پرسش :
چگونه وسواس را درمان كنم؟
پاسخ :
وسواس يك بيمارى عصبى و روانى است و روانشناسان و روان پزشكان امروزى، آن را فكر و انديشه مدام و مكررى مىدانند كه فرد مبتلا به آن، على رغم كوشش فراوان خود، قادر نيست آن را از ذهن خويش خارج سازد. اين افكار مزاحم كه بدون اختيار فرد به سراغ وى مىآيند، گاهى او را به تكرار برخى كارها و اعمال بى فائده وا مىدارند. هر چند وى به بيهودگى و عدم ضرورت و غير منطقى بودن آن عمل واقف است، ولى نمىتواند از انجام آنها خوددارى كند و زندگى عادى و عملكرد فرد را مختل مىكنند و بسيار وقت گيرند و گاهى فرد به خاطر تمسخر يا مخالفت علنى يا ترحم ديگران، عمل تكرارى خود را مخفى مىكند. در اين اختلال، چهار الگوى عمده علائم را مىتوان يافت:
1. شايعترين الگو، وسواس آلودگى و متعاقب آن اقدام به شست و شوى مكرر براى رفع آلودگى و يا كسب طهارت است. بنابراين عمل وسواس، به شكل شستن يا تميز كردن است.
2.دومين الگوى شايع وسواس، وسواس ترديد و متعاقب آن اقدام جبرى براى امتحان كردن است. مثلاً احتمال بازماندن شير گاز، كليد برق و... به سراغ فرد مىآيد و به دنبال آن، چندين بار براى مطمئن شدن از بسته بودن شير گاز و يا...، به خانه بر مىگردد وبه اجاق گاز سر مىزند.
3. افكار وسواسى، سومين الگوى وسواس است. اين افكار به طور تكرارى و ناخواسته به سراغ فرد آمده، ذهن او را به خود مشغول مىكند. محتواى اين افكار، معمولاً عمل جنسى يا پرخاشگرى يا آسيب رساندن است و از نظر بيمار، غير قابل تحمل و شرم آور است.
4. چهارمين الگو، كندى وسواس است. اين بيماران ساعتها وقت خود را صرف خوردن غذا يا اصلاح سر و صورت، مسواك يا آماده شدن براى خواب يا مرتب كردن لباسها مىكنند.
لازم به ذكر است كه گاهى تركيبى از دو يا چند الگوى فوق به سراغ فرد مىآيد.
عوامل مختلفى ممكن است باعث بروز اين بيمارى شود:
1. گاهى ترشح ناموزون بعضى مواد شيميايى در مغز باعث به وجود آمدن اين بيمارى مىشود كه شرح آن در كتابهاى علمى قابل پىگيرى است.
2. اضطراب نيز يكى از عوامل اين بيمارى است كه گاهى علت آن اضطراب نيز براى فرد مبتلا به وسواس معلوم نيست.
3. گاهى بر اثر يك اتفاق مشكل آفرين و پرفشار، مثل مرگ يكى از نزديكان يا بعضى مسائل جنسى يابيمارى، وسواس رخ مىدهد.
4. عقدههاى فرو خورده و ناكامىهاى درون ريخته شده، نيز گاهى باعث اين بيمارى مىشود.
5. گاهى نيز احساس گناه كار بودن، باعث وسواس مىشود و عوامل ديگرى كه در اين نوشتار نمىگنجد.
درباره روشهاى پيشگيرى و درمان وسواس، بايد متناسب با عوامل مختلف كه در بالا بيان شد، رفتار كرد.
روانشناسان و روان پزشكان هم از درمان دارويى براى مقابله با وسواس فكرى يا وسواس عملى استفاده مىكنند و هم از درمان غير دارويى.
در درمان غير دارويى، از الگوهاى مختلف براى كاهش اين اختلال بهره مىگيرند كه به برخى از آنها به طور اجمال اشاره مىكنيم؛ زيرا از اين تكنيكها متناسب با نوع و شدت و ضعف بيمارى استفاده مىشود:
1. شناخت درمانى؛ در اين روش، طى جلسات مكرر و متعدد، بينش بيمار درباره تعارضهاى درونى، به كمك روان درمان گر تغيير مىيابد.
2. رفتار درمانى؛ روشهاى متعدد و متنوعى است كه كارشناس، بيمار را به كارها و فعاليتهايى جهت كاهش سطح اضطراب در نتيجه فكر يا عمل وسواسى او وا مىدارد.
3. گاهى نيز روان شناس با ايجاد ارتباط با خانواده بيمار، به كاهش ناهماهنگىهاى احتمالى در خانواده و تصحيح ارتباطات خانوادگى آنها مىپردازد.
در مجموع براى اطلاعات بيشتر، به كتاب شناخت و درمان وسوسه و وسواس، نوشته محمود ارگانى بهبهانى از انتشارات مجمع ذخاير اسلامى و يا كتاب درمان رفتارى وسواس، نوشته گيل اس استكتى، ترجمه عباس بخشى پور رودسرى و مجيد محمود عليلو از انتشارات نشر روان پويامراجعه كنيد.
آن چه بيان شد، كلياتى درباره عوامل وسواس و روشهاى درمان آن بود و از آن جا كه ميزان و شدت و ضعف اين بيمارى متفاوت است، نمىتوان دستور العمل جزئى و خاصى ارائه كرد و براى مقابله با آن، به اطلاعات دقيقترى نياز است و در اكثر موارد، نيازمند مشاوره حضورى است و طى جلسات متعدد بايد رسيدگى شود. در عين حال مىتوانيد در مكاتبه بعدى، جزئيات وسواس را بيان داريد تا متناسب با آن، مطالبى را خدمتتان ارائه كنيم.
اميد است با توكل بر خداوند و رعايت نكات پيش گيرانه، از اين بيمارى نجات يابيد.
وسواس يك بيمارى عصبى و روانى است و روانشناسان و روان پزشكان امروزى، آن را فكر و انديشه مدام و مكررى مىدانند كه فرد مبتلا به آن، على رغم كوشش فراوان خود، قادر نيست آن را از ذهن خويش خارج سازد. اين افكار مزاحم كه بدون اختيار فرد به سراغ وى مىآيند، گاهى او را به تكرار برخى كارها و اعمال بى فائده وا مىدارند. هر چند وى به بيهودگى و عدم ضرورت و غير منطقى بودن آن عمل واقف است، ولى نمىتواند از انجام آنها خوددارى كند و زندگى عادى و عملكرد فرد را مختل مىكنند و بسيار وقت گيرند و گاهى فرد به خاطر تمسخر يا مخالفت علنى يا ترحم ديگران، عمل تكرارى خود را مخفى مىكند. در اين اختلال، چهار الگوى عمده علائم را مىتوان يافت:
1. شايعترين الگو، وسواس آلودگى و متعاقب آن اقدام به شست و شوى مكرر براى رفع آلودگى و يا كسب طهارت است. بنابراين عمل وسواس، به شكل شستن يا تميز كردن است.
2.دومين الگوى شايع وسواس، وسواس ترديد و متعاقب آن اقدام جبرى براى امتحان كردن است. مثلاً احتمال بازماندن شير گاز، كليد برق و... به سراغ فرد مىآيد و به دنبال آن، چندين بار براى مطمئن شدن از بسته بودن شير گاز و يا...، به خانه بر مىگردد وبه اجاق گاز سر مىزند.
3. افكار وسواسى، سومين الگوى وسواس است. اين افكار به طور تكرارى و ناخواسته به سراغ فرد آمده، ذهن او را به خود مشغول مىكند. محتواى اين افكار، معمولاً عمل جنسى يا پرخاشگرى يا آسيب رساندن است و از نظر بيمار، غير قابل تحمل و شرم آور است.
4. چهارمين الگو، كندى وسواس است. اين بيماران ساعتها وقت خود را صرف خوردن غذا يا اصلاح سر و صورت، مسواك يا آماده شدن براى خواب يا مرتب كردن لباسها مىكنند.
لازم به ذكر است كه گاهى تركيبى از دو يا چند الگوى فوق به سراغ فرد مىآيد.
عوامل مختلفى ممكن است باعث بروز اين بيمارى شود:
1. گاهى ترشح ناموزون بعضى مواد شيميايى در مغز باعث به وجود آمدن اين بيمارى مىشود كه شرح آن در كتابهاى علمى قابل پىگيرى است.
2. اضطراب نيز يكى از عوامل اين بيمارى است كه گاهى علت آن اضطراب نيز براى فرد مبتلا به وسواس معلوم نيست.
3. گاهى بر اثر يك اتفاق مشكل آفرين و پرفشار، مثل مرگ يكى از نزديكان يا بعضى مسائل جنسى يابيمارى، وسواس رخ مىدهد.
4. عقدههاى فرو خورده و ناكامىهاى درون ريخته شده، نيز گاهى باعث اين بيمارى مىشود.
5. گاهى نيز احساس گناه كار بودن، باعث وسواس مىشود و عوامل ديگرى كه در اين نوشتار نمىگنجد.
درباره روشهاى پيشگيرى و درمان وسواس، بايد متناسب با عوامل مختلف كه در بالا بيان شد، رفتار كرد.
روانشناسان و روان پزشكان هم از درمان دارويى براى مقابله با وسواس فكرى يا وسواس عملى استفاده مىكنند و هم از درمان غير دارويى.
در درمان غير دارويى، از الگوهاى مختلف براى كاهش اين اختلال بهره مىگيرند كه به برخى از آنها به طور اجمال اشاره مىكنيم؛ زيرا از اين تكنيكها متناسب با نوع و شدت و ضعف بيمارى استفاده مىشود:
1. شناخت درمانى؛ در اين روش، طى جلسات مكرر و متعدد، بينش بيمار درباره تعارضهاى درونى، به كمك روان درمان گر تغيير مىيابد.
2. رفتار درمانى؛ روشهاى متعدد و متنوعى است كه كارشناس، بيمار را به كارها و فعاليتهايى جهت كاهش سطح اضطراب در نتيجه فكر يا عمل وسواسى او وا مىدارد.
3. گاهى نيز روان شناس با ايجاد ارتباط با خانواده بيمار، به كاهش ناهماهنگىهاى احتمالى در خانواده و تصحيح ارتباطات خانوادگى آنها مىپردازد.
در مجموع براى اطلاعات بيشتر، به كتاب شناخت و درمان وسوسه و وسواس، نوشته محمود ارگانى بهبهانى از انتشارات مجمع ذخاير اسلامى و يا كتاب درمان رفتارى وسواس، نوشته گيل اس استكتى، ترجمه عباس بخشى پور رودسرى و مجيد محمود عليلو از انتشارات نشر روان پويامراجعه كنيد.
آن چه بيان شد، كلياتى درباره عوامل وسواس و روشهاى درمان آن بود و از آن جا كه ميزان و شدت و ضعف اين بيمارى متفاوت است، نمىتوان دستور العمل جزئى و خاصى ارائه كرد و براى مقابله با آن، به اطلاعات دقيقترى نياز است و در اكثر موارد، نيازمند مشاوره حضورى است و طى جلسات متعدد بايد رسيدگى شود. در عين حال مىتوانيد در مكاتبه بعدى، جزئيات وسواس را بيان داريد تا متناسب با آن، مطالبى را خدمتتان ارائه كنيم.
اميد است با توكل بر خداوند و رعايت نكات پيش گيرانه، از اين بيمارى نجات يابيد.
