دنياي بدون جنگ؟

خطر نابودي هسته اي اکنون هميشگي است. در صورت يک برخورد کامل هسته اي، اثرات جهاني آن چندان مهيب خواهد بود که احتمالاً تنها تعداد اندکي از مردم در نواحي دوردست تر زنده خواهند ماند. هيچ کس نمي تواند مطمئن باشد که نابودي تا چه اندازه کامل خواهد بود؛ ممکن است که، به علت آثار جوي و اکولوژيکي، بعد از دوره ي کوتاهي نوع انسان- به همراه اکثر انواع ديگر حيات بر روي اين سياره- به کلي ناپديد گردد. نتيجه ممکن است يک "جمهوري حشرات و علف" باشد- در حالي که همه ي حيوانات عالي تر نابود گرديده اند. (Schell, 1982, chapter 1)
دقيقاً به اين علت که پيامدها چنين فاجعه آميزند- بسته به شرايطي که ظاهراً غيرقابل تصور است- بيشتر ما مي توانيم زندگي روزانه ي خود را ادامه دهيم بدون آن که دايماً درباره ي تهديد نابودکننده ي جنگ هسته اي دچار نگراني و دلهره باشيم. ما نخستين نسل در تاريخ نوع بشر هستيم که با اين واقعيت زندگي مي کنيم که سرآمدن زندگاني فردي ما ممکن است با پايان بشريت همراه باشد. اگر اين واقعيت تنها به ندرت در تفکر افراد بسياري اثر مي کند، بدون ترديد تا حدي به علت پذيرش تسليم طلبانه ي اين مسئله است که اکثر ما بخت چنداني براي جلوگيري از آن نداريم. با وجود اين مطالعات روان شناختيِ اثرات زندگي در عصري هسته اي نشان مي دهند که ممکن است ترسها و دلهره هاي نهفته اي وجود داشته باشند که افراد نسبتاً معدودي قادر به تصديق علني آنها هستند. به ويژه در ميان کودکان، به نظر مي رسد جو وحشتي براي بازدارندگي هسته اي ضروري است نتايج روان شناختي نيرومندي داشته باشد. (Lifton et al., 1982)
توسعه ي سلاحهايي که قادر به نابودي بشريت هستند نتيجه ي صنعتي شدن جنگ است، فرايندي که از حدود 200 سال پيش آغاز گرديد. جز اينکه نوعي چرخش سياسي بنيادي رخ دهد، و همه ي دولتها موافقت کنند که سلاحهاي هسته اي را ممنوع سازند، هر کسي بايد براي آينده اي نامحدود در سايه ي يک جهنم هسته اي(1) احتمالي زندگي کند. حتي اگر همه ي سلاحهاي هسته اي به طور کامل از ميان برده شود (که نامحتمل مي نمايد)، دانشي که آنها را توليد کرد نمي تواند نابود شود. از اين گذشته، بعيد به نظر مي رسد که کاربرد مداوم علم و تکنولوژي در مورد توسعه ي سلاحها کاهش يابد. سلاحهاي هسته اي لزوماً سهمناکترين يا ويرانگرترين سلاحهايي نيستند که انسانها قادر به اختراع و ساختن آنهايند.
با وجود اين، به رغم همه ي اينها و با وجود اينکه جنگها در اين قرن بسيار رايج بوده اند، تصور دنيايي بدون جنگ ممکن است. برخي از بلندپروازيهاي اصلي که در گذشته منجر به جنگ مي گرديد، به ويژه به دست آوردن سرزمينهاي جديد، در دنياي کنوني مفهوم خود را هرچه بيشتر از دست داده اند. جوامع امروزي اکنون در سطحي جهاني بيش از هر زماني به يکديگر وابسته اند، و اکثراً مرزهاي آنها تثبيت شده است. (Rosecrance, 1986) جنگ هسته اي داراي آنچنان نتايج فاجعه آميزي است که نمي تواند براي دستيابي به هيچ گونه هدفهاي واقع گرايانه سياسي يا اقتصادي مورد استفاده قرار گيرد. بدين سان صنعتي شدن جنگ وضعيتي را به وجود آورده است که در آن ستيزه ي مسلحانه با استفاده از عالي ترين تکنولوژي موجود هدفي عقلاني ندارد.
شناخت اين وضعيت شايد بتواند به اين ديدگاه وزن بيشتري بدهد که لازم است وسايل غيرخشن حل ستيزه هاي اجتماعي جهاني يافت شود. اما ساده نگري خواهد بود که بيش از حد خوشبين باشيم. جنگ هسته اي ممکن است بر حسب تصادف، در نتيجه ي نقص کارکرد فني يا در اثر اعمال رهبران سياسي غيرمسئول آغاز گردد. همچنين، نبود جنگ هسته اي گسترده لزوماً مانع وقوع جنگهايي که در آنها از سلاحهاي هسته اي کوچکتر استفاده مي شود، يا جنگهايي که از سلاحهاي متعارف استفاده مي کنند، نخواهد گرديد. با اين همه تصور دنيايي آزاد از جنگ در آينده ي درازمدت کاملاً غيرواقع بينانه نيست.

پي نوشت :

1. nuclear holocaust

منبع مقاله :
گيدنز، آنتوني، (1376)، جامعه شناسي، ترجمه ي منوچهر صبوري، تهران: نشر ني، چاپ بيست و هفتم: 1391