پرسش :
با توجه به اینکه امام علی (علیه السلام) در خطبه 233 نهج البلاغه در ماتم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: ...اما شما ما را به برد باری سفارش فرمودید و مانع ما از سوگواری شدید ...؛ چطور می شود مشروعیت عزاداری را برای ائمه (علیهم السلام) توجیه کرد؟
پاسخ :
1- عمل حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و زیارت قبور شهداء و خصوصاً قبر حضرت حمزه و عزاداری ایشان برای او و هم چنین اقامه مجلس عزاداری برای حضرت حمزه از طریق جناب پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) خود ادله محکمی بر جواز این عمل هستند.
وقتی که یاران پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) از جنگ احد بر گشتند مردم بر کشته‌ها و شهیدان خود گریه کردند ولی کسی در مدینه برای حضرت حمزه گریه نکرد. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) با بیانی غمبار فرمودند که:(اما حمزه فلا بواکی له) یعنی اما عمویم حمزه گریه کننده ندارد که چون زنان مدینه از این جریان با خبر شدند به خانه حضرت حمزه ریخته و عزاداری کردند و این رسم شد که هر گاه کسی در مدینه از دنیا می‌رفت اول به خانه حضرت حمزه می‌رفتند، گریه می‌کردند، سپس به منزل صاحب عزا رفته و مراسم را به جای می‌آورند. و روایات فراوانی وارد شده است که اگر کسی برای سید الشهداء گریه کند چه ثوابهایی برای او منظور خواهد شد.
2- این خطبه منافات با عزاداری ندارد چون امام ضمناً سفارش کرده است که در عزاداری نباید بی تابی شود و کلامی به عنوان اعتراض بر زبان جاری شود یا حالتی اعتراض آمیز عارض شود که اجر عزادار را از بین ببرد.
3- امام علی(علیه السلام) هنگام دفن سیده النساء حضرت فاطمه زهرا(سلام الله علیها) می‌فرماید: که ای پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) از فراق دختر پاکیزه‌ات صبرم کم شده است و طاقتم از دست رفته است ... و بعد می‌فرماید:(اما حزنی فسرمد و اما لیلی فمسهد الی أن یختار الله لی دارک التی انت بها مقیم،اما اندوهم همیشگی است و شبهایم همراه بیداری تا آن دم که خداوند سر منزل تو را که در آن اقامت گزیده‌ای برایم انتخاب کند)[1].
4- روایات فراوانی دلالت دارند که عزاداران واقعی ائمه علیهم السلام و خصوصاً سیدالشهداء دارای اجر فراوان هستند و وقتی انسان ها رابطه معنوی و عاطفی با اولیاء خدا بستند، این عمل در آخرت متجسم خواهد شد. چنان چه تمام اعمال آدمیان تجسم خواهد یافت و مایه هدایت و نجات آنان می‌شود. و البته این بدان معنا نیست که هر کس شرایط دیگر دینی را انجام ندهد و فقط عزاداری نماید به این مقام نائل شده و مورد شفاعت قرار می‌گیرد. مثلاً اگر کسی عزاداری کند ولی العیاذبالله بخواهد نماز را ترک کند ، عمل او قبول نخواهد بود. (انما یتقبل الله من المتقین) یعنی همانا عمل از متقین پذیرفته خواهد شد ، (و لاینال شفاعتاً شفاعتنا من استخف بالصلوة )، یعنی شفاعت ما به کسی که نماز را سبک بشمارد) شامل نمی شود. تا چه رسد کسی که نماز نخواند و یا حق الناسی را پایمال کند و...
بنا بر این نمی‌توان گفت فقط به خاطر عزاداری که در مورد این اشخاص ظاهرا واقعی هم نیست و از روی معرفت حاصل نشده شفاعت شامل آن ها شود و وارد بهشت شوند.
پی نوشت:
[1]نهج البلاغه خطبه 202.
1- عمل حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و زیارت قبور شهداء و خصوصاً قبر حضرت حمزه و عزاداری ایشان برای او و هم چنین اقامه مجلس عزاداری برای حضرت حمزه از طریق جناب پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) خود ادله محکمی بر جواز این عمل هستند.
وقتی که یاران پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) از جنگ احد بر گشتند مردم بر کشته‌ها و شهیدان خود گریه کردند ولی کسی در مدینه برای حضرت حمزه گریه نکرد. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) با بیانی غمبار فرمودند که:(اما حمزه فلا بواکی له) یعنی اما عمویم حمزه گریه کننده ندارد که چون زنان مدینه از این جریان با خبر شدند به خانه حضرت حمزه ریخته و عزاداری کردند و این رسم شد که هر گاه کسی در مدینه از دنیا می‌رفت اول به خانه حضرت حمزه می‌رفتند، گریه می‌کردند، سپس به منزل صاحب عزا رفته و مراسم را به جای می‌آورند. و روایات فراوانی وارد شده است که اگر کسی برای سید الشهداء گریه کند چه ثوابهایی برای او منظور خواهد شد.
2- این خطبه منافات با عزاداری ندارد چون امام ضمناً سفارش کرده است که در عزاداری نباید بی تابی شود و کلامی به عنوان اعتراض بر زبان جاری شود یا حالتی اعتراض آمیز عارض شود که اجر عزادار را از بین ببرد.
3- امام علی(علیه السلام) هنگام دفن سیده النساء حضرت فاطمه زهرا(سلام الله علیها) می‌فرماید: که ای پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) از فراق دختر پاکیزه‌ات صبرم کم شده است و طاقتم از دست رفته است ... و بعد می‌فرماید:(اما حزنی فسرمد و اما لیلی فمسهد الی أن یختار الله لی دارک التی انت بها مقیم،اما اندوهم همیشگی است و شبهایم همراه بیداری تا آن دم که خداوند سر منزل تو را که در آن اقامت گزیده‌ای برایم انتخاب کند)[1].
4- روایات فراوانی دلالت دارند که عزاداران واقعی ائمه علیهم السلام و خصوصاً سیدالشهداء دارای اجر فراوان هستند و وقتی انسان ها رابطه معنوی و عاطفی با اولیاء خدا بستند، این عمل در آخرت متجسم خواهد شد. چنان چه تمام اعمال آدمیان تجسم خواهد یافت و مایه هدایت و نجات آنان می‌شود. و البته این بدان معنا نیست که هر کس شرایط دیگر دینی را انجام ندهد و فقط عزاداری نماید به این مقام نائل شده و مورد شفاعت قرار می‌گیرد. مثلاً اگر کسی عزاداری کند ولی العیاذبالله بخواهد نماز را ترک کند ، عمل او قبول نخواهد بود. (انما یتقبل الله من المتقین) یعنی همانا عمل از متقین پذیرفته خواهد شد ، (و لاینال شفاعتاً شفاعتنا من استخف بالصلوة )، یعنی شفاعت ما به کسی که نماز را سبک بشمارد) شامل نمی شود. تا چه رسد کسی که نماز نخواند و یا حق الناسی را پایمال کند و...
بنا بر این نمی‌توان گفت فقط به خاطر عزاداری که در مورد این اشخاص ظاهرا واقعی هم نیست و از روی معرفت حاصل نشده شفاعت شامل آن ها شود و وارد بهشت شوند.
پی نوشت:
[1]نهج البلاغه خطبه 202.
