پرسش :

قرآن داراي چند سوره مي­باشد؟

پاسخ :
تعداد سوره­هاي قرآن: به اجماع تمام مسلمانان و اهل فني که نظرشان قابل توجه مي باشد قرآن 114 سوره دارد.[1] اما اينکه اختلاف­هايي در تعداد سوره­ها در بين بعضي صحابي پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ديده مي­شود بيشتر به اين بر مي­گردد که مثلاً: سوره فيل و قريش يک سوره­اند يا دو سوره و يا اينکه؛ سوره توبه و انفال دو سوره مجزّا هستند يا يک سوره محسوب مي­شوند.
و اين اختلاف در تعداد سوره­ها به تحريف قرآن بر نمي­گردد. و موجب ثبوت آن نمي­شود. بعضي از صحابه در مصحف خود سوره حمد را نياورده­اند. به اين دليل که نوشتن سوره­ها در يک کتاب به خاطر حفظ آن از نابودي بوده ولي سوره فاتحه به خاطر اشتهار بين مسلمين از اين آفت مصون مي­باشد، فلذا اين سوره را در مصحف خود نياورده اند.
يا بعضي­ها دو دعاي قنوت را که به «خلع» و «حفر» معروف بودند اشتباهاً به عنوان سوره در مصحف خود آورده بودند.[2]
اما امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ گاه با کلام خويش و گاه با تقرير و سکوت خود بر صحت قرآن فعلي تأکيد مي­کردند و همه را به آن ارجاع مي­دادند.
چنانکه نقل شده: در زمان عثمان، طلحه از امام علي ـ عليه السلام ـ درخواست کرد تا قرآني را که آن حضرت گردآوري کرده بود (و تأويل تفسير و ناسخ و منسوخ آن و ديگر علوم را در آن آورده بودند)، ارائه دهند، حضرت از اين کار امتناع ورزيده و مي­فرمايد: آيا اين قرآن که امروزه در دست مردم است، تماماً قرآن است يا غير قرآن نيز داخل آن شده است؟ طلحه در جواب گفت: البته تمام آن قرآن است.[3]
حضرت علي ـ عليه السلام ـ با اين بيان و بيانات ديگر خود بر صحت قرآن موجود مهر تأييد گذاشته و بر قرآن بودن آن تأکيد مي­کند.
سوره به معني مرتبه ي بلند است. مرحوم طبرسي مي افزايد: سوره از سور النباء گرفته شده است... هر سوره از قرآن به مثابهِ درجه­ي بلند هر منزل عالي است كه قاري قرآن از يكي به ديگري بالا مي رود تا به آخر قرآن برسد. راغب گفته است: علّت اين تسميه آن است كه سوره مانند حصار بلند، قرآن را احاطه كرده و يا منزلتي مانند منازل ماه است. اين سخن كاملا صحيح است; چه اين كه رواياتي آن را تأييد مي­كند. در اصول كافي، كتاب فضل القرآن، در ضمن حديثي از موسي ابن جعفر ـ عليه السلام ـ چنين نقل شده است: «فَاِن درجات الجنة علي قدر آيات القرآن يُقال لَهُ اقرءْ و ارقَ; مراتب و درجات بهشت به عدد آيات قرآن است; به او گفته مي شود بخوان و بالا برو. پس مي خواند و بالا مي رود». و نيز از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده كه هر كه سوره اي از قرآن را فراموش كند، در صورتي نيكو و درجه اي عالي در بهشت، براي او ممثّل مي شود، چون آن را بيند گويد: تو چيستي و چه زيبايي؟! اي كاش براي من بودي! مي گويد: مرا نمي شناسي؟ من فلان سوره هستم. اگر فراموش نمي كردي، به اين جايت بالا مي بردم.[4]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ سيوطي، جلال الدين، الاتقان في علوم القرآن، ج1.
2ـ طبرسي، امين الاسلام، مجمع البيان، جلد 8، ص 406.
3ـ راميار، تاريخ قرآن، مؤسسه انتشارات اميركبير، چاپ دوّم، ص580 الي 582.
4ـ حجتي، سيد محمد باقر، تاريخ قرآن كريم، دفتر نشر فرهنگ اسلام، چاپ هفتم، ص109ـ 107.
5ـ معرفت، محمد هادي، التمهيد في علوم القرآن، پژوهشي پيرامون آخرين کتاب الهي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . سيوطي، جلال الدين، الاتقان في علوم القرآن، مؤسسه الکتب الثقافيه، الطبعه الاولي، ج1، ص177.
[2] . ر.ک: الاتقان، همان، ص178؛ و معرفت، محمد هادي، التمهيد في علوم القرآن، موسسه نشر اسلامي، ج1، ص383.
[3] . ر.ک: معرفت، محمد هادي، علوم قرآني، همان، ص123؛ و ر.ک: مظلومي، رجبعلي، پژوهشي پيرامون آخرين کتاب الهي، نشر آفاق، چاپ اول، بهار 1360، ص81 .
[4] . قرشي، اكبر، قاموس قرآن، جلد 3، ص 51، (ماده ي سوره).