پرسش :

آيا شناخت خدا براى بشر ممكن است؟ تا چه حدى و ارزش اين شناخت چقدر است؟

پاسخ :
انسان مى‏تواند از راه هاى مختلف به شناخت خدا دست يابد، اين شناخت ممكن است از راه عقل باشد و يا از راه دل. گاهى همچون حكيم و فيلسوف از طريق علم حصولى و با استعانت از حسّ و عقل براى مطلوب خود استدلال نموده و آن را مى‏فهمد، و گاه، همانند عارف، از راه علم حضورى به نظاره‏ى معشوق مى‏نشيند و آن را شهود مى‏نمايد. مثلاً براى پى بردن به وجود آتش، گاه ممكن است از راه دودى كه از آن متصاعد مى‏گردد به چنين فهمى دست يابد، و زمانى هم با مشاهده‏ى خود آتش به وجود آن عالم مى‏شود و وقتى هم با سوختن بخشى از بدنش در آتش، وجود آن را مى‏يابد و احساس مى‏كند.
به هر حال در اين دو روش، يعنى علم حصولى و حضورى، گاهى راه و رونده و هدف يكى است مانند اين كه شخص از مطالعه در آيات الهى و نظم موجود در آنها به خدا برسد، و گاهى اين گونه نيست، و رونده و راه يكى است و يا راه و هدف يكى است. آنجا كه فرد با شناخت نفس خود به خدا مى‏رسد، از قبيل قسم دوم، و در جايى كه با تأمل در اسماء و صفات الهى به شناخت خداوند نايل مى‏گردد، از نوع سوم است.
از اين اقسام، آنجا كه راه و هدف يكى باشد و انسان، يافته‏هاى خود را شهود كند از ارزش بالايى برخوردار است چون ديدن و چشيدنِ هدف است. در آيات و روايات، اين طرق سه گانه، تبيين شده‏اند، به ويژه كه تأكيد گرديده است كه روشن‏تر از وجود و ظهور خداوند، چيزى نيست و بايد از او به او رسيد. او نورى است كه براى فهم و رؤيت او نيازى به غير او نيست و اگر از مشاهده‏ى آن محروم هستيم، به خاطر آن است كه پرده‏ى غفلت در وادى علم حصولى و حضورى دامنگير ما شده است.
ما علم به علم نداريم و براى دستيابى به اين علم مركّب، بايد حجاب‏هاى ظلمانى و نورانى را از خود دور نماييم. و بدين سبب گفته شده كه خداشناسى، امرى فطرى است و ادله‏ايكه بر وجود و شناخت خداوند اقامه مى‏گردد، راه‏هاى تنبيه هستند نه تعليل.
البته بايد توجه داشت كه كنه ذات و صفات خدا، نه مورد فهم حكيم قرار مى‏گيرند و نه شهود عارف؛ و غير آنها، هم قابل فهم‏اند و هم قابل شهود.

منبع: http://farsi.islamquest.net