سیمای سوره نساء

پرسش :

ویژگی ها، اهداف و محتوای سوره نساء چیست؟

پاسخ :
نام ها: نام های این سوره عبارتند از: «نِساء» و «اَلنساء الکبری». (در مقابل سوره طلاق که النساء الصغری است.)

نامگذاری آن به «نِساء» که به معنای زنان است، بدین جهت بوده که در این سوره از حقوق زنان بسیار سخن گفته شده و از آنان دفاع شده است.

شمارگان: دارای 176 آیه و 3745 کلمه و 16030 حرف می باشد.

نزول: سوره نساء در مدینه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرو فرستاده شد، این سوره نود و یکمین سوره ای است که بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده یعنی بعد از سوره زلزال و قبل از سوره ممتحنه فرود آمده است. و در ترتیب فعلی قرآن، چهارمین سوره بشمار می رود.

فضایل: در مورد فضیلت سوره نساء از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله حکایت شده که: «هر کس سوره نساء را بخواند گویا به اندازه هر مسلمانی که طبق مفاد این سوره ارث می برد، در راه خدا انفاق کرده است، و همچنین پاداش کسی را دارد، که برده ای آزاد کرده است.(1)»

تذکر: البته مقصود این روایات آن است که قرآن را بخوانیم تا مقدمه فهم و عمل باشد، و اگر مسلمانی در زندگی فردی و اجتماعی از آیات این سوره الهام بگیرد، تمام این ثواب ها را دارا می باشد.

ویژگی ها: این سوره از نظر تعداد کلمات و حروف، طولانی ترین سوره قرآن بعد از سوره بقره است.
چهره عمومی سوره نساء بیان قوانین خانوادگی و اجتماعی است و 35 آیه اول سوره نساء پیرامون مسایل خانوادگی است.
و آیات 48 و 115 این سوره امید بخش ترین آیات قرآن است که وعده بخشش همه گناهان غیر از شرک را بیان می کند.(2)

اهداف: در یک دید کلی بنظر می رسد که در آیات این سوره، اهداف عمده زیر دنبال می شود:
1. بیان قوانین خانوادگی و اجتماعی اسلام جهت قانونمند کردن جامعه نوپای مسلمانان.
2. کنترل، نگهداری و بهسازی نخستین واحد اجتماع یعنی خانواده.
3. حمایت از افراد کم توان جامعه، مثل یتیمان، کودکان و زنان.
4. تثبیت حکومت اسلامی و بیان لزوم اطاعت از رهبران الهی.
5. بیدارباش مسلمانان در مقابل دشمنان داخلی و خارجی.
6. تشویق مسلمانان به هجرت از سرزمین کفر، به مرکز اسلام.

مطالب: در این سوره مطالب عمدۀ زیر بچشم می خورند:

الف) عقاید:

1. دعوت به ایمان حقیقی. (آیه 136)
2. فراخوانی به عدالت. (آیه 135)
3. دعوت به تفکر در قرآن. (آیه 82)
4. دستور به دوری از غُلو در دین. (آیه 171)
 

ب) مطالب اخلاقی:

1. این سوره انسان ها را به توبه و بازگشت به سوی خدا و پرهیز از گناهان دعوت می کند.(آیات 15-18)
2. دعوت مسلمانان به پاسخ دادن نیکی ها و لزوم پاسخگویی سلام. (آیه 86)

ج) داستان ها:

1. اشاره ای به سرگذشت و وحی بر پیامبران قبلی از نوح علیه السلام تا ابراهیم علیه السلام تا داود علیه السلام. (آیات 163-165)
2. اشاره ای به داستان عیسی علیه السلام و اینکه بر صلیب کشته نشد. (آیات 157-159)
3. اشاره ای به داستان یهود و ستمکاری آنان و کیفرهای الهی بر آنان. (آیات 153 تا 161)
 

د) احکام و قوانین:

1. لزوم قطع رابطه دوستانه با دشمنان خدا. (آیه 164)
2. بیان مفصل قانون ارث بر اساس یک روش طبیعی و عادلانه. (آیات 7-12)
3. مشخص ساختن زنان و مردانی که به همدیگر محرم یا نامحرم هستند. (آیه 23)
4. بیان قوانین مربوط به ازدواج. (آیات 24-25)
5. مبارزه با فحشاء در جامعه. (آیات 15-16)
6. حمایت از یتیمان، کودکان و افراد کم توان جامعه. (آیات 19 تا 21 و آیات 2 و 6)
7. قوانین کلی مربوط به حفظ اموال عمومی. (آیه 5)
8. بیان احکام مربوط به قتل عمد و خطا. (آیات 91-92)
9. بیان حقوق و وظایف متقابل افراد جامعه در برابر یکدیگر. بویژه در اختلافات خانوادگی. (آیه 35)
10. بیان اهمیت هجرت و لزوم جلای وطن از یک جامعه فاسد، بطرف مراکز اسلامی. (آیات 97-100)
11. لزوم اطاعت از رهبری حکومت اسلامی. (آیات 59 تا 65)
12. بیان برخی احکام نماز. (آیات 43 و 101)
 

ه) مسایل فرعی:

1. معرفی دشمنان جامعه اسلامی و بیدار باش مقابل آنها.
2. معرفی دشمنان منافقی که بعنوان ستون پنجم فعالیت زیر زمینی داشتند؛ و تشریح روحیات آنان. (آیات 88-91 و آیات 137-145)
3. تشویق مسلمانان برای مبارزه با دشمنان. (آیات 71-77)

پی‌نوشت‌ها:
(1) نمونه، ج 3، ص 243.
(2) ر. ک: نمونه، ذیل آیه 48 در روایتی از امام علی علیه السلام حکایت شده است.

منبع: سیمای سوره های قرآن (برگرفته از تفسیر قرآن مهر)، محمدعلی رضایی اصفهانی، انتشارات پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، قم، 1389 ش.