پرسش :
تا چه مدت ترک یک گناه و یک عمل زشت اخلاقی تضمین می کند که انسان دوباره به آن رجوع نکند. اینکه بعضی ها 40 یا 21 روز ترک یک عمل را کافی برای اینکه انسان دوباره به آن رجوع نکند، می دانند درست است؟ آیا حدیث یا آیه ای در این باره داریم؟
پاسخ :
برای روشن شدن پاسخ چند نکته را باید متذکر شویم:
1) در خصوص این سؤال به آیه یا روایتی برخورد نکرده ایم؛ البته در مورد آثار عدد چهل در روایات مطالب زیادی آمده که به برخی از آنها که احتمال داده می شود مرتبط با سؤال باشد، اشاره می کنیم:
1. هیچ بنده ای ایمان به خداوند و یا ذکر خدا را، چهل روز خالص نمی کند مگر این که خداوند او را نسبت به دنیا بی رغبت و بر درد و درمان آن بینا می کند و حکمتش را در قلب او استوار و بر زبانش جاری می سازد.[1]
2. هر که چهل روز، لقمه حلال بخورد، دل او نورانی می شود[2].
3. آدم، پس از هبوط از بهشت و داوود برای ترک اولی، چهل شبانه و روز در حال توبه و انابه بودند[3].
و موارد دیگر، که بیانگر تأثیر عدد چهل در کمال وجودی، اخلاقی، و محو آثار بد اعمال، در آدمی می باشد.
2) شکی نیست همان گونه که تکرار یک عمل باعث رسوخ آن در روح و جانش می شود، و به گفته ی عالمان اخلاق، ملکات و صفات ثابت را موجب می شود، ترک عمل نیز در مدت طولانی می تواند ریشه های نفسانی آن عمل را در روح انسان از بین ببرد و باعث شود تا انسان لذت آن گناه را فراموش کند به گونه ای که بازگشت دوباره به سوی آن گناه به راحتی صورت نگیرد.
3) انسان تا زمانی که در این دنیاست، از گزند آسیب های شیطان ، در امان نیست.[4]
قرآن می فرماید: نفس، زیاد دستور دهنده به زشتی ها است، مگر این که رحمت الاهی، شامل حال انسان شود.[5] به همین جهت ائمه(ع) در پیشگاه ذات حق تعالی عرض می کردند: معبودا مرا یک لحظه به حال خودم وامگذار[6].
پس هیچگاه نمی توان خود را مصون از گناه پنداشت.
4) هیچ گاه نباید از رحمت خداوند مأیوس بود.
لذا گناه هر چه تکرار شود، باز باب توبه مفتوح و باز است و همیشه باید به رحمت خداوند امیدوار بود[7].
پی نوشتها:
[1] عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ مَا أَخْلَصَ الْعَبْدُ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً أَوْ قَالَ مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الدُّنْيَا وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا فَأَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَه (کافی، ج2، ص16)
[2] کیمیای سعادت، ج 1، ص 367.
[3] بحار، ج 5، ص 43.
[4] قاضی قضاعی، شهاب الاخبار، ح 709.
[5] وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحيم. (یوسف،53)
[6] کافی، ج2، ص524.
[7] لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكافِرُون. (یوسف، 87)
http://farsi.islamquest.net
برای روشن شدن پاسخ چند نکته را باید متذکر شویم:
1) در خصوص این سؤال به آیه یا روایتی برخورد نکرده ایم؛ البته در مورد آثار عدد چهل در روایات مطالب زیادی آمده که به برخی از آنها که احتمال داده می شود مرتبط با سؤال باشد، اشاره می کنیم:
1. هیچ بنده ای ایمان به خداوند و یا ذکر خدا را، چهل روز خالص نمی کند مگر این که خداوند او را نسبت به دنیا بی رغبت و بر درد و درمان آن بینا می کند و حکمتش را در قلب او استوار و بر زبانش جاری می سازد.[1]
2. هر که چهل روز، لقمه حلال بخورد، دل او نورانی می شود[2].
3. آدم، پس از هبوط از بهشت و داوود برای ترک اولی، چهل شبانه و روز در حال توبه و انابه بودند[3].
و موارد دیگر، که بیانگر تأثیر عدد چهل در کمال وجودی، اخلاقی، و محو آثار بد اعمال، در آدمی می باشد.
2) شکی نیست همان گونه که تکرار یک عمل باعث رسوخ آن در روح و جانش می شود، و به گفته ی عالمان اخلاق، ملکات و صفات ثابت را موجب می شود، ترک عمل نیز در مدت طولانی می تواند ریشه های نفسانی آن عمل را در روح انسان از بین ببرد و باعث شود تا انسان لذت آن گناه را فراموش کند به گونه ای که بازگشت دوباره به سوی آن گناه به راحتی صورت نگیرد.
3) انسان تا زمانی که در این دنیاست، از گزند آسیب های شیطان ، در امان نیست.[4]
قرآن می فرماید: نفس، زیاد دستور دهنده به زشتی ها است، مگر این که رحمت الاهی، شامل حال انسان شود.[5] به همین جهت ائمه(ع) در پیشگاه ذات حق تعالی عرض می کردند: معبودا مرا یک لحظه به حال خودم وامگذار[6].
پس هیچگاه نمی توان خود را مصون از گناه پنداشت.
4) هیچ گاه نباید از رحمت خداوند مأیوس بود.
لذا گناه هر چه تکرار شود، باز باب توبه مفتوح و باز است و همیشه باید به رحمت خداوند امیدوار بود[7].
پی نوشتها:
[1] عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ مَا أَخْلَصَ الْعَبْدُ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً أَوْ قَالَ مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الدُّنْيَا وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا فَأَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَه (کافی، ج2، ص16)
[2] کیمیای سعادت، ج 1، ص 367.
[3] بحار، ج 5، ص 43.
[4] قاضی قضاعی، شهاب الاخبار، ح 709.
[5] وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحيم. (یوسف،53)
[6] کافی، ج2، ص524.
[7] لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكافِرُون. (یوسف، 87)
http://farsi.islamquest.net
