پرسش :

مستدعى است جواب مسائل زیر را مرقوم فرمایید: 1- اگر شخصى بمیرد و پدر، مادر، یک زن دائمى، دو فرزند پسر، و طفلى در شکم مادر (که هنوز به دنیا نیامده)، داشته باشد ارث او (که خانه و اثاث خانه است) چگونه تقسیم مى‌‏شود؟ 2- اگر زن بخواهد ارث ببرد همان‌گونه که در رساله عملیه هم فرموده‌‏‌اید از هوایى (آن هم از قیمت آن) ارث مى‌‌‏برد، در صورتى که متوفّى 140 هزار تومان مقروض باشد و قرض او را -مثلا- بیمه بپردازد آیا زن منهاى 140 هزار تومان ارث مى‌‌‏برد؟ یا قرضى که از ناحیه بیمه داده مى‌‏شود به زن هم تعلّق مى‌‏گیرد؟ به صورت واضح‏تر، هنگام شهادت یا فوت شوهر از هرچه هست (غیر از زمین) ارث او باید داده شود؟ یا صبر کنند تا قرض داده شود و بعدا بدون منها کردن قرض ارث به او بدهند؟ 3- اگر شهید پدرش را قیم قرار دهد (و او قبول کند) و قید کند که اگر پدرم قبول نکرد برادرم قیم صغار من باشد و برادر هم قبول کند، آیا برادر بعدا مى‌‌‌‌‌‏تواند ردّ کند1؟ 4- اگر قیم بخواهد کنترل کند (مثلا اثاث خانه را مشخّص کند که کدام مال متوفّى بوده که نتیجة به استثناء هشت یک بقیه مال صغار است) یا در امور دیگر دخالت کند موجب نزاع و به دادگاه کشیدن مى‌‏شود، و در نتیجه مادر، فرزندان صغیر را خوب تربیت نمى‌‏کند، آیا قیم مى‌‌‌‌‌‏تواند با اینان مدارا کند تا صغار رشد عقلى و بلوغ پیدا کنند؟ یا باید (و لو این که فتنه و نزاع هم مى‌‏شود) به وظیفه خویش عمل کند. 5- در برخى مواقع احتمالا از مال صغیر مقدارى حیف و میل مى‌‏شود که اگر قیم بخواهد جلوگیرى کند خوف فتنه مى‌‌‌‏‌باشد. آیا بر قیم لازم است که مقدار حیف و میل شده را از مال خودش جبران کند یا نه؟

پاسخ :
ج 1- پس از جدا کردن مقدار بدهى از اصل ترکه، پدر و مادر هر یک یک ششم، و زن از قیمت ساختمان خانه و از اعیان منقوله ترکه یک هشتم ارث مى‏‌برند، بقیه به فرزندان مى‏‌رسد، و براى حمل تا به دنیا آمدن باید سهم دو پسر جدا کنند تا وقتى به دنیا آمد تکلیف قطعى شود.
ج 2- اگر بدهى میت از راه دیگر اداء شود تمام ترکه به ترتیب بالا ارث مى‌‏شود.
ج 3- در فرض سؤال قیم شرعى پدر است و ردّ او اثر ندارد، و مى‌‌‌‌‌‏تواند برادر میت را وکیل بگیرد در انجام کار صغیر.
ج 4- قیم شرعى موظّف است در حفظ اموال صغار مصلحت صغار را هم مراعات کند.
ج 5- حکم مسأله از جواب بالا معلوم مى‌‏شود و چنانچه در حفظ مال صغیر کوتاهى کند ضامن است.

پی‌نوشت:
1. يعنى اگر پدر بعد از قبول قيمومت آن را ردّ کند و در نتيجه نوبت به برادر برسد، آيا برادر هم مى‌‌‏تواند مثل پدر آنچه را که قبلا قبول کرده ردّ کند؟
منبع: استفتائات امام خمینی(ره)، ج‏3، ص427