10 عامل پوکي استخوان

استخوان بافت زنده يي است که از دو لايه ي داخلي و خارجي تشکيل شده است. لايه ي داخلي ضخيم و از شبکه هاي محکمي تشکيل شده که توده ي استخواني را ايجاد مي کند. در بدن انسان استخوان ها به طور مرتب ساخته شده و از بين مي روند، البته سرعت اين روند در تمام عمر فرد يکسان نيست. حداکثر توده ي استخواني در افراد مختلف متفاوت است و به عوامل ارثي، تغذيه، فعاليت بدني و شيوه ي زندگي در طول دوره ي رشد بستگي دارد. در پوکي استخوان، استخوان ضعيف شده و با کوچک ترين ضربه دچار شکستگي مي شود. اين پديده در سنين سالمندي شايع است، اما با اقدامات ساده يي مي توان آن را به تأخير انداخت يا شدت آن را کاهش داد.

عوامل ايجاد کننده پوکي استخوان
 

* سن: با بالا رفتن سن تراکم استخوان در هر دو جنس به تدريج کاهش مي يابد: به طوري که از چهل سالگي تراکم استخوان ها تا يک درصد در سال کاهش دارند.
*جنس: پوکي استخوان در زنان به دليل کم بودن توده ي استخوان و پديده ي يائسگي شايع تر است. زنان در هر سني چهار تا پنج برابر بيشتر از مردان دچار شکستگي استخوان مي شوند.
* يائسگي و کاهش هورمون هاي جنسي: هورمون هاي جنسي نقش مهمي در استحکام استخوان ها دارند. بنابراين هر عاملي از جمله يائسگي که باعث کم شدن اين هورمون ها شود پوکي استخوان را تسريع مي کند.
* سابقه فاميلي: در صورت سابقه ي شکستگي در بستگان نزديک ( پدر، مادر، خواهر و برادر) احتمال ابتلا به شکستگي تا دو برابر افزايش مي يابد.
* نژاد و عوامل ارثي: نژاد آسيايي و افرادي که پوست و موي روشن دارند، بيشتر در معرض پوکي استخوان هستند.
* بيماري هاي همراه: بعضي بيماري ها نظير بيماري هاي مزمن کبد و کليه، ديابت نوع1، افزايش هورمون تيروئيد و پاراتيروئيد، اختلالات هورمون هاي جنسي، اسهال مزمن و اختلالات سوء جذب، بي اشتهايي عصبي، پيوند اعضا و بعضي سرطان ها باعث افزايش احتمال ابتلا به پوکي استخوان مي شوند.
* مصرف داروها: مصرف طولاني مدت داروهاي حاوي کورتون، داروهاي ضد صرع و داروهايي که براي درمان بيماري هاي تيروئيد مصرف مي شوند؛ موجب بروز پوکي استخوان هستند. اين دسته داروها حتماً بايد با تجويز پزشک و در صورت نياز با مکمل هاي دارويي مانند کلسيم و ويتامين D مصرف شوند.
* عدم فعاليت بدني: ورزش سبب افزايش رشد استخواني، به ويژه در کودکي و دوران بلوغ مي شود. ورزش نکردن و عدم فعاليت بدني در بروز پوکي استخوان مؤثر است.
* رژيم غذايي: کلسيم باعث قوي شدن استخوان ها مي شود. ويتامين D نيز مانند کليدي است که باعث ورود کلسيم به استخوان ها و استحکام آن ها مي شود. مصرف اين دو ماه در رژيم غذايي به پيشگيري از پوکي استخوان کمک مي کند.
* مصرف دخانيات و الکل: مصرف دخانيات شامل سيگار، قليان و... موجب اختلال در جذب کلسيم و ساخت استخوان، يائسگي زودرس، کاهش وزن و تخريب هورمون هاي جنسي مي شود که به تسريع پوکي استخوان مي انجامد. مصرف الکل نيز با کم کردن فعاليت سلول هاي سازنده ي استخوان موجب پوکي استخوان است.

علايم پوکي استخوان
 

اهميت پوکي استخوان در آن است که اغلب تا زمان شکستگي استخواني علامتي ندارد! ستون فقرات، استخوان ران، لگن، مچ دست و انتهاي ساعد به ترتيب شايع ترين محل هايي هستند که در اثر پوکي استخوان دچار شکستگي مي شوند. بسياري از شکستگي هاي ستون فقرات تنها با درد شديد پشت همراه هستند و علامت ديگري ندارند. هم چنين انحراف ستون مهره ها در اثر جوش خوردن خود به خودي آن ها مي تواند از علايم اين بيماري باشد.

پوکي استخوان چگونه منجر به شکستگي مي شود؟
 

حدود پنج درصد استخوان هايي که استحکام کافي براي حفظ تعادل بدن نداشته باشند به راحتي متعاقب نيروهاي جزيي مانند زمين خوردن يا سقوط از پله دچار شکستگي مي شوند، به همين دليل شايع ترين علت شکستگي هاي ناشي از پوکي استخوان سقوط و زمين خوردن است. عواملي مانند موانع محيطي، نورکم، اختلالات بينايي، فراموشي و استفاده از داروهاي خواب آور در افزايش احتمال سقوط و شکستگي نقش دارند.

اگر به پوکي استخوان مشکوک شديم، چه کنيم؟
 

بخاطر داشته باشيد که پوکي استخوان به راحتي قابل تشخيص و درمان است. تشخيص پوکي استخوان توسط پزشک و با اندازه گيري تراکم استخوان انجام مي شود. اندازه گيري تراکم استخوان يک روش بدون درد است که با استفاده از دستگاه مخصوصي انجام شده و حدود پانزده دقيقه طول مي کشد.
درصورت تشخيص پوکي استخوان با به کارگيري توصيه هاي دارويي و غير دارويي مي توان از پيشرفت پوکي و شکستگي استخوان که مهم ترين عارضه ي آن است پيشگيري کرد.

پيشگيري از بروز پوکي استخوان
 

* براي پيشگيري از پوکي استخوان قرار گرفتن در معرض نور مستقيم آفتاب به دريافت ويتامين D کمک مي کند.
* از منابع کلسيم و ويتامين D به اندازه ي کافي در رژيم غذايي خود استفاده کنيد.
* از مصرف دخانيات به هر شکل ( سيگار و قليان) خودداري کنيد.
* ورزش مستمر و متناسب را در برنامه زندگي خود بگنجانيد.
* مصرف روزانه سه ليوان شير يا ماست کم چرب ( يا دو قطعه پنير به جاي هر ليوان شير) مي تواند کلسيم مورد نياز بدن را تأمين کرده به سلامت استخوان ها کمک کند.
* از مصرف نوشابه يا قهوه خودداري کرده و روزانه 6 تا 8 ليوان آب بنوشيد.
* ماهي، جگر و تخم مرغ منابع غذايي حاوي ويتامين D هستند؛ از آن ها در برنامه ي هفتگي غذايي استفاده کنيد.
* اگر قادر به انجام انواع ورزش نيستيد، حداقل سه بار در هفته به مدت 20 تا 30 دقيقه پياده روي کنيد.
منبع:نشريه 7 روز زندگي، شماره 129.