پرسش :

منظور از روح در آيه «يوم يقوم الروح» چيست؟

پاسخ :
در اين كه مراد از «روح» در آيه «يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفّاً لايَتَكَلَّمُونَ إِلاّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً»(1) چيست؟ مفسران تفسيرهاى زيادى ذكر كرده اند، كه مهمترين آنها عبارتند از:
1 ـ منظور، مخلوقى است غير از فرشتگان و برتر از همه آنها.
2 ـ منظور، «جبرئيل» امين پيك وحى خدا و واسطه ميان او و پيامبران است، كه بزرگترين فرشتگان مى باشد.
3 ـ منظور، «ارواح انسان ها» است كه همراه فرشتگان بپا مى خيزند.
4 ـ فرشته اى است بالاتر از همه فرشتگان و برتر از «جبرئيل»، و هم او بود كه با انبياء و امامان معصوم همراه بوده و هست.
ولى، آنچه از ميان تفاسير مختلف نسبت به آيه مورد بحث مناسب تر به نظر مى رسد اين است: منظور از «روح» در اينجا يكى از فرشتگان بزرگ الهى است كه بر طبق بعضى از روايات، حتى از «جبرئيل» برتر است، چنان كه در حديثى از امام صادق(عليه السلام)مى خوانيم: «هُوَ مَلَكٌ أَعْظَمُ مِنْ جِبْرائِيْلَ وَ مِيْكائِيْلَ»؛ «او فرشته اى است بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل».(2)
در تفسير على بن ابراهيم نيز آمده است: «أَلرُّوحُ مَلَكٌ أَعْظَمُ مِنْ جِبْرَئِيْلَ وَ مِيْكائِيْلَ وَ كانَ مَعَ رَسُولِ اللّهِ وَ هُوَ مَعَ الأَئِمَّةِ(عليهم السلام)»(3)؛ «روح فرشته اى است برتر از جبرئيل و ميكائيل و او با رسول اللّه همراه بود و با امامان نيز همراه است».
به هر حال اين مخلوق بزرگ الهى خواه از فرشتگان باشد، يا موجود ديگرى، در قيامت همراه ملائكه آماده اطاعت فرمان او هستند، آرى در آن روز عظيم كه بدون اذن خداوند كسى حق سخن گفتن ندارد چنان هول و اضطراب محشر، همه را فرا گرفته كه هيچ كس را ياراى سخن گفتن نيست و آنگاه كه ذكرى يا سخنى بگويند يا شفاعتى كنند، تنها به اذن پروردگار است، حمد و ثناى او مى گويند و يا شفاعت براى آنها كه شايسته شفاعتند.(4)

پي نوشت:
1. سوره نبأ، آيه 38.
2. مجمع البيان، ج 10، ص 427؛ بحار الانوار، ج 25، ص 47
3. تفسير على بن ابراهيم، ج 2، ص 402.
4. تفسير نمونه، ج 26، ص 69.
منبع:سایت انوار طاها