سیمای سوره فیل

پرسش :

ویژگی ها، اهداف و محتوای سوره فیل چیست؟

پاسخ :
نام ها: نام های این سوره عبارتند از: «فیل» و «ألم تَرکَیف» به معنای آیا ندیده ای که چگونه شد. این دو نام از آیه اول این سوره گرفته شده است. که ماجرای حمله فیل سواران به مکه و شکست آنان را بیان می کند.

شمارگان: دارای 5 آیه و 23 کلمه و 96 حرف است.

نزول: سوره فیل در مکه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرود آمد. این سوره بعد از سوره کافرون و قبل از سوره فلق به عنوان هیجدهمین سوره قرآن نازل شده است ولی در چینش کنونی قرآن صد و پنجمین سوره بشمار می آید.

فضایل: در حدیثی از امام صادق علیه السلام حکایت شده که: «هر کس سوره فیل را در نماز واجب بخواند در رستاخیز هر کوه و زمین هموار و کلوخی برای او گواهی می دهد که او نمازگزاران است.»(1)

ویژگی: خصوصیت سوره فیل و سوره ایلاف (قریش) آن است که در حکم یک سوره هستند یعنی اگر کسی یکی از آنها را در نماز بخواند باید دیگری را نیز بخواند تا یک سوره کامل بشمار آید.(2)

اهداف: محور اصلی سوره بیان داستان حمله فیل سواران به کعبه و شکست عبرت آموز آنهاست، یعنی هدف اصلی آیه هشدار به مخالفان اسلام و سرکشان قدرتمند است که از سرنوشت عذاب آلود فیل سواران عبرت آموزند.

مطالب: مهمترین مطالب این سوره عبارتند از:
1. اشاره به قدرت خدا در برابر دشمنان حق، که با پرندگانی کوچک لشکری عظیم را از پای در می آورد. (آیه 3)
2. اشاره ای به استفاده از فیل در جنگ های ما قبل اسلام. (آیه 1)
3. اشاره ای به اینکه خدا نقشه های دشمنان را نابود می کند. (آیه 2)

پی‌نوشت‌ها:
(1) مجمع البیان، ج 10، ص 539.
(2) نک: وسائل الشیعه، ج 4، ص 743 و کتب فقهی مبحث قرائت نماز.

منبع: سیمای سوره های قرآن (برگرفته از تفسیر قرآن مهر)، محمدعلی رضایی اصفهانی، انتشارات پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، قم، 1389 ش.