مشکل مهم من احساس حقارت بیش از اندازه و نداشتن اعتماد به نفس است. چگونه مى ‏توانم از این حالت نجات یابم. شاید بهتر باشد از زندگى روزانه ‏ام مثال‏ هایى بزنم و مواردى را که فکر مى‏ کنم در این احساس ریشه دارد، برشمارم:

1. در کلاس هیچ وقت اجازه سؤال کردن به خود نمى‏ دهم؛ چون فکر مى‏ کنم سؤالم خیلى احمقانه و پیش پا افتاده و از نظر استاد و دانشجویان، بسیار ساده و بى اهمّیّت است.

2. هیچ وقت دوست ندارم به میهمانى بروم؛ زیرا حس مى ‏کنم دیگران طور دیگرى به من نگاه مى ‏کنند و مرا بى کفایت مى‏ دانند.

3. هرگاه در رسیدن به یکى از خواسته ‏ها و اهدافم - هر چند بسیار جزیى و کم اهمّیّت باشد - شکست بخورم، خویشتن را خوار مى ‏شمارم و به شدت سرزنش مى‏ کنم. همان طور که آگاهی از خویشتن می ‏تواند انسان را از هرگونه خیالبافی و افکار منفی درباره خود رهایی دهد و سمت کمال واقعی و اصلاح کاستی‏ها رهنمون گردد، عدم اعتماد به نفس می‏ تواند مانع شکوفایی قابلیت‏ها و خلاقیّت‏ها و ایفای مسئولیت‏ها شود.

اعتماد به نفس انسان را مستقل و دور از هرگونه وابستگی بار می‏ آورد و برای انجام دادن مسؤولیت‏های فردی و اجتماعی، با توجّه به تواناهای، خویش به میدان عمل می‏ کشاند. اعتماد به نفس سبب می‏ شود فرد مسؤولیت‏های خویش را با اطمینان کامل انجام دهد و با افزایش قابلیت‏ها و توانایی هایش از هرگونه توقف و سکون بپرهیزد. در واقع اعتماد به نفس به معنای باور کردن قابلیت انسانی خویش، روبه‏رو شدن فعال با رویدادهای زندگی و انجام دادن درست وظایف است. بنابراین، اعتماد به نفس از درون فرد سرچشمه می‏ گیرد نه از بیرون. افرادی که از اعتماد به نفس کافی برخوردارند، استقلال عمل دارند و مسؤولیت پذیر و پیشرفت گرایند؛ ناکامی‏ های زندگی را می‏ پذیرند؛ بر ایجاد رابطه با دیگران توانایند و از هرگونه گوشه ‏گیری دوری می‏ جویند. از طرف دیگر، آنان که ضعف اعتماد به نفس دارند از مشکلات زیر رنج می ‏برند:

1. احساس خود کم بینی‏ در اکثر اعمال و نگرش‏ هاشان احساس عدم اطمینان و درماندگی می‏ کنند؛ خود را در مواجهه با مشکلات ناتوان می‏ بینند و جملاتی چون نمی‏توانم این کار را انجام دهم، هرگز قادر به یادگیری در سطوح عالی نیستم، توان نیل به مراتب عالی ندارم، همیشه ذهن این افراد را به خود مشغول می‏ کند.

2. بروز احساسات و عواطف منفی‏ رفتارشان حاکی از نوعی خشونت، بی‏قیدی و بدخلقی است. به سبب عدم پذیرش محوری به نام «خود» همواره در انعکاس علایق خویش با تردید و تغییر رو به رویند و توان ابراز رفتار عاطفی مناسب ندارند.

3. گریز از موقعیت‏های نگران‏زا در برابر فشارهای روانی، به ویژه ترس و خستگی و آنچه موجب آشفتگی‏اش شود، بسیار کم تحمّل‏اند؛ حتّی موردی مانند امتحان ممکن است برایشان بحران‏ هایی اضطراب زا فراهم آورد و به عدم موفقیتشان انجامد.

4. نومیدی‏ یأس از دستیابی به اهداف، رایج‏ترین ویژگی این افراد است. 5. کمرویی‏ یکی از شایع‏ترین صفات این افراد کمرویی است و معمولاً در برقراری ارتباطات اجتماعی در صحنه‏ های مختلف با مشکل جدی روبه‏رو هستند. اکنون در پرتو شناخت مختصری که درباره اعتماد به نفس و ویژگی‏ های افراد معتمد به نفس به دست آمد، اشاره به بعضی از راهکارهای عملی جهت تقویت این پدیده سودمند می‏ نماید. امید است رعایت این موارد به کاهش مشکلتان بینجامد؛ زیرا همان طور که خودتان نیز نگاشته ‏اید، مشکل شما در عدم اعتماد به نفس یا ضعف آن ریشه دارد. بی تردید با تقویت اعتماد به نفس و به دست آوردن درکی درست از خود و توانایی‏ هاتان بر مشکلات چیره می‏ شوید و به تدریج احساس عدم کفایت تان به احساس سربلندی تبدیل می‏ شود.

1. استعدادهای خود را هر چه بیش‏تر بشناسید. شناخت استعدادها و قابلیت‏های خویش می ‏تواند در کسب اعتماد به نفس مفید واقع شود و انسان را از دام نومیدی رها سازد. بدین منظور، استعدادها و توانمندی‏های مختلف علمی، ورزشی، هنری، کلامی و... خویش را یادداشت کنید و هر روز آن را برای خود بخوانید.

2. بر توانایی‏ ها و موفقیت‏ های گذشته‏ تکیه کنید. باید بر توانایی‏ های خویش تکیه کنید و ضمن مرور موفقیت‏ های گذشته، آن‏ها را در کانون تمرکز و توجّه خود قرار دهید.

3. گذشته ناموفق و شکست‏ها را فراموش کنید. اگر تصوری نامطلوب از گذشته دارید، به دست فراموشی سپارید. تصور نامطلوب اجازه نمی‏ دهد به تغییرات خویش پی برید و حقیقت کنونی‏تان را دریابید.

4. خود را مثبت ارزیابی کنید. درباره خویش مهربان باشید و شخصیت تان را با دید مثبت ارزیابی کنید. در شایستگی خویش تردید نکنید و خود را با صفات خوب تفسیر کرده، در انجام کارها توانا بدانید.

5. ریسک کنید. روی تجربیات جدید، با دید یادگیری بیش‏تر فعالیت کنید و از شکست نهراسید. چنانچه این گونه عمل کنید، امکانات جدیدی برای شما فراهم می ‏آید و حس خویشتن پذیریتان تقویت می‏ شود.
6. از خواهش‏ هایتان بکاهید. عزّت و سربلندی انسان در گرو عدم درخواست‏ های مکرّر از دیگران است. تا می‏ توانید به خود متکی باشید و به آنچه هستید و دارید، اکتفا کنید تا اعتماد به نفس بیش‏تر به دست آورید.

7. خود را با دیگران مقایسه نکنید. هرگز خود یا موفقیت‏ هایتان را با دیگران مقایسه نکنید. همواره به رقابت با خویش بپردازید؛ زیرا هر کس از شرایط و امکانات خاص خود برخوردار است.

8. ارتباط با خدا را حفظ و تقویت کنید. مهم‏ترین روش کسب اعتماد به نفس، ارتباط با خداوند ونیایش با او است. وقتی بتوانید حضور در محضر خالق هستی و کمال مطلق را احساس و به او تکیه و اعتماد کنید و بزرگی‏ اش را دریابید و به او بپیوندید، به بزرگی شخصیت خویش واقف خواهید شد. بنابراین، در نمازها حضور قلب بیش‏تر پیدا کنید و خود را با ذات اقدس الهی مرتبط بدانید.

9. از هدف های کوچک و متوسط شروع کنید. یکی از علل شکست های مکرر افراد که منجر به احساس خودکم بینی و از دست دادن اعتماد به نفس می شود، در نظر گرفتن هدف های بزرگ و دست نیافتنی است. چنانچه در مثال گفته اند: سنگ بزرگ نشانه نزدن است. برای این که به خودباوری و اعتماد به نفس برسیم، لازم است ابتدا از هدف کوچکتر شروع کنیم تا با دست یافتن به هدف و چشیدن طعم موفقیت، اعتماد به نفس و احساس خودارزشمندی در ما تقویت شود.

منبع: سایت انوار طاها