پرسش :

ملاک و معیار انتصاب نواب اربعه چه بوده است؟

پاسخ :
امامان معصوم علیهم السلام بر اساس حکمت رفتار مى کردند و قطعا در نصب ها یک سرى معیارها و ملاک هایى را مد نظر داشتند از قبیل :

1- تقیه و رازدارى در حد بالا
سفیر اول حضرت ، عثمان بن سعید براى رعایت تقیه مى کوشید تا خود را از بازرسى هاى رژیم عباسى دور نگه دارد. او بدین منظور در هیچ بحث و مجادله مذهبى یا سیاسى به صورت آشکار درگیر نمى شد. (1)
حسین بن روح نیز در راستاى رعایت و حفظ تقیه یکى از خدمتگزاران خود را تنها به این دلیل که معاویه را لعن نمود عزل و اخراج کرد. (2)

2- صبر و استقامت بسیار عالى و ممتاز
عده اى از ابو سهل نوبختى پرسیدند: چرا تو نایب خاص حضرت نشدى ؟ او در جواب گفت :((آنان (امامان علیهم السلام ) بهتر از همه مى دانند که چه کسى لایق این مقام است .
من آدمى هستم که با دشمنان رفت و آمد دارم و با آنان مناظره مى کنم . اگر آنچه را که ابوالقاسم حسین بن روح درباره امام مهدى علیه السلام مى داند من مى دانستم شاید در بحث هایم با دشمنان آن گاه که جدال و لجات آنان را مى دیدم مى کوشیدم تا دلایل بنیادى را بر وجود امام ارائه دهم و در نتیجه محل اقامت او را برملا مى ساختم . اما اگر ابوالقاسم حسین بن روح ، امام را زیر عباى خود پنهان داشته باشد و بدنش را با قیچى قطعه قطعه کنند تا امام مهدى علیه السلام را نشان دهد هرگز قباى خود را کنار نمى زند و امام را نشان نمى دهد)).(3)

3- نسبت به دیگران فهمیده تر بودن
شیخ طوسى در کتاب((الغیبة)) به فهم و درایت آنان اشاره کرده است.(4)

4- حساس نبودن حکومت نسبت به آنان
امام مهدى علیه السلام در انتخاب نایبان خاص خود از افرادى استفاده مى کرد که در دستگاه ظالمان عباسى نسبت به آنها حساسیتى نباشد چون نیابت خاص کارى بود بسیار مخفى و مبهم و مهم . و لذا هر یک از آنان داراى شغل بوده ، کاسبى مى کرده اند تا شناخته نشوند.

پی نوشتها:
1- تاریخ سیاسى غیبت امام دوازدهم، دکتر جاسم حسین، ص 149.
2- الغیبة، طوسى، ص 237.
3- الغیبة، طوسى، ص 240؛ بحارالانوار، ج 51، ص 359.
4- الغیبة، طوسى، ص 236.
منبع : موعود شناسی و پاسخ به شبهات، علی اصغر رضوانی، انتشارات مسجد مقدس جمکران