پرسش :

فرق سوره‎هاي مكي با مدني چيست؟

پاسخ :
براي سوره‎هاي قرآن تقسيمات مختلفي ذكر گرديده است. از جمله اين‎كه سوره‎هاي قرآن را به دو دسته مكي و مدني تقسيم كرده‎اند زيرا قرآن در مدت 23 سال نازل گرديده و نزول قرآن از مكه آغاز گرديده و در مدينه به پايان رسيده است.
تفاوت سوره‎هاي مكي و مدني را در دو جهت مي‎توان بررسي كرد:
1. از جهت مكان و زمان نزول.
2. از نظر معني و محتوي.
از جهت مكان و زمان نزول سه نظريه وجود دارد:
1. آيات و سوره‎هائي كه قبل از هجرت نازل شده مكي و آياتي كه پس از هجرت نازل شده مدني خوانده مي‎شود.
2. آيات و سوره‎هائي كه اول آنها با "يا ايها الناس" شروع مكي و آياتي كه‎با "يا ايها الذين آمنو" نازل شده مدني مي‎باشند.
3. مكي و مدني بودن سوره‎هاي قرآن مربوط به شهر مكه و شهر مدينه است. يعني آن‎چه كه در مكه نازل شده مكي و آياتي كه در مدينه نازل شده‎اند مدني نام دارند.
از ميان اين سه نظريه، كامل‎ترين و بهترين نظر، همان نظر اول است و دو نظر ديگر قابل قبول نيست. زيرا سوره حج با «ايها الذين آمنو» شروع شده ولي بخلاف نظريه دوم مكّي است و مدني نيست و نظريه سوم نيز قابل قبول نيست. چون ما آياتي داريم كه در بين مكه و مدينه نازل شده‎اند.
و امّا تفاوت اين‎سوره‎ها از نظر محتوي و معني بدين قرار است كه هر دسته از اين سوره‎ها داراي ويژگي‎ها و اصول كلي متفاوت با سه دسته ديگر است.
الف: اصول كلي ويژگي‎هاي سوره‎هاي مكي عبارتند از:
1. دعوت به توحيد و ايمان به خداي يگانه.
2. دعوت به نبوت و پيروي از پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ و انبياء الهي و كتاب‎هاي آنان.
3. ايمان به معاد و روز رستاخيز و بيان اوصاف بهشت و دوزخ.
4. اعتقاد به فرشتگان الهي.
5. اين سوره‎ها بطور عموم كوتاه هستند.
ب: و امّا اصول كلي در ويژگي‎هاي سوره‎هاي مدني عبارتند از:
چون بعد از گسترش اسلام و جامعه اسلامي نازل شده‎اند بيشتر مطالب آنها در مورد تشكيلات اجتماعي و قوانين حقوقي و احكام شرعي و نيز امور داخلي و خارجي مي‎باشد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. طالقاني، دکتر سيد عبدالوهاب، علوم قرآن و فهرست منابع.
2. خراساني، حاج شيخ حسين، اسلام در پرتو تشيع.
3. ميرمحمدي زرندي، سيد ابوالفضل، تاريخ و علوم قرآن.