پرسش :

آيا پل صراط و ساير چيزهايي که در قيامت وجود دارد، در عالم برزخ نيز هست؟

پاسخ :
بين عالم برزخ و قيامت، علي رغم برخي شباهت‏ها، تفاوت‏هاي مهمي وجود دارد که مانع مي‏شود بگوييم همه‏ي اموري که در قيامت رخ مي‏دهد، لزوما در عالم برزخ هم چنين است. مثلا عالم قيامت، موقف حساب‏رسي اصلي است، در حالي که از مضمون برخي آيات و روايات استفاده مي‏شود. (علامه طباطبايي اين نکته را از آيات 21 تا 24 سوره‏ي فرقان استنباط و احاديث متعددي نيز در تأييد آن ذکر کرده است. مثلا در فروع کافي، ج 3، ص 235 نقل شد. که: »لا يسأل في القبر إلا من محض الإيمان محضا أو محض الکفر محضا، و الآخرون يلهون عنهم«. »انسان از آغاز تا انجام«، ص 84 - 85) که در برزخ، فقط مؤمنان و کافران واقعي، مؤاخذه و حسابرسي مي‏شوند، نه متوسطان و مستضعفان؛ يعني در اين جا همه حسابرسي نهايي نمي‏شوند. (در اين باره در پاسخ سؤال پنجم، از اولين فصل بخش سوم همين کتاب، توضيحات بيش‏تري خواهد آمد) با توجه به اين که صراط مستلزم يک حساب رسي دقيقي است؛ زيرا مثلا تعبير شده که صراط از مو باريک‏تر و از شمشير تيزتر است و طبق توضيح بالا در عالم برزخ، از متوسطان محاسبه نمي‏شود، شايد بتوان گفت: صراط نيز از مواردي است که در قيامت هست ولي در عالم برزخ نيست.
لازم به ذکر است که در احاديث معصومان )ع(، بارها بيان شده است‏که: »صراط دوتاست: صراطي در دنيا (در مورد »صراط دنيا« دو گونه تعبير آمده است: الف( راهي که از افراط و تفريط دور باشد. ب( امام مفترض الطاعه‏اي که بايد به او اقتدا کرد و آشکار است که اين دو نيز در عمل بر هم منطبق مي‏باشند) و صراطي هم در آخرت.« (مثلا در: بحارالأنوار، ج 8، ص 66 و 69؛ ج 24، ص 9 و 11؛ ج 89، ص 252؛ »معاني الأخبار، ص 32؛ تفسير الامام العسکري، ص 44؛ تأويل الآيات، ص 30. آشکار است که مقصود از اين احاديث آن است که صراط اخروي، تمثل و تجسم اخروي و باطن همين صراط دنيوي مي‏باشد) ولي در کتاب‏هاي روايي معروف، حديثي درباره‏ي اين که آيا صراطي هم در عالم برزخ هست؟ يافت نشد (اين جستجو با استفاده از نرم‏افزار »نور 2« انجام شد که مشتمل بر بحارالأنوار، کتب اربعه و بيش از 280 عنوان کتاب حديثي ديگر است که تقريبا شامل تمامي کتاب‏هاي حديثي شيعه مي‏باشد) و شايد همين دليلي باشد بر اين که چنين امري وجود ندارد و درباره‏اش بحثي نشده است. البته لازم به ذکر است که عدم حسابرسي در برزخ براي برخي افراد، به معني اين نيست که آن‏ها اصلا حيات برزخي نخواهند داشت. اين مطلب در سؤالات بعدي بيش‏تر توضيح داده خواهد شد.