سه‌شنبه، 11 خرداد 1400
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

چرا دیه زن و مرد مساوى نیست‌؟

پرسش :

در سوره بقره آیه 178 قرآن مى‌فرماید:«الحُرُّ بِالحُرِّ» پس چرا دیه زن و مرد مساوى نیست‌؟


پاسخ :
درباره دیه زن، آیه‌اى که به صراحت مقدار آن را مشخص کند نداریم. درباره قصاص قرآن مى‌فرماید: «یا ایُّهَا الَّذینَ‌ آمَنوا کُتِبَ‌ عَلَیکُمُ‌ القِصاصُ‌ فِى القَتلَى الحُرُّ بِالحُرِّ والعَبدُ بِالعَبدِ و الاُنثىٰ‌ بِالاُنثىٰ‌؛1 اى کسانى که ایمان آورده‌اید، درباره کشتگان، بر شما حق قصاص مقرر شده: آزاد عوض آزاد و بنده عوض بنده و زن عوض زن....»

«و کَتَبنا عَلَیهِم فیها انَّ‌ النَّفسَ‌ بِالنَّفسِ‌ والعَینَ‌ بِالعَینِ‌ والاَنفَ‌ بِالاَنفِ‌ والاُذُنَ‌ بِالاُذُنِ‌ والسِّنَّ‌ بِالسِّنِ‌ّ والجُروحَ‌ قِصاصٌ‌...؛ (مائده، 45) و در [تورات] بر آنان مقرر کردیم که جان در مقابل جان و چشم در برابر چشم و بینى در برابر بینى و گوش در برابر گوش و دندان در برابر دندان مى‌باشد و زخم‌ها [نیز به همان ترتیب] قصاص دارند....»

نصف بودن دیه زن، از مسائلى است که مورد اتفاق غالب فقهاى شیعه و اهل سنت است و همه مسلمانان قبول دارند.2

براى ارزیابى جایگاه انسان در اسلام دیه نمى‌تواند معیار باشد و نباید تفاوت زن و مرد را در زیادى و کمى دیه ارزیابى کرد. دیه تنها براى جبران خلأ اقتصادى مقتول است و ملاک ارزیابى انسان نیست. همچنان که در شریعت اسلامى براى سگى که پاسبان گله و خانه است دیه تعیین شده است براى جبران خلأ تن آدمى نیز دیه تعیین شده است، لذا دیۀ مهم‌ترین افراد با ساده‌ترین افراد یکسان است.

تن ابزارى بیش نیست و این ابزار خواه در هیکل یک فقیه یا طبیب یا مهندس یا مبتکر باشد و خواه در هیکل یک کارگر ساده، دیۀ همۀ آنان به یک اندازه است. ارزیابى آدمى به جان اوست و جان نه از بین مى‌رود و نه مقتول واقعى مى‌شود تا در نتیجه دیه به آن تعلق گیرد، بلکه آنچه آسیب مى‌بیند بدن است و بدن با ابزار مادى ارزیابى مى‌شود. و هر بدنى که بازدهى اقتصادى بیش‌ترى داشته و در اداره اقتصادى خانه مؤثرتر و قوى‌تر باشد مقدار دیه نیز به تناسب آن تنظیم مى‌شود، و چون مردها در ادارۀ اقتصادى معمولاً بیش‌تر از زن‌ها بازدهى اقتصادى دارند. دیۀ بیش‌ترى بر آنان تعلق گرفته است.

افزون بر این، مردان غالباً عضو مؤثر اقتصادى در خانواده هستند، اگر دیۀ بیش‌ترى به آنان تعلق نگیرد به خانواده و فرزندانش ضربه و زیان وارد مى‌شود؛ چون نفقه زن و فرزندان بر عهدۀ مرد است و شریعت اسلامى براى رعایت حقوق اعضاى خانواده و جلوگیرى از این زیان، دیۀ مرد را دو برابر زن قرار داده است.3

مثلاً در صورتى که مردى، زنى را به قتل رساند، در صورتى که قاتل را اعدام کنند، خانواده قاتل - که همان زن و فرزندان او هستند - دیگر راهى براى تأمین هزینه‌هاى خود ندارند و در واقع اینان از نظر اقتصادى نیز در معرض آسیب هستند. در این صورت، دین اسلام، اجازه مى‌دهد، قاتل اعدام شود تا به سزاى عملش برسد در عین حال براى آن‌که زن و فرزندان قاتل از حیث اقتصادى به گدایى و... نیفتند، دستور مى‌دهد نیمى از دیه بدانان پرداخت شود.

نکته مهمى که نباید از آن غفلت شود، بحث «وظیفه نان‌آورى» است که این وظیفه به عهده مردان خانواده است نه زنان یعنى زنان - هر قدر هم که ثروتمند باشند - باز هم وظیفه تأمین مخارج خانواده را ندارند ولى مردان - هرقدر هم فقیر باشند - وظیفه دارند مخارج خانواده را تأمین کنند.

پی‌نوشت‌ها:
(1). سوره بقره، آیه 178.
(2). ر. ک: جواهر الکلام، محمدحسن نجفى، ج 43، ص 32.
(3) . ر. ک: زن در آئینه جلال و جمال، عبداللّٰه جوادى آملى، صص 404-400؛ تفسیر نمونه، ج 17، صص 314-313.

منبع: پرسمان قرآنی فلسفه احکام، سید علی هاشمی نشلجی، نشر جمال، 1390.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
آداب پیام دادن؛ زمان‌سنجی، لحن نوشتار و احترام به حریم خصوصی
آداب پیام دادن؛ زمان‌سنجی، لحن نوشتار و احترام به حریم خصوصی