پرسش :
رؤياي صادقانه چه علائمي دارد؟ و براي چه افرادي حجت است، و آن هم تا چه حدود؟
پاسخ :
خوابيدن و خواب ديدن، يكي از اسرار عجيب خلقت است، و در قرآن كريم و احاديث رسول اكرم و ائمه معصومينعليهم السلام هم در مورد رؤيا مطالب زيادي هست كه حقانيت رؤيا را ثابت ميكنند.(1) مرحوم علامه طباطبائي در تفسير الميزان ميگويد: سه عالم وجود دارد؛ عالم طبيعت، عالم مثال، عالم عقل. روح انسان به خاطر تجرّدي كه دارد، در خواب با آن دو عالم (عالم مثال و عقل) ارتباط پيدا ميكند و به ميزان استعداد و امكان، حقايقي را درك ميكند. اگر روح كامل باشد، در فضاي صاف، حقايق را درك ميكند و اگر در كمال به آخرين درجه نرسيده باشد، حقايق را در قالبهاي ديگر ميبيند. همانطور كه در بيداري، شجاعت را در شير و حيله را در روباه و بلندي را در كوه ميبينيم، در خواب، علم را در قالب نور، ازدواج را در قالب لباس و جهل و ناداني را به صورت تاريكي مشاهده ميكنيم.
ما نتيجه مقدمه را با ذكر مثالهايي بيان ميكنيم، كساني كه خواب ميبينند چند دستهاند: دسته اول كساني كه روح كامل و مجردي دارند، و بعد از خواب رفتن حواس، با عالم عقل مرتبط شده و حقايقي را صاف و روشن از دنياي ديگر دريافت ميكنند. (نظير تلويزيونهاي سالم با آنتنهاي مخصوص جهت دار كه بر فراز قلهها و بلنديها امواج ماهوارهاي را از نقاط دور دست ميگيرد) اينگونه خوابها كه دريافت مستقيم و صاف است نيازي به تعبير ندارد.
دسته دوم: خواب كساني است كه داراي روح متوسط هستند، كه در عالم رؤيا حقايق را ناصاف و همراه با برفك و تشبيه و تخيل دريافت ميكنند (كه بايد مفسّري در كنار دستگاه گيرنده ماجراي فيلم را به دور از برفكها توضيح دهد و به عبارتي عالِمي آن خواب را تعبير كند)
دسته سوم: خواب كساني است كه روح آنها به قدري متلاطم و ناموزون است كه خواب آنها مفهومي ندارد. (چنان كه آشنايان با فيلم هم، از صحنه هاي مختلف و پر برفك تلويزيوني، چيزي سر در نميآورند) اين نوع رؤياها قابل تعبير نيستند، كه در قرآن به اصغاث احلام (خوابهاي آشفته) تعبير شده است.(2)
علامات رؤياهاي صادقانه
كسي كه ميخواهد با دليل و علامت صحيح از درستي خواب خود آگاه شود اموري را بايد رعايت كند از جمله اين كه 1ـ وضو داشته باشد؛ 2ـ بر پهلوي راست بخوابد؛ 3ـ در هنگام خواب خداوند متعال را ياد كند؛ 4ـ شكمش نه زياد پر شده باشد و نه گرسنه باشد.(3)
همچنين اموري كه احتمال صادق بودن رؤيا را تقويت ميكند از اين قرارند:
1ـ خواب، در ثلث آخر شب ديده شود، كه آن وقت نزول ملائكه است.(4)
2ـ خواب در حالت جنب و بيوضويي ديده نشده باشد.(5)
در حديثي از رسول اللّهصلي الله عليه وآله چنين نقل شده: "الرؤيا ثلاثة: بُشْري مِنَ اللّهِ، تَحرينٌ مِن الشيطانِ، و الذي يَحدِثَ به الانسانُ نَفسَه فَيراهُ في مَنامه" يعني خواب بر سه قسم است: يا بشارتي از سوي خداوند است، يا غم و اندوهي از طرف شيطان است و يا مشكلات روزمره انسان است كه در خواب آن را ميبيند.(6) خواب صادق از 2 قسم آخري نميباشد.
پاسخ قسمت دوم براي چه كساني رؤيا حجت است؟
براي افرادي حجت ميباشد كه در حالت بيداري از عالم طبيعت منزّهند(7) و از اولياي الهي ميباشند، و راه معصيت و گناه را نميپويند. و چون خود را در عالم طبيعت مشغول نكردهاند و به عالم مثال دست يافتهاند، خوابهاي آنها صادق و همچنين حجت براي آنها ميشود. مانند خواب حضرت ابراهيمعليه السلام كه مأمور ميشود تا اسماعيلعليه السلام را ذبح كند.(8)
حدود حجت رؤيا
رؤيا در مورد ما انسانها كه معصوم نيستيم در صورتي حجّت است كه بدانيم از نوع رؤياهاي صادق است و افرادي كه كارشناس اين فن هستند، حجيت رؤيا را تأييد كنند. اما به هر حال بايد دانست كه رؤيا امري قائم به شخص (بيننده خواب) ميباشد و نميتوان آن را در مورد ديگران تعميم داد.
خلاصه بحث
رؤيا از مسائل پيچيده خلقت است، كه خداوند متعال به وسيله آن عنايتهايي را شامل حال انسان ميسازد.و از جمله علامات رؤياي صادق عبارت است از اين كه خواب در ثلث آخر شب ديده شود، و اضغاث احلام (خوابهاي پريشاني كه بخاطر آشفتگيهاي روزانه، آرزوهاي طولاني، مشاجرات و ترسهاي روزانه و ... ديده ميشوند) نباشد، و با شكم پر و بدون طهارت ديده نشده باشد. و براي اولياي الهي ميتواند تا حدود زيادي حجت باشد.
منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ تفسير نمونه، سوره يوسف، آيه 4.
2ـ تعبير خواب ابن سيرين و دانيال.
پي نوشت ها:
1) از جمله آن روايات: قال رسول اللّه(ص): «اِنّ الرويا الصادقه جزء من سبعين جزء من النبوة» رؤياي صادقانه و حقايقي كه از آن راه الهام ميشود ارزش يك جزء از هفتاد جز نبوت دارد، بحارالانوار، ج 14، ص 435.
2) محسن قرائتي، تفسير نور (قم، مركز فرهنگي درسهايي از قرآن، 1378) ج 6، ص 23.
3) ابوالفضل جيش بن ابراهيم تفسيلي، تعبير خواب كامل (مترجم: عبدالله موسوي، ايران، انتشارات فؤاد، 1378) ص 5.
4) علامه محمد باقر مجلسي، حلية المتقين (قم، انتشارات هجرت، 1373) ص 246.
5) ابوالفضل جيش بن ابراهيم تفسيلي، تعبير خواب، همان.
6) محسن قرائتي، تفسير نور (قم، مركز فرهنگي درسهايي از قرآن، 1378) ج 6، ص 23.
7) عبدالله جوادي آملي، تفسير موضوعي قرآن (مركز نشر فرهنگي رجاء چاپ اول) ج 7، ص 113.
8) صافات: 109ـ100.
خوابيدن و خواب ديدن، يكي از اسرار عجيب خلقت است، و در قرآن كريم و احاديث رسول اكرم و ائمه معصومينعليهم السلام هم در مورد رؤيا مطالب زيادي هست كه حقانيت رؤيا را ثابت ميكنند.(1) مرحوم علامه طباطبائي در تفسير الميزان ميگويد: سه عالم وجود دارد؛ عالم طبيعت، عالم مثال، عالم عقل. روح انسان به خاطر تجرّدي كه دارد، در خواب با آن دو عالم (عالم مثال و عقل) ارتباط پيدا ميكند و به ميزان استعداد و امكان، حقايقي را درك ميكند. اگر روح كامل باشد، در فضاي صاف، حقايق را درك ميكند و اگر در كمال به آخرين درجه نرسيده باشد، حقايق را در قالبهاي ديگر ميبيند. همانطور كه در بيداري، شجاعت را در شير و حيله را در روباه و بلندي را در كوه ميبينيم، در خواب، علم را در قالب نور، ازدواج را در قالب لباس و جهل و ناداني را به صورت تاريكي مشاهده ميكنيم.
ما نتيجه مقدمه را با ذكر مثالهايي بيان ميكنيم، كساني كه خواب ميبينند چند دستهاند: دسته اول كساني كه روح كامل و مجردي دارند، و بعد از خواب رفتن حواس، با عالم عقل مرتبط شده و حقايقي را صاف و روشن از دنياي ديگر دريافت ميكنند. (نظير تلويزيونهاي سالم با آنتنهاي مخصوص جهت دار كه بر فراز قلهها و بلنديها امواج ماهوارهاي را از نقاط دور دست ميگيرد) اينگونه خوابها كه دريافت مستقيم و صاف است نيازي به تعبير ندارد.
دسته دوم: خواب كساني است كه داراي روح متوسط هستند، كه در عالم رؤيا حقايق را ناصاف و همراه با برفك و تشبيه و تخيل دريافت ميكنند (كه بايد مفسّري در كنار دستگاه گيرنده ماجراي فيلم را به دور از برفكها توضيح دهد و به عبارتي عالِمي آن خواب را تعبير كند)
دسته سوم: خواب كساني است كه روح آنها به قدري متلاطم و ناموزون است كه خواب آنها مفهومي ندارد. (چنان كه آشنايان با فيلم هم، از صحنه هاي مختلف و پر برفك تلويزيوني، چيزي سر در نميآورند) اين نوع رؤياها قابل تعبير نيستند، كه در قرآن به اصغاث احلام (خوابهاي آشفته) تعبير شده است.(2)
علامات رؤياهاي صادقانه
كسي كه ميخواهد با دليل و علامت صحيح از درستي خواب خود آگاه شود اموري را بايد رعايت كند از جمله اين كه 1ـ وضو داشته باشد؛ 2ـ بر پهلوي راست بخوابد؛ 3ـ در هنگام خواب خداوند متعال را ياد كند؛ 4ـ شكمش نه زياد پر شده باشد و نه گرسنه باشد.(3)
همچنين اموري كه احتمال صادق بودن رؤيا را تقويت ميكند از اين قرارند:
1ـ خواب، در ثلث آخر شب ديده شود، كه آن وقت نزول ملائكه است.(4)
2ـ خواب در حالت جنب و بيوضويي ديده نشده باشد.(5)
در حديثي از رسول اللّهصلي الله عليه وآله چنين نقل شده: "الرؤيا ثلاثة: بُشْري مِنَ اللّهِ، تَحرينٌ مِن الشيطانِ، و الذي يَحدِثَ به الانسانُ نَفسَه فَيراهُ في مَنامه" يعني خواب بر سه قسم است: يا بشارتي از سوي خداوند است، يا غم و اندوهي از طرف شيطان است و يا مشكلات روزمره انسان است كه در خواب آن را ميبيند.(6) خواب صادق از 2 قسم آخري نميباشد.
پاسخ قسمت دوم براي چه كساني رؤيا حجت است؟
براي افرادي حجت ميباشد كه در حالت بيداري از عالم طبيعت منزّهند(7) و از اولياي الهي ميباشند، و راه معصيت و گناه را نميپويند. و چون خود را در عالم طبيعت مشغول نكردهاند و به عالم مثال دست يافتهاند، خوابهاي آنها صادق و همچنين حجت براي آنها ميشود. مانند خواب حضرت ابراهيمعليه السلام كه مأمور ميشود تا اسماعيلعليه السلام را ذبح كند.(8)
حدود حجت رؤيا
رؤيا در مورد ما انسانها كه معصوم نيستيم در صورتي حجّت است كه بدانيم از نوع رؤياهاي صادق است و افرادي كه كارشناس اين فن هستند، حجيت رؤيا را تأييد كنند. اما به هر حال بايد دانست كه رؤيا امري قائم به شخص (بيننده خواب) ميباشد و نميتوان آن را در مورد ديگران تعميم داد.
خلاصه بحث
رؤيا از مسائل پيچيده خلقت است، كه خداوند متعال به وسيله آن عنايتهايي را شامل حال انسان ميسازد.و از جمله علامات رؤياي صادق عبارت است از اين كه خواب در ثلث آخر شب ديده شود، و اضغاث احلام (خوابهاي پريشاني كه بخاطر آشفتگيهاي روزانه، آرزوهاي طولاني، مشاجرات و ترسهاي روزانه و ... ديده ميشوند) نباشد، و با شكم پر و بدون طهارت ديده نشده باشد. و براي اولياي الهي ميتواند تا حدود زيادي حجت باشد.
منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ تفسير نمونه، سوره يوسف، آيه 4.
2ـ تعبير خواب ابن سيرين و دانيال.
پي نوشت ها:
1) از جمله آن روايات: قال رسول اللّه(ص): «اِنّ الرويا الصادقه جزء من سبعين جزء من النبوة» رؤياي صادقانه و حقايقي كه از آن راه الهام ميشود ارزش يك جزء از هفتاد جز نبوت دارد، بحارالانوار، ج 14، ص 435.
2) محسن قرائتي، تفسير نور (قم، مركز فرهنگي درسهايي از قرآن، 1378) ج 6، ص 23.
3) ابوالفضل جيش بن ابراهيم تفسيلي، تعبير خواب كامل (مترجم: عبدالله موسوي، ايران، انتشارات فؤاد، 1378) ص 5.
4) علامه محمد باقر مجلسي، حلية المتقين (قم، انتشارات هجرت، 1373) ص 246.
5) ابوالفضل جيش بن ابراهيم تفسيلي، تعبير خواب، همان.
6) محسن قرائتي، تفسير نور (قم، مركز فرهنگي درسهايي از قرآن، 1378) ج 6، ص 23.
7) عبدالله جوادي آملي، تفسير موضوعي قرآن (مركز نشر فرهنگي رجاء چاپ اول) ج 7، ص 113.
8) صافات: 109ـ100.
