پرسش :
متولّيان فرهنگي، با چه تفكر و ابزاري بايد مسئوليت خود را نسبت به جامعه ايفا كنند؟
پاسخ :
متولّيان امر فرهنگ در جامعه دينى، مسئول تبليغ و رساندن پيام الهى هستند. تبليغ يعنى رساندن پيام از كسى به كس ديگر، و مرحله شناساندن وخوب رساندن را نيز شامل مىشود برخلاف امر به معروف و نهى از منكر كه مربوط به مرحله اجرا و عمل است. البته تبليغ و امر به معروف و نهى از منكر، از وظايف عمومى و واجب كفايى است. متوليان فرهنگ، در واقع كسانى اند كه با پذيرش مسئوليت تبليغ، پاى در جاى پاى پيامبران نهادهاند. آنان با سعى در انجام دادن موفقيتآميز اين وظيفه، به خوبى مىتوانند وظيفه خود را در مقابل خدا و مردم عمل كنند.
شرايط تبليغ
شرايط موفقيت پيام، چهار چيز است كه اگر در يك جا جمع شوند، موفقيت آن پيام، قطعى است:
1. پيام، با عقل، فكر و نيازهاى بشر منطبق باشد. به عبارت ديگر، پيام در صورتى قرين موفقيت خواهد بود كه ابعاد مختلف وجودى انسان (عقلى، طبيعى، عاطفى و) را مد نظر قرار دهد. به اعتقاد ما مسلمانان، اسلام پيامى دارد كه از اين محتواى غنى برخوردار است.(1) رسول خدا (ع) فرمود: «الاسلام يعلو و لا يُعلى عليه» «اسلام غلبه پيدا مىكند و چيزى بر اسلام پيروز نمىشود».(2) شايد يكى از معانى اين حديث، اين باشد كه قانون اسلام، چون با نيازهاى بشرمنطبقتر است، راه خودش را عملًا بهتر باز مىكند و از اين جهت، بر ساير پيامها برترى دارد. البته اين شرط، مربوط به پيامرسان (متولّيان امر فرهنگ) نيست بلكه مربوط به خود پيام است پيام رسان بايد به اين غنا و قدرت معنوى پيام اسلام آگاه باشد و با چنين تفكر و انديشهاى، به امر تبليغ بپردازد.
2. پيامرسان بايد از تمامى ابزارهاى مباح و مشروع با توجه به موقعيتها و شرايط استفاده كند و در اين امر از افراط و از تفريط بپرهيزد. استفاده از امكانات و ابزارهاى ارتباطى نوين، به كارگيرى مقوله زيبايى و هنر چون شعر، موسيقى، فيلم، تئاتر و مىتواند در موفقيت پيامرسانى، نقش به سزايى ايفا كند.
3. از شرايط موفقيت در كار فرهنگى و تبليغ، انتخاب روش و اسلوب صحيح است يعنى:
1- 3. روش تبليغ بايد واضح و روشن باشد و اين همان « البلاغ المبين»(3) است كه قرآن بر آن تكيه مىكند. پيام رسان بايد پيام دين را ساده، بىپيرايه، صريح و خالى از پيچيدگى، به مردم برساند.(4)
2- 3. از به كار بردن الفاظ و لغات نامأنوس بپرهيزد و به دانستن مطلبى كه هنوز براى خود، توجيه نكرده است، تظاهر نكند.(5)
3- 3. پيامرسان، در رساندن پيام خود از خشونت، تحقير و زخم زبان بپرهيزد. خداوند به موسى و هارون آن گاه كه به سوى فرعون مىروند اين گونه خطاب مىكند: «فقولا له قولًا ليّنا لعلّه يتذّكر أو يخشى با اين مرد متكبر، به نرمى سخن بگوييد باشد كه متذكر شود و از خدايش بترسد».(6) و در توصيف روش پيامبر (ص) مىفرمايد: «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ» «تو به موجب رحمت و عنايت الهى، با مردم نرم هستى و اگر آدم درشتخو و سنگيندل بودى، از اطراف تو پراكنده مىشدند».(7)
4- 3. پيامرسان در تبليغ دين، بايد از سبك و روشى استفاده كند كه در آن، ميان غنى و فقير فرقى نباشد و به تمامى افراد با اختلافاتى كه ممكن است داشته باشند نگاهى برابر بيندازد.(8)
پىنوشت
(1) مرتضى مطهرى، حماسه حسينى، ج 1،) تهران: صدرا، 1374)، ص 791
(2) بحارالانوار، ج 39،) بيروت: 1403 ق (، ص 74
(3) نحل، آية 82 و 53
(4) مرتضى مطهرى، حماسه حسينى، ص 142
(5) همان، ص 244 و 542
(6) سوره طه، آيه 44
(7) آل عمران (2)، آية 951
(8) مرتضى مطهرى، حماسه حسينى، ص 252 452
متولّيان امر فرهنگ در جامعه دينى، مسئول تبليغ و رساندن پيام الهى هستند. تبليغ يعنى رساندن پيام از كسى به كس ديگر، و مرحله شناساندن وخوب رساندن را نيز شامل مىشود برخلاف امر به معروف و نهى از منكر كه مربوط به مرحله اجرا و عمل است. البته تبليغ و امر به معروف و نهى از منكر، از وظايف عمومى و واجب كفايى است. متوليان فرهنگ، در واقع كسانى اند كه با پذيرش مسئوليت تبليغ، پاى در جاى پاى پيامبران نهادهاند. آنان با سعى در انجام دادن موفقيتآميز اين وظيفه، به خوبى مىتوانند وظيفه خود را در مقابل خدا و مردم عمل كنند.
شرايط تبليغ
شرايط موفقيت پيام، چهار چيز است كه اگر در يك جا جمع شوند، موفقيت آن پيام، قطعى است:
1. پيام، با عقل، فكر و نيازهاى بشر منطبق باشد. به عبارت ديگر، پيام در صورتى قرين موفقيت خواهد بود كه ابعاد مختلف وجودى انسان (عقلى، طبيعى، عاطفى و) را مد نظر قرار دهد. به اعتقاد ما مسلمانان، اسلام پيامى دارد كه از اين محتواى غنى برخوردار است.(1) رسول خدا (ع) فرمود: «الاسلام يعلو و لا يُعلى عليه» «اسلام غلبه پيدا مىكند و چيزى بر اسلام پيروز نمىشود».(2) شايد يكى از معانى اين حديث، اين باشد كه قانون اسلام، چون با نيازهاى بشرمنطبقتر است، راه خودش را عملًا بهتر باز مىكند و از اين جهت، بر ساير پيامها برترى دارد. البته اين شرط، مربوط به پيامرسان (متولّيان امر فرهنگ) نيست بلكه مربوط به خود پيام است پيام رسان بايد به اين غنا و قدرت معنوى پيام اسلام آگاه باشد و با چنين تفكر و انديشهاى، به امر تبليغ بپردازد.
2. پيامرسان بايد از تمامى ابزارهاى مباح و مشروع با توجه به موقعيتها و شرايط استفاده كند و در اين امر از افراط و از تفريط بپرهيزد. استفاده از امكانات و ابزارهاى ارتباطى نوين، به كارگيرى مقوله زيبايى و هنر چون شعر، موسيقى، فيلم، تئاتر و مىتواند در موفقيت پيامرسانى، نقش به سزايى ايفا كند.
3. از شرايط موفقيت در كار فرهنگى و تبليغ، انتخاب روش و اسلوب صحيح است يعنى:
1- 3. روش تبليغ بايد واضح و روشن باشد و اين همان « البلاغ المبين»(3) است كه قرآن بر آن تكيه مىكند. پيام رسان بايد پيام دين را ساده، بىپيرايه، صريح و خالى از پيچيدگى، به مردم برساند.(4)
2- 3. از به كار بردن الفاظ و لغات نامأنوس بپرهيزد و به دانستن مطلبى كه هنوز براى خود، توجيه نكرده است، تظاهر نكند.(5)
3- 3. پيامرسان، در رساندن پيام خود از خشونت، تحقير و زخم زبان بپرهيزد. خداوند به موسى و هارون آن گاه كه به سوى فرعون مىروند اين گونه خطاب مىكند: «فقولا له قولًا ليّنا لعلّه يتذّكر أو يخشى با اين مرد متكبر، به نرمى سخن بگوييد باشد كه متذكر شود و از خدايش بترسد».(6) و در توصيف روش پيامبر (ص) مىفرمايد: «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ» «تو به موجب رحمت و عنايت الهى، با مردم نرم هستى و اگر آدم درشتخو و سنگيندل بودى، از اطراف تو پراكنده مىشدند».(7)
4- 3. پيامرسان در تبليغ دين، بايد از سبك و روشى استفاده كند كه در آن، ميان غنى و فقير فرقى نباشد و به تمامى افراد با اختلافاتى كه ممكن است داشته باشند نگاهى برابر بيندازد.(8)
پىنوشت
(1) مرتضى مطهرى، حماسه حسينى، ج 1،) تهران: صدرا، 1374)، ص 791
(2) بحارالانوار، ج 39،) بيروت: 1403 ق (، ص 74
(3) نحل، آية 82 و 53
(4) مرتضى مطهرى، حماسه حسينى، ص 142
(5) همان، ص 244 و 542
(6) سوره طه، آيه 44
(7) آل عمران (2)، آية 951
(8) مرتضى مطهرى، حماسه حسينى، ص 252 452
