پیش سوگ به چه معناست؟

«پیش سوگ» یعنی به غم و عزا نشستن برای مرگ بیمارِ درمان ناپذیری که هنوز نمرده است. بیماردارِ غم خوار می گوید: «او ماه دیگر نیست، او سال دیگر با ما نیست. کار و درآمدش از بین خواهد رفت، چه کسی جای این پدر، مادر، عمو یا خاله را می تواند پر کند و...» خود بیمار هم می گوید: «اگر مُردَم گریه نکن، غمگین نباش، کارَت را ادامه بده، آن کاری که می خواستیم با هم انجام بدهیم یادت نرود. تنها نمان، اگر خواستی ازدواج کن و زندگی دیگری برای خودت بساز و...»
همه ی این فکرها طبیعی هستند و نباید آن ها را پس زد. نباید احساس گناه کرد. اطرافیان معمولاً می گویند: «این چه فکری است که من می کنم، این فکر شگون ندارد.» و می کوشند با این فکرها روبه رو نشوند، چون تصور می کنند در اثر این فکرها به اضطراب و احساس گناه دچار می شوند. بنابراین می کوشند آن ها را پس بزنند. این درست نیست. افکار پیش سوگ به نوعی افراد را برای آینده آماده می کنند و به آن ها امکان می دهند با وضعیت جدید تطبیق پیدا کنند تا ادامه ی زندگی برای شان راحت تر شود.
احتمال دارد بیمار فوت کند. نباید فکر کرد که مرگ فقط برای دیگران است. پذیرش این واقعیت کمک می کند که زندگی دیگران بعد از فوت بیمار ادامه پیدا کند. زندگی ادامه پیدا خواهد کرد و باید ادامه پیدا کند.
پیش سوگ به ما کمک می کند مرگ را بهتر بپذیریم و سریع تر با آن انطباق پیدا کنیم. باید با فکر مرگ خو گرفت. پیش سوگیک واکنش عادی و رایج است، پس نباید به دلیل داشتن چنین فکرهایی در تله ی احساس
گناه بیفتیم. پس زدن این افکار نه تنها کمکی نمی کند، بلکه روبه رو شدن، همراهی کردن، نزدیک شدن و گفت و گو کردن با بیمار را سخت تر می کند.
معمولاً اطرافیان تلاش می کنند بیمار به غم ها و به افکار پیش سوگ که در ذهن آن ها وجود دارد، پی نبرد. انکار کردن و پس زدن این افکار، ‌و به روی خود نیاوردن، موجب نمی شود که بیمار آن ها را حس نکند و نبیند. کسی که بیماری درمان ناپذیری دارد، می داند که به زودی خواهد مرد، و می اندیشد که «اگر بمیرم، بچه هایم تداوم زندگی من خواهند بود.» وقتی او ناخودآگاه حس کند که آنان نمی توانند با این افکار کنار بیایند، رنجَش زیادتر می شود. احساس فشار و گناه گریبان او را می گیرد و نسبت به خودش احساس خوبی نخواهد داشت.
همراهان کلمات و جملات بیمار را می شنوند، ولی نباید به روی خود بیاورند که بیمار، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، در لابه لای حرف هایش، از رفتن و مرگ صحبت می کند. وظیفه ی بیماردار و همراهان این است که حرف های بیمار را نشنیده بگیرند، ولی مرگ او را انکار نکنند، دلداری های بیجا ندهند، و نگویند: «تسلیم نشو، مبارزه کن، ناامید نباش، هنوز که اتفاقی نیفتاده، هنوز که درمان و دارو هست،‌ هنوز که دکترها و پرستارها دارند سعی خودشان را می کنند و..» برعکس، باید ابراز نظرِ بیمار خود را به گروهی درمانگر انتقال می دهند، به آنان فشار می آورند تا بر شدت درمان بیفزایند، کاری صورت دهند و چاره ای بیندیشند. ممنکن است پزشکان و پرستاران را متهم به کم کاری و بی توجهی کنند و آنان را مقصر بدانند.
پیش سوگ، طبیعی و لازم است و به ما کمک می کند تا اگر با حادثه روبه رو شدیم، راحت تر آن را از سر بگذرانیم. پیش سوگ به ما کمک می کند که اگر بیمار فوت کرد، با مرگ او راحت تر روبه رو شویم و اگر ماند، با نشاط تر از قبل با او زندگی کنیم. بنابراین راندن افکار مربوط به پیش سوگ و احساس گناه، تله ای است که باید از آن اجتناب کرد.
پیش سوگ یک واکنش طبیعی و ناخودآگاه انسان برای روبه رو شدن با واقعیت زندگی است. انسان در طول عمر خود، ممکن است عزیزانش را از دست بدهد، این یک امر طبیعی است که باید با آن کنار آمد. پیش سوگ، مثل مراسم آیینی یک روند ارادی نیست که فرد تصمیم بگیرد چه احساسی داشته باشد و چه واکنشی نشان بدهد، بلکه به طور ناخودآگاه نوع سرمایه گذاری خود را روی فرد تغییر می دهد. یعنی اگر فکر می کرده که تا آخر عمر با او زندگی خواهد کرد و او همیشه همراهش خواهد بود، دیگر این گونه راجع به او فکر نمی کند. گاهی انسان در یک حادثه، عزیزی را از دست می دهد،‌ در این حالت فرصتی برای پیش سوگ ندارد و باید ناگهان با غم از دست دادن او کنار بیاید، اما وقتی در وضعیتی مثل مواجهه با یک بیماری درمان ناپذیر قرار می گیرد فرصت دارد تا کم کم خود را با این سوگ،‌ سازگار کند تا فشار ناگهانی به او وارد نشود. فرد در این موقعیت می تواند کم کم با فقدان بیمار و نبود او در زندگی اش کنار بیاید و آن را -حتی قبل از مرگ واقعیِ او- قبول کند، و این اصلاً به معنای این نیست که او آدم بد و سنگدلی است.
منبع مقاله :
رفعتیان، عبدالحسین؛ (1386)، همراهی نزدیکان در طول بیماری (چگونگی برخورد با بیماری های سخت درمان)، تهران: نشر قطره، چاپ دوم