پرسش :

با اين كه پيامبر اسلام مردم را به علم و دانش دعوت كرده و با زبان و بيان و تقرير, از مقام علم و دانش و مبارزه با بى سوادى و... مسلمانان را به فراگرفتن دانش دعوت كرده است - مع الوصف - چرا امروز بسيارى از مسلمانان بى سواد هستند؟

پاسخ :
تا آن روز كه مسلمانان از تعاليم اسلام انحراف پيدا نكرده بودند، علم و دانش برق آسا در ميان آنان در حال پيشرفت بود، گواه ما همان كتابخانه ها ودانشگاه هاى عظيم اسلامى است كه امروز در صفحات تاريخ منعكس است؛ در آن زمانى كه وسايل چاپ و كاغذ سازى به طرز امروز اختراع نشده بود، تنها كتابخانه مراغه چهار صد هزار جلد كتاب و كتابخانه بيت الحكمه در بغداد چهار ميليون كتاب داشت و كتابخانه هاى ساير كشورهاى اسلامى از كتابهاى علمى و طبيعى مملو بود. حتى تا اين اواخر يعنى پيش از آن كه قدرت استعمار در ميان آنها گسترش يابد، باسواد در ميان مسلمانان زياد بود؛ مثلا از باب نمونه اكثريت قريب به اتفاق ملت الجزاير پيش از استعمار فرانسه باسواد بودند، ولى پس از گسترش يافتن نيروهاى استعمارى كه امور به دست بيگانگان افتاد، جريان منعكس شد. در قرون اخير كه بعضى از سران كشورهاى اسلامى به جان يكديگر افتادند و بيگانگان نيز دامن به اين آتش نفاق زدند، دوران ركود و جمود مسلمانان آغاز گرديد، فرهنگ مسلمانان از توسعه و رشد بازمانده و اكثريت ملت مسلمان، به بى بسوادى گراييدند و بيشتر آنها از ابتدايى ترين مراتب دانش (خواندن و نوشتن) محروم گرديدند. اميدواريم بار ديگر مسلمانان با الهام گرفتن از دستورهاى اسلام، نهضت علمى خودرا تعقيب كنند و هم اكنون نشانه هاى بيدارى در آنها ديده مى شود.
پاسخ به پرسشهاى مذهبى، آیت الله العظمی ناصرمكارم شيرازى و آیت الله جعفر سبحانى