پرسش :

اساتید و دانشجویان در صورتی که کمتر از ده رو در محل تحصیل و خوابگاه می مانند، تکلیف نماز و روزه شان چیست؟ امام: نماز شکسته است و روزه صحیح نیست.

پاسخ :
بهجت، صافی، فاضل و نوری: اساتید و دانشجویان، اگر در کمتر از ده روز، حداقل یک بار، بین وطن و دانشگاه رفت و آمد داشته باشند و این وضعیت، تا مدتی ادامه داشته باشد- به طوری که نزد عرف «سفر» کار آنان شمرده شود- نماز ایشان در محل تحصیل و بین راه تمام و روزه صحیح است.
تبصره 1- آیت الله صافی مدت لازم برای صدق شغل سفر را حداقل چهار ماه رفت وآمد می داند.
تبصره 2 (سفر اول)- تمامی دانشجویان و اساتید مذکور، هر گاه بیش از ده روز در وطن خود بمانند، در اولین مسافرت به محل درس و تدریس، باید نماز را شکسته بخوانند و روزه نگیرند. اما پس از یک رفت وبرگشت میان وطن و محل تحصیل، به وظیفه خود، مانند کثیرالسفر عمل کنند و نماز را کامل بخواند و روزه را بگیرند.
تبصره 3- به فتوای آیت الله بهجت، سفر اول با طی مسیر هشت فرسخ، تحقق می یابد. از این رو اگر فاصله محل درس و تدریس از وطن، بیش از هشت فرسخ باشد، در همان اولین مسافرت نیز نمازش در محل تحصیل، کامل و روزه صحیح است.
خامنه ای: اساتید و دانشجویان بورسیه و مأمور به تحصیل، اگر در کمتر از ده روز، حداقل یک بار بین وطن و دانشگاه رفت و آمد داشته باشند، نماز آنان تمام و روزه ی ایشان صحیح است؛ اما دیگر دانشجویان، نمازشان شکسته و روزه ی آنها صحیح نیست.
تبصره- با توجه به این که آیت الله خامنه ای در مسئله ی رجوع به مرجع مساوی، احتیاط واجب دارند، دانشجویان می توانند در این مسئله به مرجع تقلید مساوی دیگر، مراجعه کنند؛ [ به شرط این که مرجع تقلید جدید] رجوع به مرجع مساوی را جایز دانسته باشد و نماز دانشجوی مسافر را تمام و روزه او را صحیح بداند (مانند آیت الله بهجت).
تبریزی: دانشجو اگر در مدت کمتر از ده روز، بین وطن و دانشگاه رفت و آمد کند، باید احتیاط کند؛ یعنی، نماز را تمام و شکسته بخواند و اگر روزه گرفت، صحیح است و قضا ندارد. استاد اگر هر هفته، برای تدریس، به حد مسافت شرعی مسافرت می کند- چنان چه مدت تدریس، دو ماه یا زیادتر باشد- باید نماز را تمام بخواند و روزه بگیرد.
تبصره- با توجه به این که آیت الله تبریزی در این مسئله احتیاط واجب دارند، مقلدان ایشان می توانند در این مسئله به فتوای مرجع تقلید مساوی و یا اعلم بعدی رجوع کنند و نمازشان را تمام بخوانند و روزه بگیرند.
سیستانی: 1- اگر زمان تحصیل و تدرس اساتید و دانشجویان، حداقل دو سال ادامه دارد و در آنجا مستقر می شوند [ اگر چه در هفته دو شبانه روز کامل باشند؛ به نحوی که به آن مسافر گفته نشود]؛ آنجا در حکم وطن است و باید نمازشان را در محل تحصیل، تمام بخوانند و روزه را بگیرند.
2- اگر اساتید و دانشجویان در هفته، حداقل سه روز بیش از مسافت شرعی رفت و آمد کنند و یا در سفر باشند و این برنامه برای مدتی (به طور مثال شش ماه در یک سال و یا حداقل سه ماه در چند سال تحصیلی) ادامه یابد؛ کثیرالسفر محسوب می شوند و نماز ایشان در محل تحصیل و بین راه تمام و روزه شان صحیح است.
تبصره 1- در هر دو صورت اگر در ماه اول، قصد اقامت ده روز نکنند، باید احتیاط نمایند؛ یعنی، نمازشان را هم تمام و هم شکسته بخوانند و روزه را هم بگیرند و هم قضا نمایند.
تبصره 2- با توجه به این که آیت اله سیستانی، رجوع به مرجع تقلید مساوی را جایز می داند، مقلدان ایشان می توانند در این مسئله به مرجع مساوی دیگر، مراجعه کنند که نماز را کامل و روزه را صحیح می داند.
مکارم: 1- اساتید و دانشجویان اگر برای مدت قابل ملاحظه ای- مثلاً یک سال یا بیشتر- در محل تحصیل یا تدریس بمانند، آن محل در حکم وطن است و نماز و روزه در آنجا، تمام می باشد و ماندن ده روز پی در پی در آنجا شرط نیست.
2- کسانی که همه روزه، یا حداقل سه روز در هفته، به محل تحصیل یا تدریس می روند؛ یعنی، صبح به محل تحصیل یا تدریس می روند و عصر باز می گردند و این کار مدتی ادامه می یابد، کثیرالسفر محسوب می شوند و نماز و روزه ی ایشان در آن محل و به هنگام رفت و برگشت، تمام است.
وحید: اگر در هفه حداقل چهار روز بین وطن و دانشگاه رفت و آمد کند و این کار برای مدت یک سال یا بیشتر ادامه داشته باشد، آنجا در حکم وطن است. نماز در آنجا تمام و روزه صحیح است و در بین راه باید احتیاط کند؛ یعنی، نماز را تمام و شکسته بخواند و روزه بگیرد و قضای آن را نیز به جا آورد و اگر رفت و آمد سه رو باشد، در این مورد نیز باید احتیاط کند.