پرسش :

درباره خمس و اهمیت آن توضیح دهید؟

پاسخ :
« و اعلموا انما غنتم من شیء فان لله خمسه و للرسول ولذی القربی و الیتامی و المساکین و ابن السبیل»؛ « و بدانید که هر چه غنیمت گرفتید، یک پنجم آن برای خدا و رسول و از آن خویشاوندان [او] و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان است».
« خمس» در لغت به معنای پنج یک می باشد و در اصطلاح فقه عبارت است از: « پرداخت یک پنجم در آمدی که از راه زراعت، صنعت، تجارت، پژوهش و یا از طریق کارگری و کارمندی در مؤسسات گوناگون، به دست می آید. خمس به امام (ع) و سادات اختصاص می یابد و باید آن را در عصر غیبت به فقیه جامع شرایط داد».
شارع مقدس به صاحب مال، فرصت داده چنان چه تا یک سال، آن را در مؤونه و نیازهای خود و خانواده استفاده نکند و تمام و یا مقداری از آن تا پایان سال زیاد بیاید، خمس آن را بپردازد.
آیه خمس، در عصر رسالت، نازل شده و پیامبر (ص) این فریضه را به اجرا در آورده است. به طور مسلم آن حضرت، خمس غنیمت های جنگی را دریافت می کرد. اما خمس سود تجارت- هر چند بنا به ضرورت و مصالحی- تا عصر امامان (ع) به تأخیر افتاد؛ ولی بی شک وجود آن در دوره امامان، غیر قابل انکار است.
« خمس» یکی از فریضه های اسلامی است و قرآن مجید آن را در کنار جهاد قرار داده هر دو را از ریشه ی ایمان دانسته است؛ چه این که نشانه صداقت ایمان، مبارزه با مال اندوزی و تطهیر نفس است. حضرت باقر (ع) فرموده است: « برای هیچ کس جایز نیست از مالی که خمس به آن تعلق گرفته، چیزی بخرد؛ مگر این که حق ما را به ما برساند».
آیه 41 سوره ی « انفال» به طور روشن و صریح، بر اصل وجوب خمس دلالت می کند؛ از این رو شیعه و سنی بر اصل آن اتفاق نظر دارند. البته ممکن است دلالت آیه بر مواردی از آن (مانند در آمد کسب) روشن و شفاف نباشد؛ ولی بی شک به کمک روایات متعددی، به خوبی خمس در آمد استفاده می شود.
خمس دارای حکمت ها و اسرار گوناگونی است که به بعضی از آنها اشاره می شود:
1- خمس به منظور تأمین هزینه های امام (ع) به عنوان رئیس حکومت، برای پیشبرد نظام اسلامی اداره جاعه، واجب گردیده است؛ از این رو در روایت از خمس به عنوان « وجه الاماره» یاد شده است.
2- خداوند متعال برای حفظ کرامت و عزت پیامبر اسلام، محل تأمین بودجه فقیران بنی هاشم و منسوبان به آن حضرت را از خمس قرار داد و سهم آنان را قرین سهم خود و رسول کرد تا زمینه تحقیر نسبت به آنان از بین برود.
3- خمس برای تأمین بودجه ی هر کار خیری است که امام بخواهد انجام دهد و برای هر موردی که صلاح بداند، مصرف کند.
4- خمس وسیله ای برای رشد و کمال انسان محسوب می شود که ادای آن، باعث جلب روزی و وسیله آمرزش گناهان می گردد.
5- خمس برای احیای دین خدا و تحقق حکومت اسلامی واجب گردیده است.