| • چکیده : |
,"كتاب حاضر كه هم‌چون دیگر كتاب‌های دكتر شریعتی از روی نوار سخنرانی‌های ایشان پیاده شده است به شرح خودآگاهی و استحمار در جوامع بشری بخصوص در كشورهای جهان سوم اختصاص یافته است. وی عقیده دارد خودآگاهی بر دو قسم است: "خودآگاهی انسانی" و "خودآگاهی اجتماعی" و هر نقشی، هر حرفی، هر دعوتی، سعادتی، لذتی و حتی هر پیشرفتی كه در مسیر "خودآگاهی انسانی" و در مسیر "خودآگاهی اجتماعی" مطرح نشود، اغفال اندیشه‌ها از انسان بودن و از مستقل زیستن و در حقیقت استحمار است. و این استحمار بزرگ‌ترین مصیبت و قوی‌ترین قدرتی است كه هرگز در طول تاریخ، به مقدار امروز نیامده است. چرا كه استحمار در گذشته فقط نبوغ استحمارگران بود و ذوقشان و تجربه‌شان. امروز "علم" هم به كمكش آمده. استحمار تكنیكی شده، فنی شده و مجهز به علم شده! این است كه شناختش هم به همان اندازه مشكل شده است. وی در ادامه به توضیح انواع استحمار از قبیل مذهب، زهد، شعر، قومیت، و گذشته‌پرستی پرداخته و متد استحمارگری را شرح و بسط می‌دهد. و در پایان راه‌های استحمار جدید هم‌چون تخصص، علم، توانایی مادی و بدنی، تمدن، آزادی‌های فردی، آزادی جنسی، آزادی زن، و تقلید را معرفی می‌كند. در پایان وی عقیده‌ی خود را چنین بیان می‌كند كه: "ولی من چنین فكر می‌كنم كه هر مساله‌ای كه در پیرامون‌مان مطرح است چه فردی و چه اجتماعی، چه به صورت علم و چه به صورت ادب، چه به صورت مساله‌ی اجتماعی و چه به صورت مساله‌ی اخلاقی، چه به صورت هنر و چه به صورت فلسفه و چه زیبایی‌شناسی، چه به شكل دین و چه به شكل بی‌دینی، همه و همه، اگر ببینیم كه در مسیر "خودآگاهی انسانی" یعنی توجه به خویشتن خویش"، و در مسیر "خودآگاهی اجتماعی" یعنی احساس مسئولیت در زمان و در جامعه، و توجه "من" به مجموعه‌ای كه وابسته به آن هستم، نباشد، نامش و عنوانش هرچه باشد ولو هرقدر هم حق و مقدس، "استحمار" است: استحمار كهنه، یا استحمار نو!" |