با عرض سلام و با آرزوی سعادت و سلامت برای برادر گرامی! برادر گرامی! تعداد و اقسام حديث بسيار مي باشد و نام و تعداد اين اقسام نزد همه محدّثين يکي نيست، به علاوه هر يک از اقسام حديث در نقل و روايت، ساختار خاصي دارند و همة احاديث در کتب صحاح و مسايند بر يک وجه يا سياق نقل نمي شود. در هر حال حديث نزد فقها به چند بخش تقسيم مي شود که هر بخش را نام خاصّي مي باشد. مشهورترين اقسام حديث: "متواتر": حديثي را گويند که عدة زيادي آن را نقل نموده باشند، چنان که به خودي خود و بدون قرينه مفيد علم و يقين باشد. "خبر واحد": از حيث شمار ناقلان به حدّ تواتر نرسد، البته اگر چند نفر مثلاً سه يا چهار نفر آن را نقل کرده باشند، آن را "متضافر" خوانند. "مسند": حديثي است که واسطه هاي متعدد بين راوي و معصوم(ع) به نام و نشان معين و مشخّص باشد. پس اگر کسي که يکي از معصومين(ع) را نديده و بدون واسطه از آن معصوم(ع) نقل کند يا اين که بگويد از مردي (به صورت مجهول) و او از فلان معصوم(ع) روايت کند، حديث مرسل خواهد بود؛ يعني بعضي از واسطه هاي نقل حديث، حذف شده اند. "مُرسل": حديثي است که واسطه هاي آن به معصوم(ع) متّصل نباشد. "صحيح" حديثي را گويند که تمامي افرادي که در سلسله سند آنند، امامي [شيعه دوازده امامي] و عادل و ضابط (ضبط صحيح) بوده و سند آن به معصوم(ع) متّصل باشد. "حَسَن" حديثي است که راوي آن امامي ممدوح نزد بزرگان شيعه بوده، گرچه عدالتش ثابت نشده باشد، به شرط اين که مذمّت مقبولي از او نشده باشد. "حديث موثّق" آن است که در خلال سندش يکي يا بيشتر از يکي، عامي مذهب [سنّي] باشد که بزرگان شيعه راست گويي او را تأييد کرده باشند. "ضعيف" حديثي است که واجد شرايط احاديث صحيح و حَسَن و موثّق نباشد.[1] -------------------------------------------------------------------------------------------------- پي نوشت: [1] غلامحسين مصاحب، دايره المعارف فارسي، ج اوّل، ص 836؛ معارف و معاريف، ج 4، ص 425 - 424، با اقتباس و تلخيص. و همچنین باید گفت ، اخبار و حديث‏هايي که به پيامبر اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع) انتساب دارند، يا داراي يک زنجيره سند تکميل تا شخص معصوم هستند، يعني همه افراد و راويان حديث تا امام معصوم، نامشان ذکر شده است، يا اين که سندشان تکميل نيست، بلکه يک يا چند نفر از راويان سند، نامشان حذف شده است. در صورت اوّل حديث را سند و در صورت دوم مرسل مينامند. حديث مرسل دو قسم است: اگر يک راوي حذف شده باشد، آن را حديث منقطع و اگر بيش از يکي حذف شده باشد، آن را حديث منفصل ميگويند. پس حديث مرسل حديثي است که راوي و محدّث آن با حذف واسطه‏هاي قرار گرفته در زنجيره سند، آن را مستقيماً به شخص معصوم(ع) برساند. حديث مرسل از احاديث ضعيف به شمار ميرود.(1) ------------------------------------------------------------------------ پي نوشت‏ها: 1. ابوالفضل شکوري، سنت، ص 87. با مراجعه به آدرس های ذیل ، به بسیاری از سوالات خویش خواهید رسید: (http://talieenoor.com/Pasokhgo/Hadis.htm#_Toc http://www.lailatolgadr.ir/hadis-kalam/29-hadis-shenasi/4037-agsam-olom-hadis.html?showall=1 http://www.quran.ac.ir/index.aspx?siteid=1&pageid=593 http://vu.hadith.ac.ir/default.aspx?culture=fa-IR&pageid=3128) موفق و مؤید و پیروز باشید.