پرسش :
چرا به طرف قبله نماز می خوانيم، درحالی كه خداوند همه جا هست و جهت معينی ندارد؟
پاسخ :
قرآن كريم مي فرمايد: «فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ...؛ پس روي كن به طرف مسجدالحرام و شما مسلمانان نيز هر كجا باشيد، در نماز روي بدان جانب كنيد». (بقره: 144)
همچنين مي فرمايد: «وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ...؛ و اي رسول از هر جا و به هر ديار بيرون شدي، روي به جانب كعبه كن و شما مسلمانان هم به هر كجا بوديد، روي بدان جانب كنيد». (بقره:150)
با توجه به اين آيات، مي توان به برداشت هاي زير رسيد:
1. همان خدايي كه فرموده است، به هر طرف رو كنيد، آنجا وجه خدا است و اينكه او از رگ گردن به انسان نزديك تر است، همو دستور داده است كه به هنگام نماز به سوي مسجدالحرام نماز بخوانيد.
2. اينكه خدا همه جا هست، نمي تواند توجيهي براي بي توجهي به قبله باشد. مثلاً خدا همه زبان ها را مي داند، ولي بايد نماز را به زبان عربي خواند. خداوند به دلايل گوناگون دستور داده است كه به سوي قبله واحد، به زبان واحد، و با شرايط مشترك ديگري نماز گزارده شود.
به عبارت ديگر، نماز خواندن به سوي قبله، به معني در مكان قرار دادن خداوند نيست. قرآن مي فرمايد: «وَللّه ِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَاَيْنَمَا تَوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّه ِ؛ مشرق و مغرب از آن خداست؛ و به هر سو رو كنيد، خدا آنجاست.» (بقره: 115) و در آيه ديگر چنين مي خوانيم: «قُلْ للّه ِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ؛ بگو مشرق و مغرب از آنِ خداست.» (بقره: 142) در واقع انسان به حكم جسم بودنش، هنگام نماز ناچار بايد به يك سو متوجه باشد، ولي اسلام مي خواهد از اين موضوع براي تكميل اين عبادت (نماز) بيشترين استفاده را ببرد. در اين ميان همه مسلمانان مي دانند كه خانه كعبه قديمي ترين مركز توحيد است؛ خانه اي كه به دست قهرمان توحيد، ابراهيم خليل عليه السلام تجديد بنا شده و محل توجه تمام راهنمايان توحيد و پيغمبران خدا بوده است. بنابراين، مكاني چنين مقدس و معنوي، ملكوتي ترين فضاي موجود در هستي براي رو كردن عزيزترين بندگان خدا يعني اسلام آورندگان دين حقيقي اوست.
توجه به اين مركز توحيد، در واقع توجه به خداست. درست است كه خداوند مكاني ندارد، ولي كسي كه مقابل اين مركز بايستد، به خدا نزديك تر است و گويا خود را در پيشگاه او حاضر مي بيند.
همچنين، توجه عموم مسلمانان در هر شبانه روز پنج مرتبه به اين مركز مقدس، روح وحدت و يگانگي را در دل و جان آنها پرورش مي دهد و به وحدت اسلامي و هماهنگي مسلمانان جهان كمك مي كند. گروه هاي گوناگون اسلامي را از شرق و غرب به هم پيوند مي دهد و شوكت و عظمت آنها را آشكار مي كند. همچنين جوهر آموزه هاي جهاني اسلام را به صورت «وحدت هدف و عقيده» به دنيا نشان مي دهد.
منبع: پرسمان نماز، محسن محمدی، نشر: قم: مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما (1389)
قرآن كريم مي فرمايد: «فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ...؛ پس روي كن به طرف مسجدالحرام و شما مسلمانان نيز هر كجا باشيد، در نماز روي بدان جانب كنيد». (بقره: 144)
همچنين مي فرمايد: «وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ...؛ و اي رسول از هر جا و به هر ديار بيرون شدي، روي به جانب كعبه كن و شما مسلمانان هم به هر كجا بوديد، روي بدان جانب كنيد». (بقره:150)
با توجه به اين آيات، مي توان به برداشت هاي زير رسيد:
1. همان خدايي كه فرموده است، به هر طرف رو كنيد، آنجا وجه خدا است و اينكه او از رگ گردن به انسان نزديك تر است، همو دستور داده است كه به هنگام نماز به سوي مسجدالحرام نماز بخوانيد.
2. اينكه خدا همه جا هست، نمي تواند توجيهي براي بي توجهي به قبله باشد. مثلاً خدا همه زبان ها را مي داند، ولي بايد نماز را به زبان عربي خواند. خداوند به دلايل گوناگون دستور داده است كه به سوي قبله واحد، به زبان واحد، و با شرايط مشترك ديگري نماز گزارده شود.
به عبارت ديگر، نماز خواندن به سوي قبله، به معني در مكان قرار دادن خداوند نيست. قرآن مي فرمايد: «وَللّه ِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَاَيْنَمَا تَوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّه ِ؛ مشرق و مغرب از آن خداست؛ و به هر سو رو كنيد، خدا آنجاست.» (بقره: 115) و در آيه ديگر چنين مي خوانيم: «قُلْ للّه ِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ؛ بگو مشرق و مغرب از آنِ خداست.» (بقره: 142) در واقع انسان به حكم جسم بودنش، هنگام نماز ناچار بايد به يك سو متوجه باشد، ولي اسلام مي خواهد از اين موضوع براي تكميل اين عبادت (نماز) بيشترين استفاده را ببرد. در اين ميان همه مسلمانان مي دانند كه خانه كعبه قديمي ترين مركز توحيد است؛ خانه اي كه به دست قهرمان توحيد، ابراهيم خليل عليه السلام تجديد بنا شده و محل توجه تمام راهنمايان توحيد و پيغمبران خدا بوده است. بنابراين، مكاني چنين مقدس و معنوي، ملكوتي ترين فضاي موجود در هستي براي رو كردن عزيزترين بندگان خدا يعني اسلام آورندگان دين حقيقي اوست.
توجه به اين مركز توحيد، در واقع توجه به خداست. درست است كه خداوند مكاني ندارد، ولي كسي كه مقابل اين مركز بايستد، به خدا نزديك تر است و گويا خود را در پيشگاه او حاضر مي بيند.
همچنين، توجه عموم مسلمانان در هر شبانه روز پنج مرتبه به اين مركز مقدس، روح وحدت و يگانگي را در دل و جان آنها پرورش مي دهد و به وحدت اسلامي و هماهنگي مسلمانان جهان كمك مي كند. گروه هاي گوناگون اسلامي را از شرق و غرب به هم پيوند مي دهد و شوكت و عظمت آنها را آشكار مي كند. همچنين جوهر آموزه هاي جهاني اسلام را به صورت «وحدت هدف و عقيده» به دنيا نشان مي دهد.
منبع: پرسمان نماز، محسن محمدی، نشر: قم: مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما (1389)
