پرسش :
تاثير نيت در اعمال چگونه است و چگونه در قيامت سنجش اعمال بر اثر نيت انجام مىگيرد؟
پاسخ :
نيت به معناى انگيزه و آگاهى و توجه به هدف است. بنابراين نيت روح عبادت است چنان كه پيامبر گرامى اسلام (ص) فرمودند: «لا عمل الا بنية»(1) «هيچ عملى نيست [يعنى داراى ارزش نيست] مگر اينكه به واسطه نيت باشد». همه اعمال و كردار آدمى، تنها در صورتى ارزش دارد كه مبتنى بر نيت باشد زيرا رفتار آدمى بر دو قسم است:
يك. برخى رفتارشان مبتنى بر عادت صرف است يعنى، انسان بدون اينكه بداند چه مىكند و بدون توجه به آن عملى را انجام دهد، مثل نمازهاى بسيارى از ما كه ابتداء تا انتهاى نماز را بدون توجه به آن انجام مىدهيم. چنين عملى ارزش ندارد، زيرا اگر چه در ظاهر با نيت انجام شده است، اما در واقع عمل بدون نيت يعنى، بدون انگيزه و آگاهى و هدف و توجه به مضمون و مقصد و مقصود آن است.
دو. برخى رفتار و كردارشان با توجه و آگاهى بدان عمل است كه از آن به عمل با نيت تعبير مىشود. چنين عملى داراى ارزش است، زيرا از روى توجه است نه صرف عادت.
توضيح اين نكته ضرورى است كه نيتى ارزش دارد كه مبتنى بر اخلاص باشد، يعنى، انگيزه انسان فقط خدا و نزديكى به او باشد،(2) حال كه چنين است، روشن مىشود كه در قيامت به ظاهر، رفتار و كردار آدميان نگاه نمىشود بلكه به باطن و حقيقت و انگيزه درونى بنده توجه مىشود و سنگينى و سبكى اعمال به ميزان توجه و اخلاص ما بر مىگردد. از طرف ديگر رابطه نيت با وجودانسان و كمالات او امرى قراردادى نيست بلكه نيت خالص، حاصل معرفت و باورهاى صحيح و محكم انسانها است، هر قدر يقين نسبت به خداوند متعال و حاضر و ناظر بودن او و باور مرگ و معاد و مسؤوليتهاى اخروى درجان آدمى ريشهدارتر شود نيت او هم خالصتر شده و در نتيجه به كمال و قرب الهى نزديكتر خواهد شد.
البته نيت در كنار اعمال صالح است كه انسان را به مراتب عالى مىرساند و در قالب مثال، مىتوان نيت را به ضريب اعمال تشبيه كرد و نمودار تكامل و رشد انسان را مىتوان بدين گونه ترسيم نمود:
معرفت---- عقيده---- عمل صالح و خالص---- معرفت بالاتر---- عقيده قوىتر---- عمل خالصتر----
با اين توضيح رابطه نيت با آگاهى، باور و عمل روشنتر شده و معلوم مىشود كه نيت خالص چه نقشى در سعادت جاودانه انسان دارد. پس عمل به تنهايى كه از روى حرف عادت باشد، ارزشى ندارد. از طرفى نيت بدون عمل نيز بى معنا است بلكه نيت خالص به همراه عمل صالح است كه در قيامت به سنجش الهى در مىآيد.
پىنوشت
(1) اصول كافى، ج 1، ص 70.
(2) مطهرى، مرتضى، تعليم و تربيت در اسلام، ص 196- 193.
نيت به معناى انگيزه و آگاهى و توجه به هدف است. بنابراين نيت روح عبادت است چنان كه پيامبر گرامى اسلام (ص) فرمودند: «لا عمل الا بنية»(1) «هيچ عملى نيست [يعنى داراى ارزش نيست] مگر اينكه به واسطه نيت باشد». همه اعمال و كردار آدمى، تنها در صورتى ارزش دارد كه مبتنى بر نيت باشد زيرا رفتار آدمى بر دو قسم است:
يك. برخى رفتارشان مبتنى بر عادت صرف است يعنى، انسان بدون اينكه بداند چه مىكند و بدون توجه به آن عملى را انجام دهد، مثل نمازهاى بسيارى از ما كه ابتداء تا انتهاى نماز را بدون توجه به آن انجام مىدهيم. چنين عملى ارزش ندارد، زيرا اگر چه در ظاهر با نيت انجام شده است، اما در واقع عمل بدون نيت يعنى، بدون انگيزه و آگاهى و هدف و توجه به مضمون و مقصد و مقصود آن است.
دو. برخى رفتار و كردارشان با توجه و آگاهى بدان عمل است كه از آن به عمل با نيت تعبير مىشود. چنين عملى داراى ارزش است، زيرا از روى توجه است نه صرف عادت.
توضيح اين نكته ضرورى است كه نيتى ارزش دارد كه مبتنى بر اخلاص باشد، يعنى، انگيزه انسان فقط خدا و نزديكى به او باشد،(2) حال كه چنين است، روشن مىشود كه در قيامت به ظاهر، رفتار و كردار آدميان نگاه نمىشود بلكه به باطن و حقيقت و انگيزه درونى بنده توجه مىشود و سنگينى و سبكى اعمال به ميزان توجه و اخلاص ما بر مىگردد. از طرف ديگر رابطه نيت با وجودانسان و كمالات او امرى قراردادى نيست بلكه نيت خالص، حاصل معرفت و باورهاى صحيح و محكم انسانها است، هر قدر يقين نسبت به خداوند متعال و حاضر و ناظر بودن او و باور مرگ و معاد و مسؤوليتهاى اخروى درجان آدمى ريشهدارتر شود نيت او هم خالصتر شده و در نتيجه به كمال و قرب الهى نزديكتر خواهد شد.
البته نيت در كنار اعمال صالح است كه انسان را به مراتب عالى مىرساند و در قالب مثال، مىتوان نيت را به ضريب اعمال تشبيه كرد و نمودار تكامل و رشد انسان را مىتوان بدين گونه ترسيم نمود:
معرفت---- عقيده---- عمل صالح و خالص---- معرفت بالاتر---- عقيده قوىتر---- عمل خالصتر----
با اين توضيح رابطه نيت با آگاهى، باور و عمل روشنتر شده و معلوم مىشود كه نيت خالص چه نقشى در سعادت جاودانه انسان دارد. پس عمل به تنهايى كه از روى حرف عادت باشد، ارزشى ندارد. از طرفى نيت بدون عمل نيز بى معنا است بلكه نيت خالص به همراه عمل صالح است كه در قيامت به سنجش الهى در مىآيد.
پىنوشت
(1) اصول كافى، ج 1، ص 70.
(2) مطهرى، مرتضى، تعليم و تربيت در اسلام، ص 196- 193.
