پرسش :
مدتي است كه به شدت به بحث روح و روحشناسي و احضار روح علاقمند شده ام و كتاب هايي در اين رابطه مطالعه نموده ام لطفاً برايم بنويسيد از نظر شرعي بايستي درچارچوب خاصي به تحقيق ادامه دهم يا خير؟ در صورت ممكن منابع سالم و مطمئن معرفي نمائيد؟ نظرتان درباره ارتباط با روح يك عالم رباني چيست؟
پاسخ :
مقدمه: قبل از پاسخ گوئي به اين سؤال، از شما مخاطب گرامي تقاضا داريم كه در تصميم گيري خود در اين جهت و علاقه مندي خود نسبت به اين مسير تجديدنظر جدّي بفرمائيد و با بررسي عميق از انگيزه و علاقه خود راه خويش را انتخاب كنيد. چون غالباً اينگونه تصميمات رنگ الهي نداشته و مورد رضايت الهي نمي باشد.
آيا احضار ارواح مجوز شرعي دارد يا خير؟
دفتر آيت الله فاضل لنكراني (دام ظله): احضار ارواح اگر باعث اذيت مرده احضارشده نشود اشكال ندارد.
دفتر آيت الله خامنه اي (دام ظله): اگر موجبات اذيت صاحب روح نشود و غرض عقلاني داشته باشد، اشكال ندارد.
دفتر آيت الله بهجت (دام ظله): اگر تمام شرائط آن (مثل اذيت نرساندن به صاحب روح) رعايت بشود اشكال ندارد؛ ولي به سخن كساني كه اين روزها مدعي چنين كارهائي هستند، اعتباري نيست.[1]
علومي مثل هيپنوتيزم، مانيه تيزم و تله پاتي و احضار ارواح اگرچه علوم مثبتي به نظر مي آيند كه در بسياري از شئون زندگي مورد بهره برداري صحيح قرار مي گيرد، ولي ساحران از آن سوء استفاده مي كرده و مي كنند و براي اغفال و فريب مردم آنها را به كار مي بندند. اگر امروز هم كسي از آنها چنين استفاده اي را در برابرمردم بي خبر كند سحر محسوب خواهد شد (مسلماً سحر از جمله كارهاي حرام است) اين نكته نيز به ثبوت رسيده كه نيروي ارادة انسان، قدرت فراواني دارد و هنگامي كه در پرتو رياضتهاي نفساني قويتر شود كارش به جائي مي رسد كه در موجودات محيط خود تأثير مي گذارد، همانگونه كه مرتاضان بر اثررياضت اقدام به كارهاي خارق العاده مي كنند. از آنجا كه رياضتها گاهي مشروع است و گاهي نامشروع، رياضتهاي مشروع در نفوس پاك نيروي سازنده ايجاد مي كند و رياضتهاي نامشروع نيروي شيطاني، و هر دو ممكن است منشأ خارق عادات گردد كه در اول مثبت و سازنده و در دوم مخرب است؛[2] لذا شما بايد ببينيد از چه كسي در زمينه احضار ارواح، كمك مي گيريد و چه راهي را مي خواهيد طي كنيد (شرعي يا غير شرعي).
با اينكه بعضي از مراجع احضار ارواح را حرام نمي دانند؛ ولي با توضيحي كه در بالا آمد معلوم مي شود، قدم برداشتن در چنين مسيرهائي، كار چندان آساني نخواهد بود؛ زيرا اگر استاد[3] مورد اعتماد نداشته باشيد چه بسا دچار رياضتهاي نامشروع و اذيت و آزار رساندن به ارواح مؤمنين بشويد كه مسلماً نتايج بدي را براي زندگي شما خواهد داشت.
نكته ديگر اينكه هر جايزي در دين مقدس اسلام مورد سفارش نيست مثلاً طلاق يك امر حلال و جايز است و مرد تحت شرائط خاصي مي تواند زن خود را طلاق دهد امّا همين طلاق، مغبوض ترين حلال ها خوانده شده است. حال، درست است كه به دنبال احضار ارواح رفتن طبق نظر بعضي از مراجع، مانع شرعي ندارد ولي اولاً با قيد اينكه اذيت به روح حاضر شده نشود[4] كه هيچ تضميني نسبت به اين امر براي احضاركننده وجود ندارد) و ثانياً منجر به كشف اسرار مردم نگردد[5] (يعني بالاخره يك لازمه حرامي به همراه نداشته باشد) ثالثاً اسلام به اخبار و مطالب حاصل از اين طريق و وقعي نمي نهد و احكام شرعي و دستورات اجتماعي خود را بر پايه اين گونه اطلاعات بنا نمي كند. رابعاً: اين نوع كارها در مسير تكامل و رشد انسان به سوي خدا نيست كه اگر چنين بود، در قرآن و روايات به عمل به آن سفارش مي شد. ولي هيچ آيه يا روايتي نمي يابي كه سفارش به يادگيري علم احضار ارواح شده باشد، بلكه همانطور كه گذشت اگر از آن استفاده هاي سوء بشود تحت سحر رفته و حرام يقيني خواهد بود.
درباره ارتباط با روح علماي رباني نيز مي توان گفت در صورت اذيت نشدن ايشان، بستگي به هدف از اين كار دارد؛ اگر مثلاً براي رفع يك مشكل علمي باشد، مفيد خواهد بود ولي اگر براي بدست آوردن اسرار مردم يا علومي كه به خاطر مصلحتي بايد مخفي باشد، انجام گيرد و يا بدون قصد عقلائي اين كار صورت گيرد مسلماً مفيد نخواهد بود.
نتيجه گيري: انسان مي تواند در مسير كمال افتد تا بدانجا كه به خدا برسد، و خداوند در مسيري كه به سوي او طي مي كند گاهي توانائي هائي را عطا مي فرمايد مثلاً به شخص طي الارض و... عطا مي فرمايد: و اين در صورتي است كه شخص براي اين چيزها در مسير سير الهي قرار نگرفته باشد بلكه صرفاً براي خدا و به سوي او حركت كند. حال بايد ديد كسب توانائي بر احضار ارواح به چه هدف و انگيزه صورت مي گيرد، اگر انگيزه الهي است كه هيچ! و اگر انگيزه شيطاني ما را به اين راه دعوت مي كند ديگر طي اين مسير موجب كمال واقعي نخواهد بود بلكه سبب انحطاط را فراهم مي نمايد.
منابع براي مطالعه بيشتر:
1. حسين الماسيان، قواي نامرئي در بيان علوم؛ انتشارات گوتنبرگ، ص 103.
2. فريد وجدي، دائرة المعارف القرن العشرين، دارالمعرفة، بيروت، لبنان، ج 4، ص 387.
3. بيست پاسخ از هيئت تحريريه مؤسسه در راه حق، در راه حق، 1360، ص 151.
4. مكارم شيرازي، تفسير نمونه، دارالكتب الاسلاميه، ج 1، ص 382.
قال امام باقر ـ عليه السلام ـ :
الكمال كل الكمال: التفقه في الدّين و الصبر علي النائبة و تقدير المعيشة
برترين كمالات عبارتست از: آگاهي و شناخت نسبت به دين، تحمّل سختيها و ناگواريها، تنظيم زندگي.
تحف العقول، كلمات قصار امام باقر ـ عليه السلام ـ
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . همه اين مطالب استفتاء شفاهي از دفاتر اين آيات عظام مي باشد.
[2] . مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، دارالكتب الاسلاميه، ج 1، ص 382.
[3] . بيست پاسخ از هيئت تحريريه مؤسسه در راه حق، ص 152.
[4] . برگرفته از استفتائات شفاهي گذشته.
[5] . برگرفته از كتاب بيست پاسخ از هيئت تحريريه مؤسسه در راه حق، ص 151.
مقدمه: قبل از پاسخ گوئي به اين سؤال، از شما مخاطب گرامي تقاضا داريم كه در تصميم گيري خود در اين جهت و علاقه مندي خود نسبت به اين مسير تجديدنظر جدّي بفرمائيد و با بررسي عميق از انگيزه و علاقه خود راه خويش را انتخاب كنيد. چون غالباً اينگونه تصميمات رنگ الهي نداشته و مورد رضايت الهي نمي باشد.
آيا احضار ارواح مجوز شرعي دارد يا خير؟
دفتر آيت الله فاضل لنكراني (دام ظله): احضار ارواح اگر باعث اذيت مرده احضارشده نشود اشكال ندارد.
دفتر آيت الله خامنه اي (دام ظله): اگر موجبات اذيت صاحب روح نشود و غرض عقلاني داشته باشد، اشكال ندارد.
دفتر آيت الله بهجت (دام ظله): اگر تمام شرائط آن (مثل اذيت نرساندن به صاحب روح) رعايت بشود اشكال ندارد؛ ولي به سخن كساني كه اين روزها مدعي چنين كارهائي هستند، اعتباري نيست.[1]
علومي مثل هيپنوتيزم، مانيه تيزم و تله پاتي و احضار ارواح اگرچه علوم مثبتي به نظر مي آيند كه در بسياري از شئون زندگي مورد بهره برداري صحيح قرار مي گيرد، ولي ساحران از آن سوء استفاده مي كرده و مي كنند و براي اغفال و فريب مردم آنها را به كار مي بندند. اگر امروز هم كسي از آنها چنين استفاده اي را در برابرمردم بي خبر كند سحر محسوب خواهد شد (مسلماً سحر از جمله كارهاي حرام است) اين نكته نيز به ثبوت رسيده كه نيروي ارادة انسان، قدرت فراواني دارد و هنگامي كه در پرتو رياضتهاي نفساني قويتر شود كارش به جائي مي رسد كه در موجودات محيط خود تأثير مي گذارد، همانگونه كه مرتاضان بر اثررياضت اقدام به كارهاي خارق العاده مي كنند. از آنجا كه رياضتها گاهي مشروع است و گاهي نامشروع، رياضتهاي مشروع در نفوس پاك نيروي سازنده ايجاد مي كند و رياضتهاي نامشروع نيروي شيطاني، و هر دو ممكن است منشأ خارق عادات گردد كه در اول مثبت و سازنده و در دوم مخرب است؛[2] لذا شما بايد ببينيد از چه كسي در زمينه احضار ارواح، كمك مي گيريد و چه راهي را مي خواهيد طي كنيد (شرعي يا غير شرعي).
با اينكه بعضي از مراجع احضار ارواح را حرام نمي دانند؛ ولي با توضيحي كه در بالا آمد معلوم مي شود، قدم برداشتن در چنين مسيرهائي، كار چندان آساني نخواهد بود؛ زيرا اگر استاد[3] مورد اعتماد نداشته باشيد چه بسا دچار رياضتهاي نامشروع و اذيت و آزار رساندن به ارواح مؤمنين بشويد كه مسلماً نتايج بدي را براي زندگي شما خواهد داشت.
نكته ديگر اينكه هر جايزي در دين مقدس اسلام مورد سفارش نيست مثلاً طلاق يك امر حلال و جايز است و مرد تحت شرائط خاصي مي تواند زن خود را طلاق دهد امّا همين طلاق، مغبوض ترين حلال ها خوانده شده است. حال، درست است كه به دنبال احضار ارواح رفتن طبق نظر بعضي از مراجع، مانع شرعي ندارد ولي اولاً با قيد اينكه اذيت به روح حاضر شده نشود[4] كه هيچ تضميني نسبت به اين امر براي احضاركننده وجود ندارد) و ثانياً منجر به كشف اسرار مردم نگردد[5] (يعني بالاخره يك لازمه حرامي به همراه نداشته باشد) ثالثاً اسلام به اخبار و مطالب حاصل از اين طريق و وقعي نمي نهد و احكام شرعي و دستورات اجتماعي خود را بر پايه اين گونه اطلاعات بنا نمي كند. رابعاً: اين نوع كارها در مسير تكامل و رشد انسان به سوي خدا نيست كه اگر چنين بود، در قرآن و روايات به عمل به آن سفارش مي شد. ولي هيچ آيه يا روايتي نمي يابي كه سفارش به يادگيري علم احضار ارواح شده باشد، بلكه همانطور كه گذشت اگر از آن استفاده هاي سوء بشود تحت سحر رفته و حرام يقيني خواهد بود.
درباره ارتباط با روح علماي رباني نيز مي توان گفت در صورت اذيت نشدن ايشان، بستگي به هدف از اين كار دارد؛ اگر مثلاً براي رفع يك مشكل علمي باشد، مفيد خواهد بود ولي اگر براي بدست آوردن اسرار مردم يا علومي كه به خاطر مصلحتي بايد مخفي باشد، انجام گيرد و يا بدون قصد عقلائي اين كار صورت گيرد مسلماً مفيد نخواهد بود.
نتيجه گيري: انسان مي تواند در مسير كمال افتد تا بدانجا كه به خدا برسد، و خداوند در مسيري كه به سوي او طي مي كند گاهي توانائي هائي را عطا مي فرمايد مثلاً به شخص طي الارض و... عطا مي فرمايد: و اين در صورتي است كه شخص براي اين چيزها در مسير سير الهي قرار نگرفته باشد بلكه صرفاً براي خدا و به سوي او حركت كند. حال بايد ديد كسب توانائي بر احضار ارواح به چه هدف و انگيزه صورت مي گيرد، اگر انگيزه الهي است كه هيچ! و اگر انگيزه شيطاني ما را به اين راه دعوت مي كند ديگر طي اين مسير موجب كمال واقعي نخواهد بود بلكه سبب انحطاط را فراهم مي نمايد.
منابع براي مطالعه بيشتر:
1. حسين الماسيان، قواي نامرئي در بيان علوم؛ انتشارات گوتنبرگ، ص 103.
2. فريد وجدي، دائرة المعارف القرن العشرين، دارالمعرفة، بيروت، لبنان، ج 4، ص 387.
3. بيست پاسخ از هيئت تحريريه مؤسسه در راه حق، در راه حق، 1360، ص 151.
4. مكارم شيرازي، تفسير نمونه، دارالكتب الاسلاميه، ج 1، ص 382.
قال امام باقر ـ عليه السلام ـ :
الكمال كل الكمال: التفقه في الدّين و الصبر علي النائبة و تقدير المعيشة
برترين كمالات عبارتست از: آگاهي و شناخت نسبت به دين، تحمّل سختيها و ناگواريها، تنظيم زندگي.
تحف العقول، كلمات قصار امام باقر ـ عليه السلام ـ
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . همه اين مطالب استفتاء شفاهي از دفاتر اين آيات عظام مي باشد.
[2] . مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، دارالكتب الاسلاميه، ج 1، ص 382.
[3] . بيست پاسخ از هيئت تحريريه مؤسسه در راه حق، ص 152.
[4] . برگرفته از استفتائات شفاهي گذشته.
[5] . برگرفته از كتاب بيست پاسخ از هيئت تحريريه مؤسسه در راه حق، ص 151.
