پرسش :
ويژگيهاى عالم آخرت را از ديدگاه عقل , شرح دهيد ؟
پاسخ :
ويژگيهايى جهان آخرت از اين قرار است :
الف - نخستين ويژگى آخرت كه بخصوص از بـرهـان اول بـدست آمد , اين است كه بايدابدى و جاودانه باشد , زيرا در آن برهان بر امكان حيات ابـدى و مـيل فطرى انسان به چنين حياتى تاكيد شده و تحقق آن , مقتضاى حكمت الهى دانسته شـد و الا وجـود ميل فطرى انسان به حيات ابدى لغو و بيهوده خواهد بود و خداوند متعال از خلق چيز لغوو بيهوده منزه است . ب - ويـژگـى ديگرى كه از هر دو برهان بدست مى آيد و در ذيل برهان اول ( حكمت )اشاره شد , اين است كه بايد نظام عالم آخرت به گونه اى باشد كه نعمت و رحمت خالص و بدون شائبه رنج و زحـمـت , در آن تـحقق يابد تا كسانى كه به اوج كمال انسانى رسيده اند و هيچ گونه آلودگى به گـناه و انحرافى پيدا نكرده اند از چنين سعادتى برخوردار شوند , بر خلاف دنيا كه چنين سعادت مطلقى را ممكن نمى سازد , بلكه سعادتهاى دنيانسبى و منسوب به سختيها و رنجهاست . ج - ويـژگـى سـوم اين است كه بايد جهان آخرت , دست كم داراى دو بخش مجزا براى رحمت و عـذاب بـاشد تا نيكوكاران و تبهكاران از يكديگر تفكيك شوند و هر كدام به نتيجه اعمال خودشان برسند و اين دو بخش همان است كه در لسان شرع به نام بهشت و دوزخ ناميده مى شود . د - ويژگى چهارم كه بخصوص از برهان عدالت به دست مى آيد , اين است كه جهان آخرت بايد از چـنـان وسعتى برخوردار باشد كه گنجايش پاداش و كيفر همه انسانها را باهرگونه عمل نيك و بدى داشته باشد و مثلا اگر كسى ميليونها انسان را بناحق به قتل رسانيده است , امكان كيفر او در آن باشد و متقابلا اگر كسى وسيله حيات ميليونهانفر را فراهم كرده است , پاداش درخورى براى وى ممكن باشد . هـ - ويـژگـى بسيار مهم ديگرى كه از همين برهان عدالت بدست مى آيد اين است كه بايدجهان آخرت دار جزاء باشد نه دار تكليف . تـوضـيـح آنـكـه : زندگى دنيا به گونه اى است كه انسان ميلها و رغبتهاى متضاد و متزاحم پيدا مـى كند و همواره بر سردوراههايى واقع مى شود كه ناچار است يكى از آنها را انتخاب كند و همين امر ,زمينه تكليف را فراهم مى سازد و تكليفى كه تا آخرين لحظات عمرش ادامه مى يابد وحكمت و عـدالت الهى اقتضاء دارد كه عمل كنندگان به تكاليف , به پاداش شايسته وسرپيچى كنندگان , به كيفر درخورى برسند , اكنون اگر فرض كنيم كه همين زمينه هاى تكليف و مجال گزينش راه , در عـالـم آخرت هم فراهم باشد , مقتضاى رحمت وجود وفياضيت الهى , آن است كه مانع انجام تكليف و انتخاب راه نشود . و بـدين ترتيب عالم ديگرى براى پاداش و كيفر لازم مى شود و در حقيقت عالمى كه آن را آخرت فـرض كرده بوديم دنياى ديگرى به حساب مى آيد , و عالم آخرت حقيقى , همان عالم آخرين و نـهـائى خواهد بود كه ديگر جاى تكليف و آزمايش و زمينه آن دو ( يعنى تضادو تزاحم خواسته ها ) نباشد . و از همين جا يكى از فرقهاى مهم بين دنيا و آخرت روشن مى شود . يعنى عالم دنيا عالمى است كه زمينه انتخاب و گزينش و آزمايش دارد و عالم آخرت عالمى است كـه تـنـهـا سـراى تـحقق پاداشها و كيفرها و نتايج ابدى اعمال نيك و بدى است كه در دنيا انجام گرفته است . و ان اليوم عمل و لا حساب وغداحساب و لا عمل ( نهج البلاغه / خطبه 42 )ترجمه : همانا امروز ( دنيا ) روز عمل است بدون حساب و فردا ( آخرت ) روز حساب است بدون عمل .
منبع: آموزش عقايد، آیت الله محمد تقى مصباح يزدى
ويژگيهايى جهان آخرت از اين قرار است :
الف - نخستين ويژگى آخرت كه بخصوص از بـرهـان اول بـدست آمد , اين است كه بايدابدى و جاودانه باشد , زيرا در آن برهان بر امكان حيات ابـدى و مـيل فطرى انسان به چنين حياتى تاكيد شده و تحقق آن , مقتضاى حكمت الهى دانسته شـد و الا وجـود ميل فطرى انسان به حيات ابدى لغو و بيهوده خواهد بود و خداوند متعال از خلق چيز لغوو بيهوده منزه است . ب - ويـژگـى ديگرى كه از هر دو برهان بدست مى آيد و در ذيل برهان اول ( حكمت )اشاره شد , اين است كه بايد نظام عالم آخرت به گونه اى باشد كه نعمت و رحمت خالص و بدون شائبه رنج و زحـمـت , در آن تـحقق يابد تا كسانى كه به اوج كمال انسانى رسيده اند و هيچ گونه آلودگى به گـناه و انحرافى پيدا نكرده اند از چنين سعادتى برخوردار شوند , بر خلاف دنيا كه چنين سعادت مطلقى را ممكن نمى سازد , بلكه سعادتهاى دنيانسبى و منسوب به سختيها و رنجهاست . ج - ويـژگـى سـوم اين است كه بايد جهان آخرت , دست كم داراى دو بخش مجزا براى رحمت و عـذاب بـاشد تا نيكوكاران و تبهكاران از يكديگر تفكيك شوند و هر كدام به نتيجه اعمال خودشان برسند و اين دو بخش همان است كه در لسان شرع به نام بهشت و دوزخ ناميده مى شود . د - ويژگى چهارم كه بخصوص از برهان عدالت به دست مى آيد , اين است كه جهان آخرت بايد از چـنـان وسعتى برخوردار باشد كه گنجايش پاداش و كيفر همه انسانها را باهرگونه عمل نيك و بدى داشته باشد و مثلا اگر كسى ميليونها انسان را بناحق به قتل رسانيده است , امكان كيفر او در آن باشد و متقابلا اگر كسى وسيله حيات ميليونهانفر را فراهم كرده است , پاداش درخورى براى وى ممكن باشد . هـ - ويـژگـى بسيار مهم ديگرى كه از همين برهان عدالت بدست مى آيد اين است كه بايدجهان آخرت دار جزاء باشد نه دار تكليف . تـوضـيـح آنـكـه : زندگى دنيا به گونه اى است كه انسان ميلها و رغبتهاى متضاد و متزاحم پيدا مـى كند و همواره بر سردوراههايى واقع مى شود كه ناچار است يكى از آنها را انتخاب كند و همين امر ,زمينه تكليف را فراهم مى سازد و تكليفى كه تا آخرين لحظات عمرش ادامه مى يابد وحكمت و عـدالت الهى اقتضاء دارد كه عمل كنندگان به تكاليف , به پاداش شايسته وسرپيچى كنندگان , به كيفر درخورى برسند , اكنون اگر فرض كنيم كه همين زمينه هاى تكليف و مجال گزينش راه , در عـالـم آخرت هم فراهم باشد , مقتضاى رحمت وجود وفياضيت الهى , آن است كه مانع انجام تكليف و انتخاب راه نشود . و بـدين ترتيب عالم ديگرى براى پاداش و كيفر لازم مى شود و در حقيقت عالمى كه آن را آخرت فـرض كرده بوديم دنياى ديگرى به حساب مى آيد , و عالم آخرت حقيقى , همان عالم آخرين و نـهـائى خواهد بود كه ديگر جاى تكليف و آزمايش و زمينه آن دو ( يعنى تضادو تزاحم خواسته ها ) نباشد . و از همين جا يكى از فرقهاى مهم بين دنيا و آخرت روشن مى شود . يعنى عالم دنيا عالمى است كه زمينه انتخاب و گزينش و آزمايش دارد و عالم آخرت عالمى است كـه تـنـهـا سـراى تـحقق پاداشها و كيفرها و نتايج ابدى اعمال نيك و بدى است كه در دنيا انجام گرفته است . و ان اليوم عمل و لا حساب وغداحساب و لا عمل ( نهج البلاغه / خطبه 42 )ترجمه : همانا امروز ( دنيا ) روز عمل است بدون حساب و فردا ( آخرت ) روز حساب است بدون عمل .
منبع: آموزش عقايد، آیت الله محمد تقى مصباح يزدى
