پرسش :
توبه چگونه است و از كجا بفهميم كه توبه پذيرفته شده و اگر توبه را شكستيم چه کنيم؟
پاسخ :
1 ـ معناي لغوي و اصطلاحي توبه. 2 ـ شرايط قبولي توبه. 3 ـ آثار شكستن توبه.
معناي لغوي توبه يعني رجوع و بازگشت و دراصطلاح يعني دوري و ترك گناه از آن جهت كه زشت است و پشيماني از آنچه مرتكب شده است و تصميم راسخ بر اجتناب از سركشي و جبران گذشته.[1] و امّا شرايط قبولي توبه چند چيز است الف ـ پشيماني از آنچه كرده است و احساس خسران نسبت به گذشته خود: يعني اينكه در انسان يك انقلاب دروني نسبت به گذشته ايجاد شود و يك قيام و توجه در انسان بوجود آيد و يك جرقّهاي در دل او بزند و متوجه باشد كه از كجا آمده و براي چه آمده و كجا خواهد رفت. ب ـ تصميم جدي و اساسي بر ترك گناه و عدم بازگشت به آن: وقتي انسان از گذشتة خود پشيمان شد بايد اراده و عزم قوي بر ترك گناه داشته باشد و بين خود و خداي خود پيمان ببندد كه ديگر سراغ گناه و معصيت و ظلم و حقكشي نرود و تصميم بگيرد گذشته را جبران كند و دلش را از پليدي و پستي پاك كند و صفا و نورانيّت از آن ايجاد كند و وظيفة بندگي را به نحو احسن انجام دهد. ج ـ حقوق مردم را اگر ضايع كرده جبران كند و حق مردم را بپردازد و يا حلاليت بطلبد، يا اگر ظلم و ستمي به آنها نموده است بايد آن را جبران كند و اگر بدهكار است بدهي خود را بپردازد و اگر غيبت كرده و يا تهمتي زده است حلاليت بطلبد. خلاصه اينكه استغفار عملي داشته باشد و فقط زباني نباشد. قرآن كريم ميفرمايد: « الا الذين تابوا من بعد ذلك و اصلحوا فان الله غفور رحيم» (مگر كساني كه بعد از گناه توبه كنند و خودشان را اصلاح كنند و گذشته را جبران كنند بدرستي كه خداوند غفور و رحيم است.) [2]
د ـ اداء حقوق الهي: اگر بر گردن انسان حق الهي است بايد انجام دهد و آنرا جبران كند اگر نماز يا روزه يا حجّ بجا نياورده است قضاء كند و بجا بياورد و جبران مافات كند و اگر انسان به زبان، توبه كند و حقوق الهي را اداء نكند و گذشته را جبران نكند فايدهاي ندارد، پس بايد عمل صالح انجام دهد تا گذشتة او آمرزيده شود. قرآن كريم ميفرمايد: « ان الحسنات يذهبن السيئات و ذلك ذكري للذاكرين »[3] ( بدرستي كه خو بيها و اعمال صالح، بديها را از بين ميبرد. و اين تذكّري براي تذكر يابندگان است.)[4]
هـ ـ از گناهان گذشته كه قابل جبران عملي نيست استغفار كند: درمورد گناهاني که قابل جبران عملي نيست بايد استغفار كرده و طلب عفو و بخشش نمايد مانند چشم چراني، دروغ، زنا، و كارهاي خلاف ديگر كه جبران عملي ندارد و بايد از صميم قلب پشيمان شده و طلب عفو نمايد.[5]
خلاصه اينكه اگر اين پنج شرط را رعايت كند توبهاش پذيرفته ميشود و خداوند وعده داده است تا گناه و عذر پشيمان شو ندگان و نادمان را بپذيرد و خداوند بسيار مهربان و با گذشت است.
و امّا قسمت آخر سؤال، و آن اينكه انسان وقتي توبه كرد بايد سعي كند توبهاش را نشكند و مواظب باشد ولي اگر خداي ناكرده دوباره گناه كرد باز توبه كند و استغفار كند و اميدوار به رحمت خداوند باشد باشد و از درگاه الهي مأيوس نشود البته نبايد طوري باشد كه گناه را سبك بشمارد و هر كاري را انجام دهد و بگويد توبه ميكنم زيرا احتمال دارد موفق به توبه نشود و مرگ انسان فرا برسد و اجل ،كسي را خبر نميكند و ديگر اينكه در مواقع خاصي توبه پذيرفته نميشود پس بايد مواظب باشيم معصيت نكنيم و شيطان ما را گمراه نكند و اگر خداي ناكرده فريب شيطان را خورديم بلافاصله توبه كنيم و گذشته را جبران نماييم.
پی نوشتها:
[1]. تفسير موضوعي قرآن عبدالله جوادي آملي،
[2]. آل عمران، 83 .
[3]. هود، 116 .
[4]. بردرگاه دوست.محمد تقي مصباح يزدي،
[5]. توبه، ترجمه حسين بيرشك.مؤسسه البلاغ،
منبع:سایت انوار طاها
1 ـ معناي لغوي و اصطلاحي توبه. 2 ـ شرايط قبولي توبه. 3 ـ آثار شكستن توبه.
معناي لغوي توبه يعني رجوع و بازگشت و دراصطلاح يعني دوري و ترك گناه از آن جهت كه زشت است و پشيماني از آنچه مرتكب شده است و تصميم راسخ بر اجتناب از سركشي و جبران گذشته.[1] و امّا شرايط قبولي توبه چند چيز است الف ـ پشيماني از آنچه كرده است و احساس خسران نسبت به گذشته خود: يعني اينكه در انسان يك انقلاب دروني نسبت به گذشته ايجاد شود و يك قيام و توجه در انسان بوجود آيد و يك جرقّهاي در دل او بزند و متوجه باشد كه از كجا آمده و براي چه آمده و كجا خواهد رفت. ب ـ تصميم جدي و اساسي بر ترك گناه و عدم بازگشت به آن: وقتي انسان از گذشتة خود پشيمان شد بايد اراده و عزم قوي بر ترك گناه داشته باشد و بين خود و خداي خود پيمان ببندد كه ديگر سراغ گناه و معصيت و ظلم و حقكشي نرود و تصميم بگيرد گذشته را جبران كند و دلش را از پليدي و پستي پاك كند و صفا و نورانيّت از آن ايجاد كند و وظيفة بندگي را به نحو احسن انجام دهد. ج ـ حقوق مردم را اگر ضايع كرده جبران كند و حق مردم را بپردازد و يا حلاليت بطلبد، يا اگر ظلم و ستمي به آنها نموده است بايد آن را جبران كند و اگر بدهكار است بدهي خود را بپردازد و اگر غيبت كرده و يا تهمتي زده است حلاليت بطلبد. خلاصه اينكه استغفار عملي داشته باشد و فقط زباني نباشد. قرآن كريم ميفرمايد: « الا الذين تابوا من بعد ذلك و اصلحوا فان الله غفور رحيم» (مگر كساني كه بعد از گناه توبه كنند و خودشان را اصلاح كنند و گذشته را جبران كنند بدرستي كه خداوند غفور و رحيم است.) [2]
د ـ اداء حقوق الهي: اگر بر گردن انسان حق الهي است بايد انجام دهد و آنرا جبران كند اگر نماز يا روزه يا حجّ بجا نياورده است قضاء كند و بجا بياورد و جبران مافات كند و اگر انسان به زبان، توبه كند و حقوق الهي را اداء نكند و گذشته را جبران نكند فايدهاي ندارد، پس بايد عمل صالح انجام دهد تا گذشتة او آمرزيده شود. قرآن كريم ميفرمايد: « ان الحسنات يذهبن السيئات و ذلك ذكري للذاكرين »[3] ( بدرستي كه خو بيها و اعمال صالح، بديها را از بين ميبرد. و اين تذكّري براي تذكر يابندگان است.)[4]
هـ ـ از گناهان گذشته كه قابل جبران عملي نيست استغفار كند: درمورد گناهاني که قابل جبران عملي نيست بايد استغفار كرده و طلب عفو و بخشش نمايد مانند چشم چراني، دروغ، زنا، و كارهاي خلاف ديگر كه جبران عملي ندارد و بايد از صميم قلب پشيمان شده و طلب عفو نمايد.[5]
خلاصه اينكه اگر اين پنج شرط را رعايت كند توبهاش پذيرفته ميشود و خداوند وعده داده است تا گناه و عذر پشيمان شو ندگان و نادمان را بپذيرد و خداوند بسيار مهربان و با گذشت است.
و امّا قسمت آخر سؤال، و آن اينكه انسان وقتي توبه كرد بايد سعي كند توبهاش را نشكند و مواظب باشد ولي اگر خداي ناكرده دوباره گناه كرد باز توبه كند و استغفار كند و اميدوار به رحمت خداوند باشد باشد و از درگاه الهي مأيوس نشود البته نبايد طوري باشد كه گناه را سبك بشمارد و هر كاري را انجام دهد و بگويد توبه ميكنم زيرا احتمال دارد موفق به توبه نشود و مرگ انسان فرا برسد و اجل ،كسي را خبر نميكند و ديگر اينكه در مواقع خاصي توبه پذيرفته نميشود پس بايد مواظب باشيم معصيت نكنيم و شيطان ما را گمراه نكند و اگر خداي ناكرده فريب شيطان را خورديم بلافاصله توبه كنيم و گذشته را جبران نماييم.
پی نوشتها:
[1]. تفسير موضوعي قرآن عبدالله جوادي آملي،
[2]. آل عمران، 83 .
[3]. هود، 116 .
[4]. بردرگاه دوست.محمد تقي مصباح يزدي،
[5]. توبه، ترجمه حسين بيرشك.مؤسسه البلاغ،
منبع:سایت انوار طاها
