پرسش :
در دين، از سياست، اقتصاد، جامعه‌شناسى، روان‌شناسى و... خبرى نيست. پس بايد روش جديد حكومت كردن را از علوم اجتماعى جديد مانند اقتصاد، جامعه‌شناسى و مديريت استخراج كرد، نه از دين.
پاسخ :
معمارى الهى، همانا كنار هم قرار دادن برهان عقلى و نقلى است. وقتى عقل از حوزهٔ دين بيرون بيايد، مى‌ماند يك سلسله ظواهر الفاظ نقلى. عقل جزء پايه‌هاى خيمهٔ دين است و ادلهٔ نقليه را به نطق در مى‌آورد و خودش كارشناس دين و كاشف ارادهٔ خدا است. چه اينكه اصوليون و فقها گفتند: چيزى را كه عقل به عنوان مصلحت و ضرورت تشخيص داد، اگر كسى آن را انجام نداد، جهنّم مى‌رود؛ يعنى عقل به منزلهٔ روايت معتبر است.
وقتى عقل برهان شرعى شد، هم در بررسى موضوعات مى‌تواند ارادهٔ ذات اقدس إله را كشف كند و هم در تطبيق عناوين كلى بر موضوعات جزئى مى‌تواند راهنماى خوبى باشد و فتواى درست را ارائه كند.
در اسلام از علوم انسانى مانند اقتصاد، جامعه‌شناسى، مديريت و ... فراوان سخن گفته شده است. اما دربارهٔ علوم تجربى بايد بحث كرد. ذات اقدس اله، آن شاخه‌هايى از علوم كه سهل‌التناول بود و انسان با چند سال درس خواندن به آنها مى‌رسيد و با چراغ عقل كه در نهان انسان عاقل، روشن است، ممكن‌الوصول بود، به وحى واگذار نكرد. اما آن چيزهايى را كه انسان با درس خواندن به آنها نمى‌رسد، از طريق وحى بيان كرده است. در قرآن فرموده است محور اصلى حرف ما چيزى است كه شما به آن دسترسى نداريد، نه بالفعل و نه بالقوه «و يزكّيكم و يعلّمكم الكتاب و الحكمة و يعلّمكم ما لم تكونوا تعلمون»(1) يعنى أيّهاالنّاس: ما به واسطهٔ پيغمبر يك چيزهايى را يادتان مى‌دهيم كه نمى‌توانيد ياد بگيريد، نه، نمى‌دانيد: «و يعلمكم ما لم تكونوا تعلمون». بنابراين در ديد عميق، خواجه نصيرها و بوعلى‌ها هم، در قبال پيامبر (صلّى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم) امّى هستند. پيغمبر چيزى مى‌آورد كه اگر همهٔ اين شش ميليارد بشر در حدّ فارابى و بوعلى مى‌بودند، باز عقلشان به آن نمى‌رسيد. تعاليم اين پيامبر (صلّى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم) در علومى همچون اقتصاد و مديريت هم آمده كه با ملاحظه خطوطِ كلى آنها، گفته مى‌شود اقتصاد اسلامى يا مديريت اسلامى اين را مى‌گويد. يعنى برهان عقلى هماهنگ با دليل معتبر نقلى مى‌تواند مديريت و سائر رشته‌ها را كشف كند كه امتثال آنها با قصد قربت عامل ورود به بهشت و ترك عمدى آنها سبب ورود به دوزخ مى‌شود پس همه اين علوم مى‌توانند صبغه اسلامى داشته باشند و معناى اسلامى بودن آنها فقط در جنبه ارزش نيست بلكه به لحاظ دانش هم خواهد بود زيرا عقل برهانى مانند نقل معتبر حجت الهى است.
(1) سورهٔ نساء، آيهٔ 151.
مأخذ: (فصلنامه حكومت اسلامى، شماره 21، ص 67، 68)
معمارى الهى، همانا كنار هم قرار دادن برهان عقلى و نقلى است. وقتى عقل از حوزهٔ دين بيرون بيايد، مى‌ماند يك سلسله ظواهر الفاظ نقلى. عقل جزء پايه‌هاى خيمهٔ دين است و ادلهٔ نقليه را به نطق در مى‌آورد و خودش كارشناس دين و كاشف ارادهٔ خدا است. چه اينكه اصوليون و فقها گفتند: چيزى را كه عقل به عنوان مصلحت و ضرورت تشخيص داد، اگر كسى آن را انجام نداد، جهنّم مى‌رود؛ يعنى عقل به منزلهٔ روايت معتبر است.
وقتى عقل برهان شرعى شد، هم در بررسى موضوعات مى‌تواند ارادهٔ ذات اقدس إله را كشف كند و هم در تطبيق عناوين كلى بر موضوعات جزئى مى‌تواند راهنماى خوبى باشد و فتواى درست را ارائه كند.
در اسلام از علوم انسانى مانند اقتصاد، جامعه‌شناسى، مديريت و ... فراوان سخن گفته شده است. اما دربارهٔ علوم تجربى بايد بحث كرد. ذات اقدس اله، آن شاخه‌هايى از علوم كه سهل‌التناول بود و انسان با چند سال درس خواندن به آنها مى‌رسيد و با چراغ عقل كه در نهان انسان عاقل، روشن است، ممكن‌الوصول بود، به وحى واگذار نكرد. اما آن چيزهايى را كه انسان با درس خواندن به آنها نمى‌رسد، از طريق وحى بيان كرده است. در قرآن فرموده است محور اصلى حرف ما چيزى است كه شما به آن دسترسى نداريد، نه بالفعل و نه بالقوه «و يزكّيكم و يعلّمكم الكتاب و الحكمة و يعلّمكم ما لم تكونوا تعلمون»(1) يعنى أيّهاالنّاس: ما به واسطهٔ پيغمبر يك چيزهايى را يادتان مى‌دهيم كه نمى‌توانيد ياد بگيريد، نه، نمى‌دانيد: «و يعلمكم ما لم تكونوا تعلمون». بنابراين در ديد عميق، خواجه نصيرها و بوعلى‌ها هم، در قبال پيامبر (صلّى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم) امّى هستند. پيغمبر چيزى مى‌آورد كه اگر همهٔ اين شش ميليارد بشر در حدّ فارابى و بوعلى مى‌بودند، باز عقلشان به آن نمى‌رسيد. تعاليم اين پيامبر (صلّى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم) در علومى همچون اقتصاد و مديريت هم آمده كه با ملاحظه خطوطِ كلى آنها، گفته مى‌شود اقتصاد اسلامى يا مديريت اسلامى اين را مى‌گويد. يعنى برهان عقلى هماهنگ با دليل معتبر نقلى مى‌تواند مديريت و سائر رشته‌ها را كشف كند كه امتثال آنها با قصد قربت عامل ورود به بهشت و ترك عمدى آنها سبب ورود به دوزخ مى‌شود پس همه اين علوم مى‌توانند صبغه اسلامى داشته باشند و معناى اسلامى بودن آنها فقط در جنبه ارزش نيست بلكه به لحاظ دانش هم خواهد بود زيرا عقل برهانى مانند نقل معتبر حجت الهى است.
(1) سورهٔ نساء، آيهٔ 151.
مأخذ: (فصلنامه حكومت اسلامى، شماره 21، ص 67، 68)
