پرسش :

این کلا م ابن سینا در رساله عشق :(حب خداوند به خویش همان ادراک « خیر » است) یعنی چه ؟

پاسخ :
پاسخ:


این جمله از ابن سینا؛ به این معناست که:

اولا: خداوند چون وجود بحت و صرف است، خیر و کمال محض است و در واقع، عدم و نیستی از کمال و خیر بهره ای ندارد یعنی وجود مساوی با خیر است.

ثانیا: چون باری تعالی از وجود خویش آگاهی دارد، مدرک کمال و خیر محض است و بدان آگاهی دارد.

ثالثا: عشق با معرفت و آگاهی به خیر و کمال حاصل می شود و اصلا این دو از هم دیگر جدائی ندارند و به تعبیر دقیق تر رابطه ی بین این دو، این همانی می باشد. و چون خدا به کمالات خویش آگاهی دارد به خود عشق می ورزد. البته این اختصاص به خدا ندارد بلکه یک اصل کلی است یعنی انسان هم وقتی به کمال آگاهی پیدا کندبه آن دل می‏بندد؛ و در واقع عشق حقیقی همیشه متوجّه نوعی از کمال است.

برای توضیح این نکته توجه شما را به چگونگی حصول عشق درانسان جلب می کنیم .

انسان هرگز عاشق عدم و کمبودهانمی‏شود، بلکه همواره دنبال هستی و کمال می‏رود و به همین‏ دلیل آن کسی که هستی وکمالش از همه برتر است، از همه کس به عشق‏ورزیدن و محبت سزاوارتر است و لذاعشق و علاقه افراد با ایمان نسبت به خدا از عشق و علاقه بت‏پرستان به معبودهایپنداریشان ریشه‏دارتر و عمیق‏تر است.

چرا چنین نباشد؟ آیا کسی که واقعیّتی رادریافته و به آن عشق و محبت می‏ورزد با کسی که گرفتار خرافه و تخیّل است می‏تواندیکسان باشد؟[1]

محبّت مؤمن به خدا از محبت مشرک به بت برتر است؛ زیرا بتاگرچه زیبا باشد، زیبایی بصری و سمعی یا زیبایی خیالی و وهمی دارد و درک اینزیبایی‏ها به وسیله گوش و چشم و تأثیر این محبوب‏ها در حدّ وهم و خیال است، چونانسان ناآگاه می‏پندارد از بتان و به طور کلّی از غیر خدا کاری ساخته است،بنابراین، معرفت بت‏پرستان در حدّ توهّم؛ و زیبایی‏شناسی آن‏ها در حد خیال است و بههمین دلیل محبت و عشق آنها از محدوده چشم و گوش از یک سو و از محور وهم و خیال ازسوی دیگر نمی‏گذرد، ولی مؤمن نه تنها از راه چشم و گوش، آثار طبیعی محبوب حقیقی رامی‏نگرد، بلکه از راه عقل، کمال معقول و اسمای حُسنای الهی را می‏نگرد و درک اوقوی‏تر است و چون درکش قوی‏تر است در نتیجه محبّت او هم بیشتر است.

بعبارت دیگر: عشق و علاقه انسان به موجودی، حتماً به خاطر این است که کمالی در آن یافتهاست و هرگز به موجودی که هیچ نقطه قوّتی در آن نیست، عشق نمی‏ورزد، وعشق انسان به خدا هم به خاطر آن است که او منبع و سرچشمه اصلی هر نوع کمالاست.[2]

نظامی گنجوی در پایان داستان «لیلی و مجنون» می‏گوید:

"لیلی در اواخر عمر بیمار شد و طراوتش از بین رفت. او به مادرش وصیّت کرد:

پیام مرا به مجنون برسان و به او بگو اگر خواستی محبوبی برگزینی، دوستی مانند من مگیر که با یک بیماری همه طراوت خود را از دست بدهد و نشاط او فرو بنشیند؛ بلکه محبوبی را انتخاب کن که زوال‏پذیر نباشد" بنا بر این شناخت و معرفت، محبّت حقیقی می‏آورد و غفلت، محبت کاذب.[3]



--------------------------------------------------------------------------------

[1]- برای مطالعه ی بیشتر ر.ک.تفسیرنمونه، ج‏1، ص565

[2]ـبرای مطالعه ی بیشتر ر.ک.مراحل اخلاق در قرآن، ج‏11، ص‏327 - 326

[3]ـ مراحل اخلاق در قرآن، ج‏11، ص‏328-ماهنامه درسهایی از مکتب اسلام - تیر 1382