پرسش :
مى گويند حضرت ولىّ عصر در غيبت صغرى سفيران مخصوصى داشته كه مطالب لازم و وقايع را حضور امام مى رسانيدند; براى آشنايى، خصوصيّات آنها را بطور فشرده بنويسيد؟
پاسخ :
امام زمان(عج) در غيبت صغرى به وسيله چهار سفير مخصوص خود با مردم مسلمان در حال تماس بودند و بسيارى از نيازمندى هاى مردم را از طريق نمايندگان خود برطرف مى نمودند و مشخّصات آنان به قرار زير است:
1- عثمان بن سعيد عمرى (بروزن گرمى) كه منسوب به قبيله «بنى عمرو بن عامر» است و از يازده سالگى افتخار خدمتگزارى به خاندان رسالت را داشت و از اصحاب و ياران امام هادى و حضرت عسكرى(عليهما السلام) به شمار مى رفت و وكيل مخصوص امام عسكرى بود. او آنچنان مورد وثوق و اطمينان امام بود كه حضرت عسكرى درباره وى و فرزندش «محمّد بن عثمان» كه پس از درگذشت پدر افتخار نيابت از مهدى را پيدا نمود، چنين فرمود: «عمرى و فرزند او مورد وثوق من هستند; هرچه از من براى شما نقل كنند حقيقتى است كه از من شنيده اند و نقل مى نمايند; هر دو نفر ثقه و مورد اعتماد من هستند، به سخنان هر دو گوش فرا دهيد و هر دو را اجرا نماييد».(1)
يا مرقبت هاى شديدى كه حضرت عسكرى نسبت به فرزند خود داشت، كمتر كسى را اجازه مى داد كه از حضرت مهدى ديدن كند; وى از افراد مخصوصى بود كه حضرت امام زمان(عج) را در دوران حيات حضرت عسكرى در خانه اش كراراً زيارت كرده بود; شرح زندگى او در كتاب هاى رجال بطور گسترده بيان شده است(2) و تاريخ دقيق درگذشت وى به دست نيامده است.(3)
2- محمّد بن عثمان بند سعيد، فرزند اوّلين سفير و خود او دوميّن سفير و وكيل امام زمان(عليه السلام) است كه زمان امام عسكرى را درك كرده و در حديثى كه قبلا نقل شد، امام عسكرى وى و پدرش را به بهترين وجهى توثيق نموده است. دوران سفارت او طولانى و گسترده تر بود و همواره نامه هاى شيعيان را به حضور امام مى رسانيد و پاسخ كتبى را به آنان باز مى گردانيد; وى در سال 304 و يا 305 در گذشته است.(4)
3- حسين بن روح كه در جامعه آن روز جهان شيعه به عقل و درايت اشتهار داشت و از نزديكان محمّد بن عثمان دوّمين سفير امام و راز دار او بود; وى موضوع سفارت را به فرمان امام به حسين بن روح واگذار نمود و در سال سيصد و بيست و شش درگذشت.(5)
4- على بن محمّد سمرى آخرين سفير امام(عج) است كه امام در نامه اى به خود او نوشته و دستور داده است كه تو آخرين سفير مخصوص من هستى، ديگر نبايد كسى را به جاى خود معرّفى كنى! وى در نيمه شعبان سال سيصد و بيست و نه درگذشت و با درگذشت او باب سفارت خصوصى بسته شد و غيبت كبرى آغاز گرديد(6) و از آن به بعد هرگونه ادّعاى نيابت خاصّه از طرف آن حضرت مردود شناخته شده است.
--------------------------------------------------
1. العمرى و ابنه ثقتان فما اديا اليك عنى فعِنى يؤديان و ما قالاه لك فعنى يقولان، فاسمع لهما و اطعمها فهما الثقتان المأمونان.
2. تنقيح المقال، ج 1، ص 245 - 246; قاموس الرّجال، ج 6، ص 235 - 25; سفينة البحار، ج 2، ص 158.
3. در «ريحانة الادب» ج 3، ص 133، تاريخ وفات او را به نقل از «تحيّة الزّائر» مرحوم نورى سال 257 معيّن نموده است، در صورتى كه آن سال امام عسكرى(ع) در قيد حيات بود و چگونه مى تواند نايب امام زمان در ميان مردم گردد.
4. كامل ابن اثير، حوادث سال 305; تنقيح المقال، ج 2، ص 149; قاموس الرّجال، ج 8، ص 264 - 268 و در اين مدارك مى نويسند كه وى قريب پنجاه سال افتخار نمايندگى از امام را داشته است، در صورتى كه در سال وفات او چهل و پنج سال از آغاز غيبت صغرى مى گذشت و قبل از او پدرش عهده دار مقام نيابت بود.
5. تنقيح المقال، ج 2، ص 308 و غيره.
6. قاموس الرّجال، ج 7، ص 51.
امام زمان(عج) در غيبت صغرى به وسيله چهار سفير مخصوص خود با مردم مسلمان در حال تماس بودند و بسيارى از نيازمندى هاى مردم را از طريق نمايندگان خود برطرف مى نمودند و مشخّصات آنان به قرار زير است:
1- عثمان بن سعيد عمرى (بروزن گرمى) كه منسوب به قبيله «بنى عمرو بن عامر» است و از يازده سالگى افتخار خدمتگزارى به خاندان رسالت را داشت و از اصحاب و ياران امام هادى و حضرت عسكرى(عليهما السلام) به شمار مى رفت و وكيل مخصوص امام عسكرى بود. او آنچنان مورد وثوق و اطمينان امام بود كه حضرت عسكرى درباره وى و فرزندش «محمّد بن عثمان» كه پس از درگذشت پدر افتخار نيابت از مهدى را پيدا نمود، چنين فرمود: «عمرى و فرزند او مورد وثوق من هستند; هرچه از من براى شما نقل كنند حقيقتى است كه از من شنيده اند و نقل مى نمايند; هر دو نفر ثقه و مورد اعتماد من هستند، به سخنان هر دو گوش فرا دهيد و هر دو را اجرا نماييد».(1)
يا مرقبت هاى شديدى كه حضرت عسكرى نسبت به فرزند خود داشت، كمتر كسى را اجازه مى داد كه از حضرت مهدى ديدن كند; وى از افراد مخصوصى بود كه حضرت امام زمان(عج) را در دوران حيات حضرت عسكرى در خانه اش كراراً زيارت كرده بود; شرح زندگى او در كتاب هاى رجال بطور گسترده بيان شده است(2) و تاريخ دقيق درگذشت وى به دست نيامده است.(3)
2- محمّد بن عثمان بند سعيد، فرزند اوّلين سفير و خود او دوميّن سفير و وكيل امام زمان(عليه السلام) است كه زمان امام عسكرى را درك كرده و در حديثى كه قبلا نقل شد، امام عسكرى وى و پدرش را به بهترين وجهى توثيق نموده است. دوران سفارت او طولانى و گسترده تر بود و همواره نامه هاى شيعيان را به حضور امام مى رسانيد و پاسخ كتبى را به آنان باز مى گردانيد; وى در سال 304 و يا 305 در گذشته است.(4)
3- حسين بن روح كه در جامعه آن روز جهان شيعه به عقل و درايت اشتهار داشت و از نزديكان محمّد بن عثمان دوّمين سفير امام و راز دار او بود; وى موضوع سفارت را به فرمان امام به حسين بن روح واگذار نمود و در سال سيصد و بيست و شش درگذشت.(5)
4- على بن محمّد سمرى آخرين سفير امام(عج) است كه امام در نامه اى به خود او نوشته و دستور داده است كه تو آخرين سفير مخصوص من هستى، ديگر نبايد كسى را به جاى خود معرّفى كنى! وى در نيمه شعبان سال سيصد و بيست و نه درگذشت و با درگذشت او باب سفارت خصوصى بسته شد و غيبت كبرى آغاز گرديد(6) و از آن به بعد هرگونه ادّعاى نيابت خاصّه از طرف آن حضرت مردود شناخته شده است.
--------------------------------------------------
1. العمرى و ابنه ثقتان فما اديا اليك عنى فعِنى يؤديان و ما قالاه لك فعنى يقولان، فاسمع لهما و اطعمها فهما الثقتان المأمونان.
2. تنقيح المقال، ج 1، ص 245 - 246; قاموس الرّجال، ج 6، ص 235 - 25; سفينة البحار، ج 2، ص 158.
3. در «ريحانة الادب» ج 3، ص 133، تاريخ وفات او را به نقل از «تحيّة الزّائر» مرحوم نورى سال 257 معيّن نموده است، در صورتى كه آن سال امام عسكرى(ع) در قيد حيات بود و چگونه مى تواند نايب امام زمان در ميان مردم گردد.
4. كامل ابن اثير، حوادث سال 305; تنقيح المقال، ج 2، ص 149; قاموس الرّجال، ج 8، ص 264 - 268 و در اين مدارك مى نويسند كه وى قريب پنجاه سال افتخار نمايندگى از امام را داشته است، در صورتى كه در سال وفات او چهل و پنج سال از آغاز غيبت صغرى مى گذشت و قبل از او پدرش عهده دار مقام نيابت بود.
5. تنقيح المقال، ج 2، ص 308 و غيره.
6. قاموس الرّجال، ج 7، ص 51.
