
4- از مصرف بي رويه يد بپرهيزيد. از آنجا که بعضي از مکمل هاي ويتاميني و مواد معدني، داراي مقاديري يد نيز هستند، مبتلايان به پرکاري تيروئيد، بايد از مصرف اين قبيل مکمل ها و هر گونه مکمل يد پرهيز کنند. در ضمن از مصرف برخي غذاهاي دريايي، علف ها و جلبک هاي دريايي هم که غني از يد هستند، بايد اجتناب نمايند.
5- مصرف کليه ي غذاها و نوشيدني هاي تحريک کننده، مانند شکلات، نوشيدني هاي کافئين دار (مانند چاي، قهوه، کولا) و همچنين کشيدن سيگار بايد در اين بيماران محدود شود.
6- از گواتروژن ها طبيعي استفاده شود. منظور از گواتروژن ها ترکيباتي هستند که باعث کاهش عملکرد غده ي تيروئيد مي شوند. بنابراين استفاده از آنها به هنگام پرکاري تيروئيد مؤثر خواهد بود. منابع عمده ي گواتروژن ها عبارت اند از : سبزيجات خانواده کلم، (از قبيل کلم، گل کلم، کلم قمري، کلم بروکلي و بروکسل) اسفناج، شلغم، گلابي، هلو، همچنين بادام زميني و سويا. جالب است بدانيد ترکيبات گواتر و ژن به دنبال حرارت از بين مي روند.

نکته!
 

با توجه به اين که سوخت و ساز کلسيم در مبتلايان به بيماري پرکاري تيروئيد تغيير مي کند اين افراد بيشتر در معرض پوکي استخوان (استئوپروز) قرار دارند. بنابراين مصرف مکمل کلسيم زير نظر متخصص مي تواند مفيد باشد.
در شرايطي که فرد مشکل کليوي يا قلبي خاصي نداشته باشد، مصرف روزانه ي 4-3 ليتر آب در روز توصيه مي شود. در بعضي از بيماران مبتلا به اگزوفتالمي نيز شايد مجبور به محدود کردن مقدار مايعات و نمک دريافتي باشيم.
منبع : مجله جوانان امروز شماره 2107