پرسش :

روش‏هاي فرهنگي در عصر حاضر، چه ويژگي‏هايي بايد داشته باشند؟

پاسخ :
شرايط موفقيت روش‏هاى فرهنگى
پيام‏رسان و مبلغ موفق (نيروى فرهنگى)، بايد داراى شرايطى باشد كه مهم ترين آنها عبارت است از:
1. بايد مكتب و ماهيت پيامى را كه مى‏خواهد به ديگران برساند، بشناسد. به عبارت ديگر، اسلام را به عنوان نظام و مجموعه‏اى هماهنگ و مرتبط با يكديگر بشناسد به گونه‏اى كه بتواند اجزاى اهم و مهم آن را تشخيص دهد.
2. وسايل و ابزار تبليغ را بشناسد و بداند كه چه ابزارى را مورد استفاده قرار دهد و چه چيز را مورد استفاده قرار ندهد، و در به كار بردن آن وسايل، مهارت داشته باشد.(1)
3. اهل فصيحت باشد يعنى، خلوص كامل داشته و در گفتار خود، هيچ هدفى جز رساندن پيام كه خير آن طرف است نداشته باشد..(2)
4. از تواضع و فروتنى برخوردار باشد. كسى كه مى‏خواهد پيام خدا را به مردم برساند، بايد در مقابل مردم، در نهايت تواضع و فروتنى باشد. خود را تافته‏اى جدا بافته از اجتماع نبيند و مردم را به ديدة تحقير ننگرد.(3)
5. مبلّغ پيام الهى بايد شجاع و با شهامت باشد. قرآن در اين باره مى‏فرمايد: « الَّذينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللّهِ وَ يَخْشَوْنَهُ وَ لا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللّه؛ آنان كه پيام‏هاى الهى را به مردم مى‏رسانند و از خداى خودشان مى‏ترسند و از احدى غير خدا بيم ندارند»(4)
6. پيام رسان بايد صبور و با استقامت باشد. قرآن در آيات بسيارى(5) پيامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) را به صبر و استقامت فرا مى‏خواند. از جمله مى‏فرمايد: « فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ؛ در برابر حكم الهى صابرباش و مانند همراه ماهى [يونس (علیه السلام) كه صبر از كف داد] مباش»(6)
امير مؤمنان على (علیه السلام) مى‏فرمايند: «آدم صبور و پرحوصله، پيروزى را از دست نخواهد داد، هر چند مدت درازى براى رسيدن به آن طول بكشد».(7)
7. پيام‏رسان بايد خود قبل از ديگران به دستورات الهى عمل كند. امام على (علیه السلام) مى‏فرمايند: «من نصب نفسه للناس إماما فليبدأ بتعليم نفسِه قبلَ تعليم غيره؛ هر كس كه خود را پيشواى مردم سازد، بايد پيش از ديگران، خود را تعليم دهد».(8) فرق اساسى ميان مكتب انبيا با ساير مكاتب، در اين است كه آنان قبل از كه از ديگران تقاضاى عمل بكنند، خودشان عمل مى‏كردند و لذا پيام ايشان تا اعماق روح بشر نفوذ مى‏كرد. قلب و احساسات بشر را در تصرّف خويش در مى‏آورد.(9)
پى‏نوشت‏
(1) علامه شهید مرتضى مطهرى(رحمت الله علیه)، حماسه حسينى، ج 1،( تهران: صدرا، 1374)، صص 348 53
(2) همان، ص 242.
(3) همان، ص 642.
(4) احزاب ، آيه 93
(5) احقاف، آيه 35 هود، آيه 211
(6) قلم، آية 84
(7) نهج‏البلاغه، كلمات قصار، شمارة 351
(8) همان، ص 37
(9) علامه شهید مرتضى مطهرى(رحمت الله علیه)، حكمت‏ها و اندرزها،( تهران: صدرا، 1374)، ص 422