شرح گزاره هاي نامه 53 نهج البلاغه

تعهد در قبال مسئوليت

پذيرفتن مسئوليت در هر مرتبه اي، همراه است با متعهد شدن به مجموعه اي از تعهدات، که بخشي از آن نسبت به مسئولان بالاتر و سازمان است؛ و بدون پاسداشت اين تعهّدات و عمل کردن به تمام آن ها، نمي توان انتظار پيشرفت کامل و
پنجشنبه، 22 آبان 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
تعهد در قبال مسئوليت
 تعهد در قبال مسئوليت

 

نويسنده: مصطفي دلشاد تهراني





 

شرح گزاره هاي نامه 53 نهج البلاغه

« وَ الوَاجِبُ عَلَيکَ أن ... وَ تَجتَهِدَ لِنَفسِکَ فِي اتِّبَاعِ مَا عَهِدتُ إِلَيکَ فِي عَهدِي هذَا. »
و بر تو بايسته است که بکوشي در پيروي آن چه در اين عهدنامه بر عهده ي تو نهادم.
پذيرفتن مسئوليت در هر مرتبه اي، همراه است با متعهد شدن به مجموعه اي از تعهدات، که بخشي از آن نسبت به مسئولان بالاتر و سازمان است؛ و بدون پاسداشت اين تعهّدات و عمل کردن به تمام آن ها، نمي توان انتظار پيشرفت کامل و دست يابي به اهداف را داشت. امام علي (ع) در پايان عهدنامه ي مالک اشتر، در اين باره، يادآوري کرده و فرموده است:
« وَ الْوَاجِبُ عَلَيْکَ أَنْ تَتَذَکَّرَ مَا مَضَي لِمَنْ تَقَدَّمَکَ مِنْ حُکُومَةٍ عَادِلَةٍ، أَوْ سُنَّةٍ فَاضِلَةٍ، أَوْ أَثَرٍ عَنْ نَبِيِّنَا - صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ - أَوْ فَرِيضَة فِي کِتَابِ اللهِ، فَتَقْتَدِيَ بِمَا شَاهَدْتَ مِمَّا عَمِلْنَا بِهِ فِيهَا، وَ تَجْتَهِدَ لِنَفْسِکَ فِي اتِّبَاعِ مَا عَهِدْتُ إِلَيْکَ فِي عهْدِي هذَا، وَاسْتَوْثَقْتُ بِهِ مِنَ الْحُجَّةِ لِنَفْسِي عَلَيْکَ، لِکَيْلاَ تَکُونَ لَکَ عِلَّةٌ عِنْدَ تَسَرُّعِ نَفْسِکَ إِلَي هَوَاهَا. » (1)
و بر تو بايسته است که آن چه را که [ سرپرستان ] بيش از تو انجام داده اند، به يادآوري، از زمامداري دادگرانه، يا سنّتي نيکو، يا اثري که از پيامبر ما - که درود خدا بر او و خاندانش باد - رسيده، يا واجبي بيان شده در کتاب خدا. پس اقتدا کني بدانچه ديدي ما بدان رفتار کرديم، و بکوشي در پيروي آن چه در اين عهدنامه بر عهده ي تو نهادم. و من در آن حجّت خود را بر تو استوار داشتم، تا چون نفس تو خواهد در پي هواي خود رود، تو را بهانه اي نَبُوَد.
بهترين برنامه ها، دستورالعمل ها، و قوانين تا زمانيکه در قالب گفتار و نوشتار است، در همين حدّ است؛ و تا زماني که تلاشي متعهّدانه براي اجرا و برپايي آن ها صورت نگيرد، آن چه بايسته است، به عمل در نمي آيد، و در نتيجه دستيابي به اهداف هم بي معنا مي گردد. اميرمؤمنان علي (ع) از کارگزار خود مي خواهد که عهدنامه را متعهدّانه بپذيرد، و در راه تحقق آن تلاش نمايد. بيان امام (ع) ناظر بر اين است که چنين تلاشي جز با تکيه به تعهّدات انساني و الهي، و رويکردهاي پاک از خواسته هاي نفساني به بر و بار نمي نشيند؛ (2) و نيز نمي توان با قانون گريزي و نپذيرفتن سلسله مراتب سازماني، و بدون اطاعت و پيرويِ قانوني، اهداف سازماني را پيش برد و به نتيجه رسيد. اميرمؤمنان علي (ع) در اين باره فرموده است:
« أَيُّهَا النَّاسُ! إِنَّ لِي عَلَيْکُمْ حَقّاً، وَ لَکُمْ عَلَيَّ حَقٌّ... وَ أَمَّا حَقِّي عَلَيْکُمْ فَالوَفَاءُ بِالبَيْعَةِ، وَالنَّصِيحَةُ في الْمَشْهَدِ وَ الْمَغِيبِ، وَ الْإِجَابَةُ حِينَ أَدْعُوکُمْ، وَالطَّاعَةُ حِينَ آمُرُکُمْ. » (3)
مردم، بي گمان مرا بر شما حقّي است، و شما را بر من حقّي است ... و امّا حقّ من بر شما عبارت است از: وفاداري به بيعت و پيماني که بسته ايد، و خيرخواهي و انتقاد در نهان و آشکار، و پذيرش دعوتم چون شما را فراخوانم، و فرمان بردنم آن هنگام که فرمانتان دهم.
وفاداري به تعهّدات، و خيرخواهي و انتقاد در نهان و آشکار، و بيان مسائل براي رفع اشکالات، و مشارکت پذيري و فرمانبرداري صحيح، حقوقي است که امام (ع) براي زمامداران و مسئولان بر مي شمرد؛ و هر شخصي با کم ترين دقّت در مي يابد که اين امور هر چند با عنوان حقوق زمامداران و مسئولان بر مردمان و اداره شوندگان مطرح شده است، ولي خواست امام (ع) از اين حقوق، تأمين منافع دنيا و آخرت مردمان و اداره شوندگان است، و اين امور حقوقي است در اختيار زمامداران و مسئولان براي خدمتگزاري به مردمان و اداره شوندگان، زيرا وفا کردن آنان به بيعت، بيانگر پايبندي ايشان به مقرّرات و قوانين و تقواي در امور است، و نيز حفظ روحيه ي خيرخواهي و انتقاد و مشارکت در کارها که ضامن سلامت و قوّت امور است، و فرمانبرداري در آن چه حق است که تأمين کننده ي کرامت و سعادت ايشان است. (4) بي گمان چون مسئولان به خوبي امانتداري و خدمتگزاري نمايند، و مردمان حقوق آنان را پاس دارند، روابط و مناسبات در يک سازمان، آن سان مي گردد که بايسته و شايسته است. در نگاه اميرمؤمنان علي (ع) بي اعتنايي به اين دو امر و سبک شمردن امانتداري و خدمتگزاريِ مردمان، و نيز ناراستي روا داشتن با مسئولان، تباه کننده ترين عامل در نظام اداري است. (5) امام علي (ع) در نامه اي در اين باره چنين هشدار داده است:
« وَ مَنِ استَهَانَ بِالأمَانَةِ، وَ رَتَعَ فِي الخِيَانَةِ، وَ لَم يُنَزِّه نَفسَهُ وَ دِينَهُ عَنهَا، فَقَد أحَلَّ بِنَفسِهِ الذُّلَّ وَ الخِزيَ فِي الدُّنيَا، وَ هُوَ فِي الآخِرَةِ أذَلُّ وَ أخزَي. وَ إِنَّ أعظَمَ الخِيَانَةِ خِيَانَةُ الأمَّةِ، وَ أفظَعَ الغِشِّ غِشُّ الأئِمَّةِ. » (6)
هر که کار امانت [ مسئوليت ] را سبک بشمارد، و در آن خيانت روا دارد، و جان و دين خود را از خيانت پاک ننمايد، در اين جهان، درِ خواري و رسوايي را به روي خويش بگشايد، و به آخرت خوارتر و رسواتر درآيد؛ و بزرگ ترين خيانت، خيانت به مردمان است، و زشت ترين دغلکاري، ناراستي کردن با زمامداران.

پي نوشت ها :

1- نهج البلاغه، نامه ي 53.
2- دلالت دولت، ص 703.
3- همان، خطبه ي 34.
4- نک: کمال الدين ميثم بن علي ميثم البحراني، شرح نهج البلاغة، دفتر تبليغات اسلامي، قم، 1363ش. ج 2، صص 83-84.
5- ارباب امانت، ص 106.
6- نهج البلاغه، نامه ي 26.

منبع مقاله :
دلشاد تهراني، مصطفي؛ (1390)، رايت درايت: اخلاق مديريتي در عهدنامه ي مالک اشتر، تهران: انتشارات دريا، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم