پرسش :

درباره دلیل تیمم و فایده آن برایم توضیح دهید؟

پاسخ :
«فلم تجدوا ماء فتیمموا صعیداً طیباً» ؛ «[اگر] آب [برای غسل یا وضو] نیابید، با خاک پاکی تیمم کنید».
«تیمم» در لغت به معنای قصد و اراده کردن است و در اصطلاح فقه «عملی است که در شرایط خاص، جایگزین وضو و غسل می شود».
تیمم به این صورت انجام می گیرد: ابتدا کف دو دست را بر چیزی که تیمم بر آن جایز است می زنیم سپس هر دو دست را بر تمام پیشانی و دو طرف آن- از جایی که موی سر می روید- تا روی ابروها و بالای بینی می کشیم. بعد با کف دست چپ، بر تمام پشت دست راست- از مچ تا سرانگشتان- و در آخر کف دست راست را بر تمام پشت دست چپ می کشیم(انگشتان هم جزو کف دست است).

تیمم دو فایده و فلسفه مهم دارد:
1- فایده بهداشتی:
خاک به جهت داشتن باکتری های فراوان، می تواند آلودگی ها را از بین ببرد. این باکتری ها معمولاً در سطح زمین- که از هوا و نور آفتاب بهتر استفاده می کنند- فراوانند. از این نظر خاک می تواند تا حدودی جانشین آب شود. با این تفاوت که آب حلال است ؛یعنی، میکروب ها را حل کرده و با خود می برد؛ ولی خاک میکروب کش است و خاکی این اثر بخشی را دارد که کاملاً پاک باشد. از این رو قرآن از آن به «طیب» تعبیر کرده است.

2- فایده اخلاقی:
تیمم یکی از عبادات است؛ زیرا انسان پیشانی خود را- که شریف ترین عضو او است- با دستی که بر خاک زده ، لمس می کند تا فروتنی و تواضع خود را در پیشگاه خداوند متعال آشکار سازد و به دنبال این کار متوجه نماز و یا سایر عباداتی شود که در آن وضو و غسل شرط است. به این ترتیب تیمم در پرورش روح تواضع و عبودیت و شکر گزاری در بندگان اثر دارد.
تیمم بر دو نوع است: تیمم بدل از وضو و تیمم بدل از غسل . کسی که وظیفه اش تیمم است تا هنگامی که عذر او باقی است می تواند تمام کارهایی را که با وضو و غسل انجام می دهد با تیمم به جا آورد. اگر یکی از امور باطل کننده وضو از او سر بزند تیممش باطل می شود. باید دانست که تیمم تنها بر زمین و هر چه که این عنوان بر آن صدق می کند(خاک، ریگ، کلوخ، سنگ مرمر وسایر اقسام سنگ ها) جایز است