پرسش :
در زمان پيامبر اسلام، مدتی بيت المقدس قبله مسلمانان بود. چه عواملی سبب شد اين قبله به كعبه تغيير يابد؟
پاسخ :
1. با توجه به آيات قرآن، قبله مسلمانان در حقيقت همان كعبه (بيت الله الحرام) بود و زماني بيت المقدس «قبله اي موقتي» براي مسلمانان معرفي شد. آيه «قَدْ نَرَي تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا...؛ نگاه هاي انتظارآميز تو را به سوي آسمان (براي تعيين قبله نهايي) مي بينيم! اكنون تو را به سوي قبله اي كه از آن خشنود باشي، بازمي گردانيم... .» (بقره: 144) گواه بر اين است كه پيغمبر از گفت وگوهاي يهود درباره قبله بيت المقدس ناراحت بود و پيوسته انتظار مي كشيد كه زمان اين قبله موقّتي پايان پذيرد و قبله ابدي مسلمانان را خداوند بزرگ اعلام كند.
حال بايد ديد چرا از ابتدا قبله اصلي يعني «كعبه» به مسلمانان معرفي نشد. قرآن مي فرمايد: «... وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنتَ عَلَيْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنقَلِبُ عَلَي عَقِبَيْهِ...؛ و ما آن قبله اي را كه پيش از اين بر آن بودي، تنها براي اين قرار داديم تا افرادي كه از پيامبر پيروي مي كنند، از آنها كه به جاهليت بازمي گردند مشخص شوند... .» (بقره: 143) همان گونه كه پيداست، اين موضوع فقط به منظور تربيت مسلمانان بود و براي پرورش روح اطاعت در افراد تازه مسلمان و پيشرفت هدف مقدس اسلام صورت گرفته است.
اعراب حجاز به ويژه اهل مكه، علاقه زيادي به سرزمين خود داشتند. بنابراين، در آغاز كار لازم بود برخلاف خواسته هاي نفساني، كعبه را براي مدتي رها كنند و به سوي بيت المقدس نماز بگزارند تا تعصب هاي دروني آنها كشته و روح اطاعت و فرمان برداري در آنها تحكيم شود.
2. مسلمانان بايد براي مدتي به سوي بيت المقدس، مركز قدرت و پايتخت يهود، توجه كنند و عبرت بگيرند. بيت المقدس موزه عبرت جهان و جايگاه عزت و ذلت بني اسرائيل است. در بيت المقدس علل انحطاط و پيشرفت اين قوم ديده مي شود. بني اسرائيل با ذلت از مصر به آنجا آمدند و با جهاد و فداكاري به عزت رسيدند و سپس بر اثر پشت پا زدن به فرمان هاي خدا، در سراشيبي سقوط قرار گرفتند. زندگي آنها براي تازه مسلمانان، درس عبرتي به شمار مي رفت. مسلمانان بايد بدانند كه خانه كعبه، قديمي ترين مركز توحيد و خداشناسي است كه به دست قهرمان بزرگ توحيد بنا و تعمير شده است.
3. در آغاز اسلام، بيت المقدس، سال ها قبله مسلمانان بود. رسول خدا صلي الله عليه و آله نمي خواست كعبه را كه به صورت بت خانه در آمده بود، قبله عبادت قرار دهد، ولي پس از هجرت، شرايطي پيش آمد كه قبله مسلمانان از بيت المقدس به مسجدالحرام تغيير يافت. يكي از دلايل آن، زخم زبان هاي يهوديان به مسلمانان بود. آنان مي گفتند: «شما خودتان قبله نداريد و به سوي قبله ما نماز مي خوانيد».
4. آيات تغيير قبله، به مسلمانان همه، تاريخ درس آزادي مي دهد و يادآوري مي كند كه حتي در مسائل عبادي هم بار منت را نپذيريد و شرافت مندانه زندگي كنيد.
منبع: پرسمان نماز، محسن محمدی، نشر: قم: مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما (1389)
1. با توجه به آيات قرآن، قبله مسلمانان در حقيقت همان كعبه (بيت الله الحرام) بود و زماني بيت المقدس «قبله اي موقتي» براي مسلمانان معرفي شد. آيه «قَدْ نَرَي تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا...؛ نگاه هاي انتظارآميز تو را به سوي آسمان (براي تعيين قبله نهايي) مي بينيم! اكنون تو را به سوي قبله اي كه از آن خشنود باشي، بازمي گردانيم... .» (بقره: 144) گواه بر اين است كه پيغمبر از گفت وگوهاي يهود درباره قبله بيت المقدس ناراحت بود و پيوسته انتظار مي كشيد كه زمان اين قبله موقّتي پايان پذيرد و قبله ابدي مسلمانان را خداوند بزرگ اعلام كند.
حال بايد ديد چرا از ابتدا قبله اصلي يعني «كعبه» به مسلمانان معرفي نشد. قرآن مي فرمايد: «... وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنتَ عَلَيْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنقَلِبُ عَلَي عَقِبَيْهِ...؛ و ما آن قبله اي را كه پيش از اين بر آن بودي، تنها براي اين قرار داديم تا افرادي كه از پيامبر پيروي مي كنند، از آنها كه به جاهليت بازمي گردند مشخص شوند... .» (بقره: 143) همان گونه كه پيداست، اين موضوع فقط به منظور تربيت مسلمانان بود و براي پرورش روح اطاعت در افراد تازه مسلمان و پيشرفت هدف مقدس اسلام صورت گرفته است.
اعراب حجاز به ويژه اهل مكه، علاقه زيادي به سرزمين خود داشتند. بنابراين، در آغاز كار لازم بود برخلاف خواسته هاي نفساني، كعبه را براي مدتي رها كنند و به سوي بيت المقدس نماز بگزارند تا تعصب هاي دروني آنها كشته و روح اطاعت و فرمان برداري در آنها تحكيم شود.
2. مسلمانان بايد براي مدتي به سوي بيت المقدس، مركز قدرت و پايتخت يهود، توجه كنند و عبرت بگيرند. بيت المقدس موزه عبرت جهان و جايگاه عزت و ذلت بني اسرائيل است. در بيت المقدس علل انحطاط و پيشرفت اين قوم ديده مي شود. بني اسرائيل با ذلت از مصر به آنجا آمدند و با جهاد و فداكاري به عزت رسيدند و سپس بر اثر پشت پا زدن به فرمان هاي خدا، در سراشيبي سقوط قرار گرفتند. زندگي آنها براي تازه مسلمانان، درس عبرتي به شمار مي رفت. مسلمانان بايد بدانند كه خانه كعبه، قديمي ترين مركز توحيد و خداشناسي است كه به دست قهرمان بزرگ توحيد بنا و تعمير شده است.
3. در آغاز اسلام، بيت المقدس، سال ها قبله مسلمانان بود. رسول خدا صلي الله عليه و آله نمي خواست كعبه را كه به صورت بت خانه در آمده بود، قبله عبادت قرار دهد، ولي پس از هجرت، شرايطي پيش آمد كه قبله مسلمانان از بيت المقدس به مسجدالحرام تغيير يافت. يكي از دلايل آن، زخم زبان هاي يهوديان به مسلمانان بود. آنان مي گفتند: «شما خودتان قبله نداريد و به سوي قبله ما نماز مي خوانيد».
4. آيات تغيير قبله، به مسلمانان همه، تاريخ درس آزادي مي دهد و يادآوري مي كند كه حتي در مسائل عبادي هم بار منت را نپذيريد و شرافت مندانه زندگي كنيد.
منبع: پرسمان نماز، محسن محمدی، نشر: قم: مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما (1389)
