چهارشنبه، 25 اسفند 1389
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

پرسش :

معناي «مصلحت» چيست و تفاوت آن با «ضرورت» در چيست؟ آيا مصلحت در جامعه اسلامي، با ديگر جوامع تفاوت دارد؟‎


پاسخ :
«مصلحت» به معناي مفيد بودن است و در تفاوت مصلحت با ضرورت، مي‌توان گفت كه هر امر ضروري، ‏مصلحت است، اما هر امر داراي مصلحت، الزاماً ضروري نيست؛ مگر آنكه بالقوّه ضروري باشد. مصلحت گاهي ‏‏«اولويت تعييني» دارد و گاهي «اولويت تفضيلي». در آنجا كه اولويت تعييني است، مصلحت همان ضرورت ‏است و اگر اولويت تفضيلي است، ضرورت نيست؛ يعني مصلحت تام، مستلزم وجوب آن شيء است و ‏مصلحت غير تام، مستلزم استحباب آن. به هر تقدير؛ چيزي كه براي جامعه مصلحت دارد يعني مفيد است، تا ‏آنجا كه ممكن باشد، بايد آن را تحصيل كرد.‏‎ ‎امّا اينكه مصلحت در جامعه اسلامي با مصلحت در جوامع ديگر تفاوت دارد يا نه، جوابش مثبت است. در جوامع ‏ديگر، گاهي كارهايي به عنوان مصلحت صورت مي‌گيرد كه عنوان آن، مصلحت جامعه است، ولي در واقع، ‏مصلحت شخصي زمامداران است و گاهي براي ملّت‌هايشان مصالحي را در نظر مي‌گيرند و آنها را استيفاء ‏مي‌كنند كه مصلحت واقعي آن ملت‌ها نيست؛ زيرا مصلحت آن نيست كه انسان كشور خود را، ملّت خود را، و ‏دولت خود را با غارت و چپاول كشورها و ملّت‌هاي ديگر تقويت يا تغذيه كند. در بسياري از كشورها، اگر چه ‏دولتمردان به سود مردم خود بينديشند و اگر چه به غارت ديگران نپردازند، حداكثر آن است كه مصلحت دنيايي ‏مردم خود را در نظر مي‌گيرند و شعارشان به فرموده قرآن كريم، ”ربّنا اتنا في الدنيا“(1) است؛ فقط سود ‏دنيايي را در نظر مي‌گيرند و روشن است كه اين مصلحت، يك مصلحت ناقص است.‏‎ ‎مصلحت در جامعه اسلامي، مصلحتي است كه هم مربوط به دنياي مردم باشد و هم مربوط به آخرتشان؛ هم ‏حسنه دنيا باشد و هم حسنه آخرت؛ كه خداي سبحان در كتاب خود، شعار جامعه مؤمنان را چنين بيان ‏مي‌كند: ”ومنهم من يقول ربّنا اتنا في الدنيا حسنة وفي الاخرة حسنة وقنا عذاب النار“(2). انسان، حقيقتي ‏نيست كه دنياي او از آخرتش گسيخته باشد و يا اينكه با مردن، از بين برود، بلكه موجودي است كه از جهاني ‏به جهان ديگر سفر مي‌كند: «ولكنكم تنتقلون من دار إلي دار»(3) و آخرتش را عقايد و اخلاق و رفتارِ همين ‏دنيا مي‌سازد: «الدنيا مزرعة الآخرة»(4) و بنابراين، چيزي مصلحت واقعي اوست، كه هم به سود دنيا و هم به ‏نفع آخرت او باشد؛ اگر چيزي به سود دنياي او باشد، ولي به آخرتش آسيب برساند، مصلحت او نيست و ‏وحي الهي كه از مصالح اخروي انسان مانند منافع دنيوي او باخبر است، او را راهنمايي و ترغيب مي‌كند به ‏چيزي كه مصلحت دنيا و آخرت اوست و از چيزي كه ضرر و فساد اخروي را براي او در پي دارد، نهي مي‌كند؛ ‏هر چند به حسب ظاهر، مصالح دنيوي او را در بر داشته باشد. حلال و حرام‌هاي شرعي و بايد و نبايدهاي ‏دين، براي تأمين مصالح دنيوي ـ اخروي انسان است.‏‎ ‎تذكر: تشخيص مصالح دنيائي، گاهي آسان و زماني دشوار است كه با مشورت كارشناسان روشن مي‌گردد؛ ‏اما تشخيص مصالح اخروي، غالباً دشوار است و هرگز بدون استعانت از وحي الهي ميسور نيست؛ البته ‏بخشي از كارها مانند عبادت، ذكر، دعا و انفاق به مستمند، ايثار و نثار و عدل و احسان و انصاف، خارج از بحث ‏است؛ زيرا خطوط كلي امور ياد شده، گذشته از بهره آخرت، مصالح دنيا را نيز تأمين مي‌نمايد و مهم، تشخيص ‏منافع اخرويِ برخي از اشياء، و افعال است كه وضع آنها روشن نيست.‏‎ ‎‏
‏
‏(1) سوره بقره، آيه‎ ‎‏200.‏
‏(2) همان، آيه‎ ‎‏201.‏
‏(3) بحار؛ ج 37، ص 146، ح 36.‏
‏(4) همان؛ ج 67، ص 225 (باب 54).
‏
‏‏مأخذ: ( آیةالله جوادی آملی ، ولايت فقيه ، ص 465 ـ 467)‏
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم