پرسش :
به چه دليل وجود امام ضروری است؟
پاسخ :
دلايل موجود در اين زمينه را مى توان به سه دسته كلى تقسيم كرد:
1- دلايل قرآنى، 2- روايات پيامبر اكرم(ص)، 3- براهين عقلى
1- دلائل قرآني:
الفت: از ديدگاه قرآن، رهبرى و امامت امت، اصالتاً بايد به دست معصوم و دور از هر گونه كژى باشد. اين نكته به تعابير مختلفى در قرآن بيان شده است؛ از جمله هنگامى كه حضرت ابراهيم عليه السلام به امامت رسيد و خداوند به او فرمود: إِنِّى جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً؛(1)حضرت ابراهيم عليه السلام آن منصب الهى را براى فرزندانش درخواست كرد؛ ولى پاسخ آمد: «لايَنالُ عَهْدِى الظَّالِمِينَ»؛ (2) «عهد من به ستمكاران نمىرسد».
آيه بالا نشان مى دهد كه امامت منصبى الهى است - نه به انتخاب افراد - و به كسانى اعطا مى شود كه از هر ظلمى (اعتقادى، اخلاقى و رفتارى) پاك و مبرّا باشند و نفى مطلق ظلم، مساوى با عصمت است.
ب: در آيه ابلاغ نيز مى فرمايد: «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ». (3) اين مسئله به دنبال تحقق (معرفى و اعلام ولايت اميرمؤمنان عليه السلام در غدير خم) آيه اكمال دين نازل شد. بنابراين خداوند با اعلام ولايت و جانشينى حضرت علىعليه السلام، كامل شدن دين اسلام را اعلام كرد و فرمود: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً»؛(4)
2- روايات پيامبر اكرم(ص)
روايات بسياري از پيامبر اكرم(ص) در كتاب هاى شيعه و سنى نقل شده كه به صراحت امامت و ولايت اهل بيت عليهم السلام را اثبات مى كند؛ مانند:
1. روايت مربوط به حادثه غدير،2. روايت ليلة الانذار،3. حديث سفينه،4. حديث ثقلين،5. حديث ائمه دوازده گانه؛6. حديث منزلت و ... .
3- دليل عقلي:
دلايل عقلي ضرورت وجود امام نيز بسيارند كه به برخي اشاره مي شود:
الف. حكم الهي تأمين هدف نه نقض غرض:
خداوند حكيم غرض از بعثت وارسال پيامبران الهي را هدايت مردم به سوي سعادت وكمال قرارداده است .در صورتي اين هدف تامين مي شود كه افزون به وجود برنامه ودستورالهي ,مجري ومفسر خطا ناپذير هم داشته باشد و الا بعد از رحلت پيامبر ان الهي دين الهي بدست مردم مي افتاد ودر مرور زمان دچار كمبودي و كاستي يا افزايش و انحراف خواهد مردم بعد از انحرافات ايجاد شده قادر نيست كه راه حق و راستين سعادت را از راه دروغ وانحرافي باز شناسد .بنابراين همان طوري كه براي ابلاغ و بيان وحي نياز به پيامبر معصوم است ,براي تبيين وتفسير خطاناپذيري از اصول و فروع دين به انسان معصوم عالم به علم نيازمند است و الا موجب مي شود كه هدف از بعثت پيامبران الهي تامين نشود.
امامت به عنوان مبيين مجري و مفسر تمام ابعاد دين در تمام ابعاد زندگي بشر مورد نياز وضرورت مي باشد تا با وجود امام حجت الهي كامل شود.
ب. قاعده لطف:
لطف آن است كه خداوند افزون بر اعطاي قدرت و اختيار ,بر هدايت وسعادت به انسان چيزي را عنايت مي كند كه راه سعادت و هدايت الهي را با شوق و رغبت مي پذيرد.
بيان قاعده لطف در مورد امامت:
وجود امام معصوم به عنوان رهبر و مدير جامعه انساني باعث مي شود كه تمام راه هاي نزديكي به عبادت و اطاعت خدا را همواره نمايد و همه راه هاي شيطاني و انحرافي را مسدود سازد, شوق به عبادت و رغبت به اطاعت از خداوند با وجود چنين رهبري و مديريت بيشتر و خوبتر فراهم مي شود ,عقل مي گويد چنين كاري كه موجب تقرب زيادتر انسان به سعادت و كمال مي شود بر خداوند (بر اساس اقتضاي حكمت الهي) واجب است. اين وجوب عقلي است يعني مقتضاي حكمت خداوند است نه وجوب تشريعي.بنابراين خداوند براي نزديكترين انسان به هدايت و سعادت امام معصوم را براي جامعه بشري لازم دانسته است. ازطريق پيامبر، تعداد امامان معصوم را معين و منصوب كرده است.
پي نوشتها:
1- سوره بقره، آيه 124
2- همان
3- سوره مائده، آيه 67
4- سوره مائده، آيه 3؛ همچنين جهت آشنايى بيشتر با امامت در قرآن رجوع كنيد به: مكارم شيرازى، ناصر، پيام قرآن (تفسير نمونه موضوعى)، تهران: دارالكتب الاسلامية، چاپ چهارم، 1377، ج 9.
منبع:سایت انوار طاها
دلايل موجود در اين زمينه را مى توان به سه دسته كلى تقسيم كرد:
1- دلايل قرآنى، 2- روايات پيامبر اكرم(ص)، 3- براهين عقلى
1- دلائل قرآني:
الفت: از ديدگاه قرآن، رهبرى و امامت امت، اصالتاً بايد به دست معصوم و دور از هر گونه كژى باشد. اين نكته به تعابير مختلفى در قرآن بيان شده است؛ از جمله هنگامى كه حضرت ابراهيم عليه السلام به امامت رسيد و خداوند به او فرمود: إِنِّى جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً؛(1)حضرت ابراهيم عليه السلام آن منصب الهى را براى فرزندانش درخواست كرد؛ ولى پاسخ آمد: «لايَنالُ عَهْدِى الظَّالِمِينَ»؛ (2) «عهد من به ستمكاران نمىرسد».
آيه بالا نشان مى دهد كه امامت منصبى الهى است - نه به انتخاب افراد - و به كسانى اعطا مى شود كه از هر ظلمى (اعتقادى، اخلاقى و رفتارى) پاك و مبرّا باشند و نفى مطلق ظلم، مساوى با عصمت است.
ب: در آيه ابلاغ نيز مى فرمايد: «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ». (3) اين مسئله به دنبال تحقق (معرفى و اعلام ولايت اميرمؤمنان عليه السلام در غدير خم) آيه اكمال دين نازل شد. بنابراين خداوند با اعلام ولايت و جانشينى حضرت علىعليه السلام، كامل شدن دين اسلام را اعلام كرد و فرمود: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً»؛(4)
2- روايات پيامبر اكرم(ص)
روايات بسياري از پيامبر اكرم(ص) در كتاب هاى شيعه و سنى نقل شده كه به صراحت امامت و ولايت اهل بيت عليهم السلام را اثبات مى كند؛ مانند:
1. روايت مربوط به حادثه غدير،2. روايت ليلة الانذار،3. حديث سفينه،4. حديث ثقلين،5. حديث ائمه دوازده گانه؛6. حديث منزلت و ... .
3- دليل عقلي:
دلايل عقلي ضرورت وجود امام نيز بسيارند كه به برخي اشاره مي شود:
الف. حكم الهي تأمين هدف نه نقض غرض:
خداوند حكيم غرض از بعثت وارسال پيامبران الهي را هدايت مردم به سوي سعادت وكمال قرارداده است .در صورتي اين هدف تامين مي شود كه افزون به وجود برنامه ودستورالهي ,مجري ومفسر خطا ناپذير هم داشته باشد و الا بعد از رحلت پيامبر ان الهي دين الهي بدست مردم مي افتاد ودر مرور زمان دچار كمبودي و كاستي يا افزايش و انحراف خواهد مردم بعد از انحرافات ايجاد شده قادر نيست كه راه حق و راستين سعادت را از راه دروغ وانحرافي باز شناسد .بنابراين همان طوري كه براي ابلاغ و بيان وحي نياز به پيامبر معصوم است ,براي تبيين وتفسير خطاناپذيري از اصول و فروع دين به انسان معصوم عالم به علم نيازمند است و الا موجب مي شود كه هدف از بعثت پيامبران الهي تامين نشود.
امامت به عنوان مبيين مجري و مفسر تمام ابعاد دين در تمام ابعاد زندگي بشر مورد نياز وضرورت مي باشد تا با وجود امام حجت الهي كامل شود.
ب. قاعده لطف:
لطف آن است كه خداوند افزون بر اعطاي قدرت و اختيار ,بر هدايت وسعادت به انسان چيزي را عنايت مي كند كه راه سعادت و هدايت الهي را با شوق و رغبت مي پذيرد.
بيان قاعده لطف در مورد امامت:
وجود امام معصوم به عنوان رهبر و مدير جامعه انساني باعث مي شود كه تمام راه هاي نزديكي به عبادت و اطاعت خدا را همواره نمايد و همه راه هاي شيطاني و انحرافي را مسدود سازد, شوق به عبادت و رغبت به اطاعت از خداوند با وجود چنين رهبري و مديريت بيشتر و خوبتر فراهم مي شود ,عقل مي گويد چنين كاري كه موجب تقرب زيادتر انسان به سعادت و كمال مي شود بر خداوند (بر اساس اقتضاي حكمت الهي) واجب است. اين وجوب عقلي است يعني مقتضاي حكمت خداوند است نه وجوب تشريعي.بنابراين خداوند براي نزديكترين انسان به هدايت و سعادت امام معصوم را براي جامعه بشري لازم دانسته است. ازطريق پيامبر، تعداد امامان معصوم را معين و منصوب كرده است.
پي نوشتها:
1- سوره بقره، آيه 124
2- همان
3- سوره مائده، آيه 67
4- سوره مائده، آيه 3؛ همچنين جهت آشنايى بيشتر با امامت در قرآن رجوع كنيد به: مكارم شيرازى، ناصر، پيام قرآن (تفسير نمونه موضوعى)، تهران: دارالكتب الاسلامية، چاپ چهارم، 1377، ج 9.
منبع:سایت انوار طاها
